Από τη Θεσσαλονίκη στον νεοϋορκέζικο «θρόνο» του εναλλακτικού πορνό

Η βασίλισσα της Νέας Υόρκης (Ελλάδα, Καναδάς, Ελβετία, ΗΠΑ, 2022, 78’)

★★★½☆

● Σκηνοθεσία: Βάλερυ Κοντάκου

Ενα καλό ντοκιμαντέρ μπορεί να παρασύρει και να συγκινήσει περισσότερο κι από μια καλή μυθοπλασία, ειδικά αν το αντικείμενο είναι ένας άνθρωπος «βίος και πολιτεία» κι αν το υλικό της τεκμηρίωσης οδηγεί και σε συναισθηματική εμπλοκή και σε κάποιες μεγάλες ιδέες που ανοίγουν το μυαλό, όπως στην τελευταία, βραβευμένη στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης ταινία της Βάλερυ Κοντάκου («Μάνα», 2015).

Το κεντρικό πρόσωπο της ταινίας είναι, το λιγότερο, μια αντισυμβατική γυναίκα. Η Τσέλι ήταν μια Εβραιοπούλα της Θεσσαλονίκης που εγκατέλειψε τον τόπο μέσα στην Κατοχή, λίγο πριν σταλεί με το τρένο στα στρατόπεδα συγκέντρωσης όπως πολλοί συγγενείς της, για τη Νέα Υόρκη. Εκεί, ξεκινώντας από δουλειές του ποδαριού, έφτιαξε, σιγά σιγά, ιδιοσυγκρασιακά, πεισματικά αλλά κι εξαιρετικά πετυχημένα μια κινηματογραφική αυτοκρατορία, αποκτώντας όλα τα τσοντάδικα της Times Square, εκεί επιπλέον όπου έκανε τις πρεμιέρες του ο Αντι Γουόρχολ και σύχναζαν η gay και η εναλλακτική κοινότητα της μητρόπολης του ’70. Παράλληλα, όχι μόνο συγκέντρωσε γύρω της όλη της την οικογένεια, τη βιολογική και την επιθυμητή, τα παιδιά της, τον άντρα της, τις γυναίκες συντρόφους της, αλλά και τους στήριξε, στην επιβίωση και στα όνειρά τους, χωρίς ποτέ να κάνει εκπτώσεις στη δουλειά, στην προσωπικότητα και στην αγάπη της.

Η Κοντάκου επιλέγει για ηρωίδα της μια γυναίκα που έζησε κι επιβλήθηκε έξω από κάθε νόρμα, που ανέτρεψε κάθε στερεότυπο, με μια φυσική αυτοπεποίθηση. Εχει στα χέρια της εκπληκτικό υλικό, φωτογραφίες, μια βιντεοσκοπημένη συνέντευξη με την Τσέλι, home movies, τις αφηγήσεις των παιδιών και των συνεργατών της και, επιπλέον, ένα υπέροχο, α λα Σιλβέν Σομέ animation που συμπληρώνει την ιστορία και παγιδεύει τέλεια τον ταυτόχρονα κωμικό και φιλοσοφικό τόνο.

Κάθε Κυριακή, η Τσέλι έπαιζε ελληνικές ταινίες του ’60 στα σινεμά της, «πάντα μια κωμωδία και μια στενάχωρη». Στο ντοκιμαντέρ της, η Κοντάκου, εκτός από ένα συναρπαστικό πορτρέτο, καταφέρνει να περάσει την Ιστορία του περασμένου αιώνα, υφές φεμινισμού και ατομικής αυτονομίας, σκέψεις για το πώς τολμάει κανείς όταν δεν έχει τίποτα να χάσει, για το πώς οι κοσμογονικές στιγμές διαμορφώνουν την προσωπικότητα, για το σινεμά που, στα καλά του, είναι η τέχνη της απόλυτης συμπερίληψης, για τις οικογένειες που έχουμε κι αυτές που επιλέγουμε να έχουμε. Χωρίς τυμπανοκρουσίες αλλά με μια υπέροχη εκκεντρικότητα στην καρδιά και στην αισθητική, με ένα φευγάτο αλλά, τελικά, βαθιά συγκινητικό φινάλε, μια ξέφρενη ιστορία που κάπως βρίσκει ένα οικουμενικό, ανθρώπινο, τρυφερό πρόσωπο, μια κωμικό και μια μελαγχολικό, όπως η ζωή.

Το μπλε καφτάνι (Le bleu du caftan, Γαλλία, Μαρόκο, Βέλγιο, Δανία, 2022, 124’)

★★★☆☆

● Σκηνοθεσία: Μαριάμ Τουζανί

● Ηθοποιοί: Σαλέχ Μπακρί, Λούμπνα Αζαμπάλ, Αγιούμπ Μισιούι

Ο Χαλίμ είναι ράφτης, σε μια παραδοσιακή γειτονιά στο Μαρόκο. Ράβει μόνο στο χέρι, επεξεργαζόμενος κάθε ύφασμα, κάθε κλωστή, με σεβασμό, πάθος και τρυφερότητα, όπως αρμόζει στα πολύτιμα υλικά και τα καφτάνια που φτιάχνει. Στο μαγαζί τον βοηθά –και τον υπερασπίζεται ενάντια στον εκμοντερνισμό– η Μίνα, η από χρόνια γυναίκα του. Οταν στη ρουτίνα τους μπει ο μαθητευόμενος ράφτης Γιουσέφ, ο Χαλίμ θα νιώσει να τον κατακλύζει ο καλά κρυμμένος πόθος του, ενώ η Μίνα θα χρειαστεί να διαλέξει ανάμεσα στις αυστηρές θρησκευτικές επιταγές, στις κοινωνικές απαγορεύσεις, στην κατανόηση και τη γενναιόδωρη αγάπη.

