-Εικαστική άποψη των πραγμάτων.
-Άψυχα αντικείμενα με καλλιτεχνική υπόσταση.
-Η απεικόνιση των πραγμάτων.
Από τον Πωλ Γκωγκέν μέχρι τη σημερινή ψηφιακή εποχή, του 2023.
Η πραγματικότητα είναι εκεί και σε περιμένει θέλοντας να αλλάξει. Άλλαξέ την. Μπέρτολτ Μπρεχτ.
Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα εμπνευσμένοι καλλιτέχνες ,όπως ο Βαν Γκογκ, ο Γκωγκέν, ο Σεζάν, ο Πικάσσο, ο Ματίς και πολλοί άλλοι δίνουν άλλη κατεύθυνση στις απεικονίσεις της Νεκρής Φύσης. Ζωγραφίζουν τα άψυχα αντικείμενα για να μελετήσουν νέους τρόπους απόδοσης της σύνθεσης, του χρώματος, της φόρμας..
Η ευκολία που προσφέρουν αυτά τα άψυχα «μοντέλα» τα έκανε ελκυστικά για τις αναζητήσεις και την εξέλιξη της τεχνικής των καλλιτεχνών.
Η τελευταία δεκαετία του 19ου και οι τέσσερις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, υπήρξαν μια ιδιαίτερη περίοδος καλλιτεχνικής αναζήτησης και επαναστατικών αλλαγών στην εικαστική έκφραση αλλά και στη μουσική, στο θέατρο, στη φιλοσοφία, στην επιστήμη και σε όλους τους τομείς της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής ζωής. Τα κινήματα τέχνης εξελίχθηκαν αστραπιαία προς μία πορεία αφαιρετική, καινοτόμα, ριζοσπαστική, σουρεαλιστική, ψυχαναλυτική, φαντασιακή, μηδενιστική, μεταφυσική.. Πολλές φορές τα κινήματα τέχνης είχαν αντίθετες θέσεις και απόψεις για την εικόνα, το χρώμα, το σχέδιο, την ένταση της σύνθεσης, την έκφραση, την εντύπωση..
Paul Gauguin, 1848 – 1903 Γάλλος μετά- ιμπρεσιονιστής ζωγράφος που αποτελεί ξεχωριστό κεφάλαιο στην Ιστορία της Τέχνης. Ζωγράφος, γλύπτης, χαράκτης, κεραμίστας, ξυλογλύπτης και συγγραφέας Καινοτόμος στην πειραματική χρήση του χρώματος και στις συνθέσεις του. Άσκησε μεγάλη επιρροή στους καλλιτέχνες του Μοντερνισμού όπως ο Ματίς και ο Πικάσσο.
Πωλ Γκωγκέν: Κλείνω τα μάτια μου για να δω.. …
-Νεκρή φύση με το προφίλ του ζωγράφου Laval φίλου του Γκωγκέν και του Βαν Γκογκ. 1886, Ελαιογραφία σε καμβά, 46χ38 εκατ. Μουσείο Τέχνης της Ινδιανάπολης, Η.Π.Α.
-Νεκρή φύση με εξωτικά πουλιά , 1902, Μουσείο Πούσκιν. Το μεγαλύτερο μουσείο ευρωπαϊκής τέχνης στη Μόσχα. -Νεκρή φύση με φρούτα και λεμόνια ~ 1880. Μουσείο Langmatt Sidney and Jenny Brown Foundation Ελβετία.
-Νεκρή φύση με βάζο- αυτοπροσωπογραφία του καλλιτέχνη και ιαπωνική ξυλογραφία. Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Τεχεράνη, Ιράν( Περσία) Ένα από τα μεγαλύτερα μουσεία τέχνης στο Ιράν. Το μουσείο εγκαινιάστηκε το 1977 από την αυτοκράτειρα Farah Pahlavi, δυο χρόνια πριν την επανάσταση του 1979.
-Paul Gauguin «Νεκρή φύση με γκρέιπ φρουτ», 1901 ή 1902, της Συλλογής του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή. Λάδι σε καμβά, 66 × 76,5 εκ.
-Ηλιοτρόπια. Ο Gauguin άρχισε να ζωγραφίζει ηλιοτρόπια στην αρχή του 20ου αιώνα, το 1901, για να τιμήσει τον αγαπημένο του φίλο Βαν Γκογκ( 1853-1890) που είχε πεθάνει πριν10 χρόνια.
