«Γενετικός αριθμοδείκτης», μια νέα μορφή ρατσισμού;

Ενα πραγματικό γεγονός. Το 2017 η Σάλι Ντέιβις, επικεφαλής ιατρική σύμβουλος της αγγλικής κυβέρνησης για θέματα υγείας, εισηγείται ότι ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει το γονιδίωμά του.

Το 2018 η συγγραφέας Ελα Ρόουντ παραδίδει το πρώτο της θεατρικό έργο «Η αιμολήπτρια» δίνοντας μια εφιαλτική εκδοχή των αποτελεσμάτων αυτής της εισήγησης, επεκτείνοντας τις διαστάσεις της σε ένα αναγνωρίσιμο και κοντινό μέλλον όπου ο «γενετικός αριθμοδείκτης», η αξιολόγηση των ανθρώπων βάσει του γενετικού τους προφίλ και της κληρονομικότητας που ορίζει το γονιδίωμά τους, δεν εκπροσωπεί κάποια επιστημονική λύση που απομακρύνει την πιθανότητα να ασθενήσουν.

Αποτελεί, αντίθετα, ένα ισχυρό εργαλείο διαχωρισμού που φτάνει να ελέγχει και να καθορίζει τα πάντα: από την προσωπική ζωή και τις σχέσεις μέχρι την επαγγελματική πορεία, την ασφάλιση, την εκπαίδευση και την ευτυχία. Και όλα αυτά συμβαίνουν μάλιστα σε έναν κόσμο ανισοτήτων, όπου η παρανομία για να μπορέσεις να συμπεριληφθείς στη γενετική ελίτ έχει τέτοιο τίμημα που μόνο οι οικονομικά ισχυροί μπορούν να εκμεταλλευτούν προς όφελός τους…

Στο έργο, που έγινε ραδιοφωνικό δράμα για το BBC Radio 3 και μεγάλη επιτυχία σε Γερμανία και Αυστρία, η γιγάντωση της σημασίας των αριθμοδεικτών πυροδοτεί ένα νέο είδος ανελέητων διακρίσεων που προκαλούν κοινωνικές αντιδράσεις από τους γενετικά κατώτερους, βία, δολοφονικές επιθέσεις, παράνομο εμπόριο αίματος και πολλά ακόμη.

Αυτό το έργο-προβληματισμό για την επιστημονική ηθική, τον ρατσισμό με επιστημονικό μανδύα και το πού μπορεί να οδηγηθεί η υγεία όταν οι οικονομολόγοι έχουν τον πρώτο λόγο, μετέφρασε και σκηνοθετεί ο Μενέλαος Καραντζάς στο «Μικρό Ανεσις» χρησιμοποιώντας προβολές και ηχητικά αποσπάσματα που επιτείνουν την ατμόσφαιρά θρίλερ. Ο ίδιος μας εξηγεί…

● Από τη φυλετική καθαρότητα στον γενετικό αριθμοδείκτη; Κατέχοντας και την ιδιότητα του γιατρού, κατά πόσο συμμερίζεστε τις ανησυχίες της συγγραφέως;

Το έργο πραγματεύεται τη νέα μορφή ρατσισμού που αναδύεται στις μέρες μας και σχετίζεται με τα ιατροβιολογικά δεδομένα, την κληρονομικότητα και τη γενετική προδιάθεση, τα οποία εικάζεται ότι θα αποτελούν τα ισχυρότερα κριτήρια διαχωρισμού και εκμετάλλευσης των ανθρώπων στο άμεσο μέλλον. Υπάρχει μια μεγάλη δόση αλήθειας στις επιστημονικές διασυνδέσεις της ιστορίας. Μπορεί ό,τι περιγράφει η Ντέιβις να το φέρνει σε μια ακραία μορφή, αλλά πατάει σε πραγματικά ιατρικά δεδομένα. Θέτει το θέμα των ορίων στην επιστήμη και τι μπορεί να συμβεί αν τα ξεπεράσουμε. Θίγει όμως κι ένα ακόμη θέμα, όχι τόσο φανερό, αυτό της οικονομίας. Μιλάμε για μια επιστημονική πραγματικότητα και για επιστημονικά δεδομένα τα οποία στο έργο τα χρησιμοποιούν για να ελέγξουν την οικονομία της υγείας.

Για παράδειγμα, αν κάποιος έχει προδιάθεση να νοσήσει από μια βαριά ασθένεια που θα χρειαστεί ακριβές νοσηλείες και επεμβάσεις, φτάνει να μην μπορεί να ασφαλιστεί, ούτε να βρει δουλειά. Γίνεται έτσι ο «γενετικός αριθμοδείκτης», όπως τον ορίζει η συγγραφέας, ένας καινούργιος τρόπος διαχωρισμού των ανθρώπων, όπου δεν παίζει ρόλο μόνο το ατομικό του ιατρικό ιστορικό αλλά και το παρελθόν του και η κληρονομικότητα. Δίνεται έτσι μια ποσοτική διάσταση στον ρατσισμό καθιστώντας τον «αντικειμενικό» και «αδιαμφισβήτητο», έτσι ώστε η ποιότητα του γενετικού υλικού να καλύπτεται με τον μανδύα της επιστήμης, καταφέρνοντας να ελέγξει όλη την ανθρώπινη ζωή.

● Από την εμπειρία σας διακρίνετε τέτοιες τάσεις;

Υπάρχουν ήδη πρακτικές εφαρμογές της μελέτης του γονιδιώματος, πολύ σημαντικές, ώστε άνθρωποι με προδιάθεση ή ιστορικό ασθενειών στην οικογένειά τους, όπως για παράδειγμα ο καρκίνος του μαστού, να μπορούν να το ελέγξουν κάνοντας συχνά εξετάσεις ή ακόμη και επεμβάσεις ώστε να μην ασθενήσουν. Το γενετικό υλικό είναι μόνο μια παράμετρος που μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη μιας ασθένειας – αν και αυτή δεν είναι υποχρεωτικό ότι θα εκδηλωθεί, έχει κατά περίπτωση μικρή ή μεγάλη πιθανότητα. Ωστόσο δεν είναι αυτό το μόνο που μας καθορίζει. Οι γιατροί καλούνται συχνά να πάρουν κρίσιμες αποφάσεις, αλλά βασίζονται και σε πολλά άλλα κριτήρια και δεδομένα – και αλίμονο αν βασίζονταν μόνο σε έναν αριθμό.

? Πληροφορίες: Θέατρο Ανεσις – Μικρή Σκηνή (Κηφισίας 14, τηλ. 2107718943). «Η αιμολήπτρια» της Ella Road.

Σκηνοθεσία-μετάφραση: Μενέλαος Καραντζάς.

Σκηνικά: Ντέιβιντ Νεγρίν.

Κοστούμια: Εβελίνα Δαρζέντα.

Σχεδιασμός φωτισμών: Βαλεντίνα Ταμιωλάκη.

Ηχητικός σχεδιασμός: Κώστας Μπώκος studio 19st.

Σκηνοθεσία βίντεο: Μαρία Λάφη. Graphic designer: Γιάννης Παπαδόπουλος.

Παίζουν: Σελήνα Διαμαντοπούλου, Δώρα Παρδάλη, Δημήτρης Τσιγκριμάνης, Στράτος Χρήστου.

Εισιτήρια 7-12-15€. Προπώληση viva και στο ταμείο του θεάτρου.