O όμιλος Ferrovie dello Stato (Ιταλικοί Κρατικοί Σιδηρόδρομοι), που ιδρύθηκε το 1905, είναι ένα οικονομικό φαινόμενο: αν και τυπικά μετατράπηκε επισήμως σε ανώνυμη εταιρεία με μεικτή (joint-stock) μετοχική σύνθεση το 1992, ώστε να συμμορφωθεί με τις σχετικές ευρωπαϊκές οδηγίες περί «απελευθέρωσης» των δημόσιων μεταφορικών ΔΕΚΟ, στην πραγματικότητα -και χάρη σε μια πονηρή… γυροβολιά της κυβέρνησης Μπερλουσκόνι- κατάφερε να μείνει εξ ολοκλήρου στο ιταλικό Δημόσιο! Πιο συγκεκριμένα, ελέγχεται απόλυτα από το υπουργείο Οικονομικών της Ρώμης, που είναι και ο μοναδικός της μέτοχος.
Στην Ιταλία, λοιπόν, η γιγαντιαία FS ελέγχει τόσο την εταιρεία Trenitalia, η οποία δραστηριοποιείται στη μεταφορά επιβατών, όσο και τη Rete Ferroviaria Italiana, η οποία διαχειρίζεται τις υποδομές του δικτύου. Παράλληλα, από το 2018, το ιταλικό Δημόσιο μεταβίβασε στην κυριότητα των Ferrovie dello Stato και τον έλεγχο της εταιρείας Anas, η οποία διαχειρίζεται δίκτυο επαρχιακών δρόμων και αυτοκινητόδρομων. Σε ό,τι αφορά, δε, την Κάτω Ιταλία, οι Ιταλικοί «Κρατικοί Σιδηρόδρομοι» διαθέτουν και σειρά από πλοία που συνδέουν τη Σικελία με την υπόλοιπη Ιταλία.
Οι επενδύσεις στο εξωτερικό είναι ουσιαστικής οικονομικής σημασίας. Εκτός από την αγορά του ΟΣΕ, το 2017, ο όμιλος FS είναι ιδιοκτήτης της εταιρείας Trenitalia France, η οποία συνδέει με νυχτερινά τρένα τη Γαλλία με την Ιταλία, και έχει διακηρυγμένο στόχο την επέκτασή του στον τομέα της υψηλής ταχύτητας, σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Στη Γερμανία, επίσης, εξασφάλισε την ιδιοκτησία της δεύτερης ιδιωτικής εταιρείας του σιδηροδρομικού τομέα, της Netinera, αλλά και της Tx Logistik, η οποία δραστηριοποιείται στη μεταφορά εμπορευμάτων. Και στην Πολωνία, παράλληλα, ο ιταλικός όμιλος αγόρασε το 50% της Pol Rail, για τη μεταφορά, πάντα, εμπορευμάτων.
Στη Σερβία και στο Μαυροβούνιο, η εταιρία Italferr (πάντα του ίδιου ιταλικού ομίλου) έχει αναλάβει την εκπόνηση σχεδίου για τον εκσυγχρονισμό 450 χιλιομέτρων, συνολικά, σιδηροδρομικού δικτύου. Και στις χώρες της Βόρειας Αφρικής, η παρουσία των Ferrovie dello Stato είναι σημαντική, τόσο στον τομέα της υψηλής ταχύτητας όσο και του επανασχεδιασμού του όλου δικτύου.
Υπενθυμίζεται ότι η Trenitalia, σε ό,τι αφορά τη μεταφορά επιβατών στην Ιταλία, δεν δρα σε καθεστώς μονοπωλίου, με κύριο ανταγωνιστή την ιδιωτική εταιρεία Italo. Xθες, ο όμιλος FS έκανε γνωστό ότι μέσα στην επόμενη διετία πρόκειται να προσλάβει πάνω από 1.000 νέους εργαζομένους, για την ενίσχυση της ασφάλειας των εργαζομένων και των επιβατών σε τρένα και σταθμούς. Οπως αναφέρει ο ίδιος ο όμιλος FS, τέλος, συνολικά απασχολεί πάνω από 82.000 εργαζομένους και διαθέτει σε ξένους και Ιταλούς πολίτες πάνω από 10.000 τρένα την ημέρα. Οι επιβάτες σε ετήσια βάση ξεπερνούν το ένα δισεκατομμύριο και τα εμπορεύματα που μεταφέρει, τους 45 τόνους.
Να σημειωθεί πάντως ότι το «μητρώο» της FS δεν είναι εντελώς «καθαρό»: την τελευταία εικοσαετία, και παρά τη δυναμική εξάπλωση εντός και εκτός συνόρων, τα τρένα της έχουν πρωταγωνιστήσει αρνητικά σε αρκετά πολύνεκρα σιδηροδρομικά δυστυχήματα (ο εκτροχιασμός επιβατικής αμαξοστοιχίας στη Ρομέτα Μαρέα το 2002, το δυστύχημα του Κρεβαλκόρε -μεταξύ Βερόνα και Μπολόνια- το 2005, ο εκτροχιασμός στο Βιαρέτζο το 2009 κ.ά.). Οι λόγοι είναι οι συνηθισμένοι σε αυτές τις περιπτώσεις: οι περικοπές χρηματοδότησης και προσωπικού και κυρίως η σκανδαλώδης άρνηση των κυβερνήσεων να επενδύσουν σημαντικά ποσά στον εκσυγχρονισμό των υποδομών και των συρμών, και το «κουκούλωμα» από τη Δικαιοσύνη. Στην τραγωδία με τον εκτροχιασμό εμπορικής αμαξοστοιχίας στο Βιαρέτζο, για παράδειγμα, με 32 νεκρούς και 26 βαριά τραυματίες περίοικους, όλοι οι αρχικά καταδικασθέντες σύμβουλοι της Ferrovie dello Stato υπέβαλαν προσφυγή στο Ανώτατο Δικαστήριο της Ε.Ε. το 2020 όπου και αθωώθηκαν οριστικά το 2021…