Το κίνημα Les Nabis, 1* συμπεριλαμβανομένων των Pierre Bonnard και Édouard Vuillard , υιοθέτησε τις αρμονικές θεωρίες του Gauguin και πρόσθεσε στοιχεία εμπνευσμένα από ιαπωνικές ξυλογραφίες στους πίνακές της νεκρής φύσης.
Pierre Bonnard, 1867- 1947. Γάλλος ζωγράφος, εικονογράφος και χαράκτης. Ιδρυτικό μέλος του μετα-ιμπρεσιονιστικού κινήματος Les Nabis.
Ηγετική φυσιογνωμία στη μετάβαση από τον ιμπρεσιονισμό στον Μοντερνισμό.
Ζωγράφισε τοπία, αστικά θέματα, σκηνές οικιακές, πορτραίτα..
Χαρακτηριστικά του Μπονάρ είναι:
-Η έντονη επιρροή που είχε από τον Γκωγκέν.
-Η επαναστατική – τολμηρή χρήση του χρώματος.
– ΟΙ διακοσμητικές τάσεις των έργων του.
– Το φόντο, τα χρώματα και το στιλ ζωγραφικής του υπερισχύουν του θέματος.
– Η επιρροή του από τα έργα του Ιάπωνα Hokusai και άλλων Ιαπώνων καλλιτεχνών.
-Nature Morte. Μπολ φρούτων σε ένα τραπέζι, ελαιογραφία σε καμβά, 41χ 65.5 εκατ. Μουσείο Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης. Γαλλία. Στρασβούργο.
1*.Οι Les Nabis ήταν ένα μοντέρνο ανατρεπτικό κίνημα νέων Γάλλων καλλιτεχνών στο Παρίσι από το 1888 έως το 1900, οι οποίοι έπαιξαν μεγάλο ρόλο στη μετάβαση από τον ιμπρεσιονισμό και την ακαδημαϊκή τέχνη στον Μοντερνισμό. Τα πιο γνωστά της μέλη ήταν οι Pierre Bonnard , Maurice Denis , Paul Ranson , Édouar Vuillard , Ker-Xavier Roussel , Félix Vallotton , Paul Sérusier και Auguste Cazalis.
Οι Les Nabis πήραν το όνομά τους από την εβραϊκή λέξη nebiim που σημαίνει «προφήτης» Ο όρος επινοήθηκε το 1888 από τον γλωσσολόγο Auguste Cazalis που παρομοίωσε τον τρόπο με τον οποίο οι ζωγράφοι αυτοί στόχευαν να αναβιώσουν τη ζωγραφική, ως «προφήτες» της τέχνης, και τον τρόπο που οι αρχαίοι προφήτες είχαν εμπνεύσει και αναγεννήσει το Ισραήλ.
Odilon Redon. 1840 – 1916. Γάλλος συμβολιστής καλλιτέχνης.
Ο Redon είναι ίσως περισσότερο γνωστός σήμερα για τους ονειρικούς πίνακες που ζωγράφισε την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα, οι οποίοι εμπνεύστηκαν από την ιαπωνική τέχνη και έτειναν προς την αφαίρεση . Το έργο του θεωρείται πρόδρομος του σουρεαλισμού .
-Βάζο με λουλούδια, ~1900-10 Παστέλ, 46,2 x 38,7 εκ. Μουσείο Τέχνης του Πανεπιστημίου Πρίνστον.
-Λουλούδια. Ελαιογραφία σε καμβά, 81χ100 εκατ. 1909. Ιδιωτική Συλλογή.
Henri Matisse, 1864 -1959, Γάλλος ζωγράφος, γλύπτης, χαράκτης, σχεδιαστής. Ο Ματίς και ο Πάμπλο Πικάσο, θεωρούνται οι καλλιτέχνες που άλλαξαν τη ροή της τέχνης προς τον Μοντερνισμό στις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα.
Henri Matisse: Υπάρχουν πάντα λουλούδια για όσους θέλουν να τα δουν.
Χαρακτηριστικά του Matisse είναι:
-Η «ρευστή» απεικόνιση.
