Από την όπερα της Δρέσδης στο Ωδείο Αθηνών

Την Τετάρτη, 22/3/2023, στην κατάμεστη αίθουσα «Αρης Γαρουφαλής» του Ωδείου Αθηνών παρακολουθήσαμε το εξαιρετικό ρεσιτάλ που έδωσε ένας εκλεκτός απόφοιτος (2014) του ιδρύματος αυτού. Ελληνορωσικής καταγωγής, ο Ελληνας βαθύφωνος Αλέξανδρος Σταυρακάκης είναι κάτοχος του Α’ Βραβείου στον διεθνή διαγωνισμό «Τσαϊκόφσκι» (2019), ανήκει από το 2017 στον μόνιμο θίασο της Οπερας Ζέμπερ της Δρέσδης, όπου έχει ήδη ερμηνεύσει πλειάδα μειζόνων ρόλων για τη φωνή του, ενώ έχει επίσης συνεργαστεί με τη Γερμανική Οπερα του Βερολίνου, την Κρατική Οπερα της Βαυαρίας, το Θέατρο Μάσιμο του Παλέρμου και τη Μητροπολιτική Οπερα της Νέας Υόρκης. Εύλογα, λοιπόν, η πρώτη του αθηναϊκή εμφάνιση προκάλεσε τη συρροή ενημερωμένων οπερόφιλων.

Συνοδευόμενος από τον πιανίστα Δημήτρη Βεζύρογλου, ο 34χρονος βαθύφωνος ερμήνευσε τραγούδια γερμανικού και ρωσικού ρεπερτορίου. Το ρεσιτάλ ξεκίνησε με έργα Σούμπερτ («Διαμονή» – «Aufenthalt»), «Κύκνειο άσμα», «Ο οδοιπόρος») και ολοκληρώθηκε με φωνητικές συνθέσεις του Μούσοργκσκι («Τραγούδια και χοροί του Θανάτου», «Τα φύλλα θρόισαν λυπημένα»). Παρ’ ότι στο youtube υπάρχουν ήδη αρκετές αναρτήσεις ηχογραφήσεων του Σταυρακάκη, στην πρώτη ζωντανή ακρόαση μας καθήλωσαν η καλοφινιρισμένη φραστική, η άνεση και, κυρίως, η στιβαρότητα και η εκπληκτική ποιότητα της χροιάς της υγιούς φωνής του: ορθοτονικά εστιασμένη, μαλακιά, πλούσια, με σαγηνευτικό βάθος χρώματος!

Εχοντας εξαετή θητεία στον γερμανικό χώρο και, βεβαίως, γνωρίζοντας τη Ρωσική ως μητρική, τραγούδησε και στις δύο γλώσσες με άνεση και ιδιαίτερη φροντίδα στην προφορά και εκφορά του λόγου. Εκφραση ταλέντου αλλά και ακριβός καρπός αύξουσας σκηνικής εμπειρίας ήταν η ψαγμένη αλλά καλοζυγιασμένη θεατρικότητα απόδοσης, τόσο στα τραγούδια του Σούμπερτ όσο και, κυρίως, σε αυτά του Μούσοργκσκι, όπου ο ερμηνευτής καλείται να υποδυθεί –ενίοτε με ριψοκίνδυνα καρατερίστικο τρόπο– ρόλους και διαλόγους. Μια πρώτη γνωριμία με έναν προικισμένο καλλιτέχνη που άφησε ανεξίτηλο, δυνατό αποτύπωμα!

KOA: έτος Ραχμάνινοφ σε συνέχειες

Μια συναρπαστική συναυλία έδωσε η ΚΟΑ υπό τον Μισέλ Τιλκέν στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής, στις 17/3/2023. Ηταν ένα διπλό αφιέρωμα στα 150 χρόνια του Ρώσου Σεργκέι Ραχμάνινοφ (1873-1943) και στα 120 του Γιάννη Κωνσταντινίδη (1903-1984).