Δεύτερη ταινία της Μαροκινής σκηνοθέτριας του «Adam» του 2019, με το βραβείο της FIPRESCI στο Φεστιβάλ Κανών και το βραβείο κοινού στις Νύχτες Πρεμιέρας. Με τη μυσταγωγική λάμψη ενός μεταξωτού βελούδου, αυτή που παρατηρεί διακριτικά η κάμερα, κινείται κι η ίδια η ιστορία της Τουζανί, μέσα σε χώρους με χαμηλό φωτισμό, μέσα σε αχνισμένα χαμάμ και πάνω σε πολύτιμα υφάσματα, με έναν αισθησιασμό που δεν βιάζεται να έρθει στην επιφάνεια, με επιμονή στη λεπτομέρεια, χωρίς να φοβάται τα ευαίσθητα κοντινά, με λεπτεπίλεπτες ερμηνείες και τον Σαλέχ Μπακρί να κόβει την ανάσα με την ομορφιά του. Στην αντίστροφη όψη του ίδιου νομίσματος, η ταινία επιμηκύνει την αφήγησή της όσο περισσότερο μπορεί, υπογραμμίζει τα συναισθήματα με αδιάκοπη μουσική, «στολίζει» την πλοκή της ενώ η απλή πορεία της είναι προφανής από την αρχή. Η φόρμα, όμως, αυτή, του mainstream μελοδράματος, ντύνει ένα τόσο καθαρό μήνυμα για την αγάπη κόντρα στους αυθαίρετους κανόνες, για την ανθρωπιά μέσα σε μια απάνθρωπη θρησκοληψία, που το φιλμ καταλήγει να κερδίζει το στοίχημα, με τόλμη και γοητεία.

Dungeons & Dragons: εντιμότητα μεταξύ κλεφτών

(Dungeons & Dragons: Honor Among Thieves, ΗΠΑ, Καναδάς, 2023, 134’)

★★★☆☆

● Σκηνοθεσία: Τζον Φράνσις Ντέιλι, Τζόναθαν Γκόλντστιν

● Ηθοποιοί: Κρις Πάιν, Μισέλ Ροντρίγκεζ, Ρέγκε-Ζαν Πέιτζ, Τζάστις Σμιθ, Σοφία Λίλις, Χιου Γκραντ

Ο Ετζιν, ένας χαρισματικός, φαφλατάς ληστής, μαζί με την ομάδα αλλόκοτων τυχοδιωκτών που συγκεντρώνει, θα προσπαθήσει, ενάντια σε κάθε πρόβλεψη, να ανακτήσει ένα μαγικό αντικείμενο που θα του εξασφαλίσει την επιστροφή της γυναίκας που αγάπησε και μητέρας της κόρης του.

Το διάσημο role play game μεταφέρεται στον κινηματογράφο και ξεκινά αυτό που προβλέπεται να είναι ένα ιδιαίτερα επιτυχημένο franchise. Πλάσματα του μύθου και της φαντασίας, ένα σύμπαν μαγείας, ταυτόχρονα πολυπληθείς, θεαματικές σκηνές δράσης, ελαφρύ ρομάντζο κι ένα παιχνιδιάρικο, geeky χιούμορ, ταυτόσημο με την προσωπικότητα των fans του D&D, προσφέρουν ένα δίωρο γνήσια ψυχαγωγικό παραμύθι, χωρίς περισσότερες αξιώσεις.

Τα οχτώ βουνά (Le otto montagne, Ιταλία, Βέλγιο, Γαλλία, 2022, 147’)

​​​​​​​★★½☆☆

● Σκηνοθεσία: Φέλιξ φαν Γκρένινγκεν, Σάρλοτ Βαντερμίς

● Ηθοποιοί: Λούκα Μαρτινέλι, Αλεσάντρο Μπόργκι

Ο Πιέτρο, ένα μαζεμένο παιδί της πόλης, περνά τα καλοκαίρια του, το ’80, παρέα με τον Μπρούνο, μόνιμο κάτοικο του μικροσκοπικού χωριού στις Αλπεις. Η αδελφική σχέση τους θα διακοπεί καταχρηστικά, για να ξαναβρεθούν, νέοι άντρες, 25 χρόνια αργότερα, ενώ οι ζωές τους έχουν αλλάξει ριζικά αλλά η συναισθηματική αλληλεξάρτησή τους παραμένει.

Το δημιουργικό δίδυμο (ζευγάρι και στη ζωή) που το 2013 μας έφερε τα -ροκ στην ψυχή- «Ραγισμένα όνειρα» αλλάζει ύφος προς το πιο υπαρξιακό και τιμάται με το Βραβείο της Επιτροπής στις Κάνες. Τα νήματα που συνδέουν δύο ανθρώπους μέσα στα χρόνια, όταν όλοι και όλα μοιάζουν ορκισμένα να τα κόψουν, αλλά και τα παιδικά όνειρα που στην πορεία πραγματοποιούνται ή διαψεύδονται πικρά εξερευνά η ταινία, βασισμένη στο μυθιστόρημα του Πάολο Κονιέτι, με δύο γοητευτικούς πρωταγωνιστές, με στιγμές συναρπαστικής φυσιολατρίας ή συγκινητικής ανθρώπινης εγγύτητας. Αυτή, όμως, η τέλεια ομορφιά της φύσης και η «αναρρίχηση» προς την ωριμότητα διατυπώνεται σε τόσο μεγάλη διάρκεια και με ατέρμονες λούπες αφήγησης και συμπερασμάτων, που σταδιακά ο τερματισμός της διαδρομής φαντάζει αποθαρρυντικός.