– Η προσωπική, έντονη και ιδιαίτερη χρήση του χρώματος. Αυτός ο έντονος χρωματισμός των έργων που ζωγράφισε μεταξύ 1900 και 1905 του έφερε το προσωνύμιο Fauves( Φωβ) στα γαλλικά «άγρια θηρία». Άλλοι Fauves, εκφραστές του Φωβισμού, ήταν ο Maurice de Vlaminck και ο André Derain , διερεύνησαν το καθαρό χρώμα και την Aφαιρετική ζωγραφική στις Νεκρές Φύσεις τους.
-Ανρί Ματίς, «Νεκρή φύση με γεράνια», Ελαιογραφία, 1910, Pinakothek der Moderne Pinakothek of the Modern είναι ένα μουσείο μοντέρνας τέχνης του 2002 και βρίσκεται στο κέντρο του Μονάχου Kunstareal. Είναι ένα από τα μεγαλύτερα μουσεία Μοντέρνας και Σύγχρονης τέχνης στον κόσμο.
-Henri Matisse, Fruit and Coffeepot, 1898, λάδι σε καμβά , 38,5 x 46,5 εκ. Κρατικό Μουσείο Ερμιτάζ. Αγία Πετρούπολη, Ρωσία.
– Henri Matisse, Dishes and Fruit, 1901, λάδι σε καμβά , 51 x 61,5 εκ. . Κρατικό Μουσείο Ερμιτάζ. Αγία Πετρούπολη, Ρωσία.
– Henri Matisse, Βάζο με ηλιοτρόπια, 1898, λάδι σε καμβά, 46 x 30 εκ. Κρατικό Μουσείο Ερμιτάζ. Αγία Πετρούπολη, Ρωσία.
– Henri Matisse, 1899, Νεκρή φύση με κομπόστα, μήλα και πορτοκάλια, λάδι σε καμβά, 46,4 x 55,6 cm, The Cone Collection, Baltimore Museum of Art.
-Henri Matisse, Νεκρή φύση με το έργο του Matisse «Χορός», 1909, Λάδι σε καμβά, 89.5χ 117.5 εκατ. Κρατικό Μουσείο Ερμιτάζ. Αγία Πετρούπολη, Ρωσία.
-Henri Matisse, Vase, Bottle and Fruit (1906), oil on canvas, 73 x 92 cm. Τα αντικείμενα της Νεκρής Φύσης έχουν σχεδόν χαθεί ανάμεσα στα πολύχρωμα σχέδια που γεμίζουν το υπόλοιπο δωμάτιο. Κρατικό Μουσείο Ερμιτάζ. Αγία Πετρούπολη, Ρωσία.
-Henri Matisse, Πιατικά σε τραπέζι (1900), λάδι σε καμβά , 97 x 82 εκ. Κρατικό Μουσείο Ερμιτάζ. Αγία Πετρούπολη, Ρωσία.
Paul Cézanne, 1839-1906. «Θέλω να μετατρέψω τον ιμπρεσιονισμό σε κάτι στέρεο που να διαρκεί όσο και τα κλασικά έργα τέχνης που εκτίθενται στα μουσεία»
Ο Σεζάν επηρεάστηκε ιδιαίτερα από τους ιμπρεσιονιστές αλλά η τέχνη του είχε δικό της «σεζανικό» χαρακτήρα και στιλ με την μετεξέλιξη δέντρων, βουνών, κτιρίων σε γεωμετρικά σχήματα( κύβοι, σφαίρες, κύλινδροι, κώνοι..) που αργότερα επηρέασαν και το κίνημα του κυβισμού και την κυβιστική Νεκρή Φύση στις αρχές του 20ου αιώνα.
Πωλ Σεζάν: Η τέχνη είναι μια αρμονία παράλληλη με τη φύση.
Τα έργα του έχουν περιορισμένη θεματολογία: νεκρές φύσεις, τοπία και προσωπογραφίες. Στις Νεκρές Φύσεις ο Σεζάν προβάλλει αυτόνομα και ανεξάρτητα τα στοιχεία του χρώματος, της μορφής και του σχεδίου, ακόμα και της γραμμής. Αυτό αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την Αφηρημένη τέχνη.
– Νεκρή φύση με ροδάκινα και αχλάδια, 1888-90, ελαιογραφία σε καμβά, 61χ 90 εκατ. Μόσχα, Μουσείο Καλών Τεχνών Πούσκιν.