Η βραδιά ξεκίνησε με τη δημοφιλή, νοσταλγικά φορτισμένη από μετουσιωμένες μνήμες «Μικρασιατική Ραψωδία» (1975). Αντιμέτωπος με μια μουσική εμπρεσιονιστικής ευαισθησίας βασισμένη σε ανοίκειους σ’ αυτόν μικρασιάτικους ελληνικούς ρυθμούς και σκοπούς, ο Βέλγος αρχιμουσικός επένδυσε στη διάπλαση μιας αυστηρής, φροντισμένης ερμηνείας που υποστήριξε κυρίως το εμπρεσιονίζον/νεοκλασικό στίγμα της γραφής.

Ακολούθησε το «Κοντσέρτο για πιάνο αρ.4», που συνέθεσε ο Ραχμάνινοφ το 1928/30 στις ΗΠΑ. Εδώ, η γραφή του 57χρου Ρώσου εμιγκρέ ακροβατεί ανάμεσα στον χυμώδη επιγονικό ρομαντισμό και στα καλέσματα του μοντερνισμού: αντί για τις γνωστές, κορεσμένες από νοσταλγία, πλατιές μελωδίες, το πιάνο επιδίδεται συνεχώς σε σφιχτή, συγκρουσιακή διαπάλη με την ορχήστρα, συμμετέχοντας μάλλον στη διαμόρφωση του συμφωνικού ειρμού παρά διεκδικώντας εκφραστική και ηχητική αυτονομία, χαρακτηριστικό στο οποίο οφείλεται πιθανότατα η μάλλον περιορισμένη δημοφιλία του.

Η 43χρονη Βουλγάρα πιανίστρια Πλαμένα Μάνγκοβα ηγήθηκε μιας μοναδικά συναρπαστικής ερμηνείας, στην οποία δέσποσε ο συνδυασμός πεντακάθαρης άρθρωσης, εντυπωσιακά στιβαρού ήχου, μυώδους φραστικής και ρωμαλέου πιανιστικού παιξίματος. Σε συνδυασμό προς την πλήρους ετοιμότητας ανταπόκριση των μουσικών της ΚΟΑ, αυτά χάρισαν στο ακρόαμα ασυνήθιστη, σε βάθος διαφάνεια, αναδεικνύοντας την πυκνή συμφωνική δράση και προσδίδοντάς του ανήμερη κινητικότητα και διεγερτική εσωτερική ζωντάνια. Ειδικά δε στο εμβατηριακού ωστικού παλμού καταληκτικό Allegro vivace η μουσική ανέβασε ακραία θερμοκρασία, προσλαμβάνοντας αγριότητα και επιθετική τραχύτητα, που άγγιξαν το όριο της φρενίτιδας. Στο αναμενόμενα ενθουσιώδες, παρατεταμένο χειροκρότημα του κοινού ανταπέδωσε η πιανίστρια μια ονειρική ερμηνεία του «Νυχτερινού αρ.20» του Σοπέν.

Το δεύτερο μισό της συναυλίας αφιερώθηκε στην ανεξάντλητα δημοφιλή «Συμφωνία αρ.5» (1937) του σοβιετικού Ντμίτρι Σοστακόβιτς, την οποία ο Τιλκέν διηύθυνε με σαφήνεια, ακρίβεια και ζυγιασμένο πάθος. Αξιοποιώντας το δεδομένης ποιότητας παίξιμο των θαυμάσιων ξύλινων και χάλκινων πνευστών αλλά, κυρίως, το εντυπωσιακά βελτιωμένο παίξιμο των εγχόρδων της ΚΟΑ –συντονισμός, φωτοσκιάσεις δυναμικής, ακρίβεια φραστικής, χροιές ήχου, συναίσθημα–, ο Βέλγος αρχιμουσικός διέπλασε μιαν εκτέλεση με ορθολογική οργάνωση, ευανάγνωστη δραματουργική ροή και δυνατές δραματικές κορυφώσεις.