Το κόκκινο χάπι της συνείδησης

«Πιστεύω πως η στιγμή που ξεκινά η μέση ηλικία μπορεί να προσδιοριστεί επακριβώς. Είναι η στιγμή που εξετάζεις τη ζωή σου και, αντί να βλέπεις ένα πεδίο δυνατοτήτων να ανοίγεται, τη σφαίρα των προοπτικών σου να μεγαλώνει, αισθάνεσαι σαν να ξύπνησες από ύπνο βαθύ, ή σαν να έχεις ξεβραστεί σε μια ακτή και να αποκτάς ξάφνου συναίσθηση του περίγυρου. Αυτό έχω γίνει. Συνειδητοποιείς πως η -σωματική, διανοητική, κοινωνική, οικονομική- κατάστασή σου δεν είναι απολύτως στο χέρι σου∙ πως ό,τι έχει συμβεί μέχρι τώρα θα καθορίσει το υπόλοιπο της ιστορίας».

Κυκλοφόρησε πρόσφατα το νέο βιβλίο του Χάρι Κούνζρου, γνωστός στο ελληνικό κοινό από το «Ο ευγενής των Ινδιών» και το «Η μετάδοση», που είχαν κυκλοφορήσει πριν από αρκετά χρόνια και είχαν κάνει καλή εντύπωση. Με ενδιαφέρον και κάποια προσμονή άνοιξα το «Κρέας για τους λύκους» -«Red pill» ο ξενόγλωσσος τίτλος- που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Δώμα σε μετάφραση της Δέσποινας Κανελλοπούλου. Το «κόκκινο χάπι» προέρχεται από μια σκηνή της ταινίας «Μάτριξ» όπου προτείνεται στον πρωταγωνιστή να το πάρει για να δει την πραγματικότητα, όσο απεχθής κι αν είναι, ενώ το μπλε χάπι θα του επιτρέψει να ζήσει μέσα στις προσομοιώσεις του συστήματος. Η σημείωση αυτή είναι σημαντική για να καταλάβει κανείς τις προθέσεις του συγγραφέα σε αυτό το βιβλίο που χωρίζεται σε τέσσερα μέρη: Βάνζεε, Υπονόμευση, Μια αποκάλυψη, Σπίτι.

Η αφήγηση ξεκινά με τον ήρωά του, έναν συγγραφέα-διανοούμενο γύρω στα τριάντα που ζει στο Μπρούκλιν, να περιγράφει την κατάστασή του εκείνη τη δεδομένη στιγμή που αποφασίζει να κάνει μια παύση από την τελματώδη οικογενειακή και προσωπική του ζωή. Θα «κλειστεί» στο Κέντρο Κοινωνικών και Πολιτισμικών Μελετών Ντόιτερ σε μια λίμνη δυτικά του Βερολίνου, από το οποίο πήρε υποτροφία για να γράψει το νέο του βιβλίο.

Παρά την «ήρεμη» αφήγηση, σύντομα ο αναγνώστης αισθάνεται μια μυστηριώδη ατμόσφαιρα να εμφανίζεται, ένα «κακό» από το οποίο απειλείται. Πολλές οι αναφορές που πλαισιώνουν τις σκέψεις του ήρωα, τόσο σε γνωστά κείμενα λογοτεχνίας όσο και ψυχανάλυσης, αλλά και σε έργα τέχνης. Γερμανοί ρομαντικοί, Χέλντερλιν, Γκέτε, Κλάιστ, Σοπενάουερ.

Το Κέντρο όμως δεν είναι αυτό που φαίνεται. Ο αφηγητής αρχίζει να βρίσκει το περιβάλλον καταπιεστικό. Οι επισκέπτες μελετητές εργάζονται σε κοινόχρηστο χώρο και κάθονται σε καθορισμένες θέσεις στα γεύματα. Η παραγωγικότητά τους καταγράφεται και σύντομα αρχίζει να πιστεύει ότι το δωμάτιό του ερευνάται και κάθε κίνησή του παρακολουθείται από κρυφές κάμερες παρακολούθησης. Τελικά έρχεται αντιμέτωπος με τη διοίκηση του Κέντρου και στη συνέχεια παίρνει εντολή να φύγει πολύ πριν τελειώσει ο χρόνος του.

Λίγο πριν φύγει από το Βερολίνο, συναντιέται τυχαία με έναν άντρα που ονομάζεται Αντόν και είναι ο παρουσιαστής μιας σκοτεινής τηλεοπτικής σειράς. Μιλούν, κατευθύνονται σε ένα εστιατόριο και ο αφηγητής -αλλά και ο αναγνώστης- έχει την αίσθηση ότι ο Αντόν είναι έτοιμος να του προσφέρει το «κόκκινο χάπι» μιας συμπαντικής αλήθειας που αφορά τον κυβερνοχώρο.

Η ιστορία της Μόνικα, μιας Ανατολικογερμανίδας πανκ τραγουδίστριας που παρακολουθείται, φαίνεται να έχει σχέση με τον Αντόν. Ο αφηγητής κυνηγάει τα ίχνη του Αντόν στο Παρίσι, στη Σκοτία και έπειτα επιστρέφει στο Μπρούκλιν. Προσπαθεί να ξαναρχίσει την παλιά του ζωή, αλλά εξακολουθεί να αναρωτιέται τι βρίσκεται εκεί έξω στο σκοτάδι και στο τέλος του μυθιστορήματος φαίνεται ότι μεσούσης της ανόδου του τραμπισμού παίρνει μια απάντηση.

Ο ελληνικός τίτλος μού θύμισε τα αδιέξοδα τού «Λύκος ανάμεσα σε λύκους» του Χανς Φάλαντα. «Κρέας για τους λύκους» μπορούμε να γίνουμε όλοι μας. Αυτό είναι σίγουρα ένα από τα μηνύματα του βιβλίου που «τρέχει» με ιλιγγιώδη ταχύτητα πάνω στο οδόστρωμα της σύγχρονης εποχής του άκρατου φιλελευθερισμού αλλά και της αδυναμίας της διανόησης να τον αντιμετωπίσει. Υπαρξιακό, βαθύ και άκρως γοητευτικό το νέο βιβλίο του Χάρι Κούνζρου, θέτει συνεχώς ερωτήματα για το τέλος του κόσμου όπως τον ξέραμε, για τους λύκους όπως τους ξέραμε και σε παρακινεί να σκεφτείς τις προκλήσεις του νέου κόσμου που ανατέλλει.