– Nature morte avec l’Amour en plâtre, ελαιογραφία σε χαρτί, 1895, 70χ 57 εκατ. Courtauld Institute of Art, London.
Η Νεκρή Φύση, για πρώτη φορά, βρίσκεται στο προσκήνιο της καλλιτεχνικής καινοτομίας χάρη στον κυβισμό.
Μεταξύ 1910 και 1920, κυβιστές καλλιτέχνες όπως ο Πάμπλο Πικάσο , ο Ζωρζ Μπρακ και ο Χουάν Γκρις ζωγράφισαν πολλές συνθέσεις νεκρής φύσης, συχνά με μουσικά όργανα, φρούτα..
Πάμπλο Πικάσο, 1881 – 1973.
Πάμπλο Πικάσο: Ότι μπορείς να φανταστείς είναι αληθινό.
– Νεκρή Φύση, 1913, Compotier avec fruits, violon et verre ( Μπολ με φρούτα, βιολί και ποτήρι κρασιού ), κάρβουνο, κιμωλία, ακουαρέλα, λαδομπογιά, 64χ49.5 εκατ. Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας, Η.Π.Α.
Ζωρζ Μπρακ, 1882-1963.
-Georges Braque, τέλη 1909, Νεκρή φύση με Μαντόλα και Μετρονόμο, λάδι σε καμβά, 81 x 54,1 εκ., Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης Ν.Υ.
Χουάν Γκρις, 1887-1927.
-Νεκρή Φύση, Κιθάρα και πίπα, 1913, ελαιογραφία και κάρβουνο σε καμβά. Μουσείο Τέχνης του Ντάλας. Τέξας, Η.Π.Α.
Marcel Duchamp, 1887-1968.
Ο Marcel Duchamp και άλλα μέλη του κινήματος Dada , πήγαν σε μια ριζικά διαφορετική κατεύθυνση από εκείνη των κυβιστών, χρησιμοποιώντας «έτοιμα» αντικείμενα για τις Νεκρές Φύσεις.
-1917, Fountain, ανδρικό ουρητήριο από πορσελάνη τοποθετημένο ανάποδα, φωτογραφία του Alfred Stieglitz, μετά την έκθεση του 1917 Society of Independent Artists, με ορατή την επιγραφή πάνω στο έργο.
Joan Miró, 1893 – 1983.
Στις Νεκρές Φύσεις του Joan Miró , τα αντικείμενα φαίνονται χωρίς βάρος και όγκο, αιωρούμενα, ονειρικά, σχεδόν με δύο διαστάσεις.
-Νεκρή Φύση,1920, Horse, Pipe and Red Flower ( Caballo, pipa y flor roja ), λάδι σε καμβά, 82,6 x 74,9 cm, Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας, Η.Π.Α.
Στην Ιταλία κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Τζόρτζιο Μοράντι ήταν ο κορυφαίος ζωγράφος νεκρής φύσης, εξερευνώντας μια μεγάλη ποικιλία προσεγγίσεων για την απεικόνιση μπουκαλιών και αντικειμένων της κουζίνας.
Giorgio Morandi , 1890 – 1964 Ιταλός ζωγράφος και χαράκτης . ειδικεύτηκε στη νεκρή φύση . Οι πίνακές του διακρίνονται για την τονική τους λεπτότητα στην απεικόνιση απλών αντικειμένων όπως βάζα, μπουκάλια, κύπελλα, λουλούδια…:Εντάσσεται στην Μεταφυσική τέχνη και στον Μαγικό Ρεαλισμό. Ο Φεντερίκο Φελλίνι απέτισε φόρο τιμής στην ταινία του La Dolce Vita του 1960 η οποία παρουσίαζε πίνακες του Μοράντι, όπως και το La notte του Μικελάντζελο Αντονιόνι.
Φωτογραφία νεκρής φύσης.
-Νεκρή φύση Απάτσι. περ. 1907 από τον Edward S. Curtis.
-Μια φωτογραφία σύγχρονης νεκρής φύσης με κόκκινες ντομάτες.
-Γιάννης Δρακάκης. φωτογραφία σύγχρονης νεκρής φύσης με κόκκινες ντομάτες.
21ος αιώνας
Κατά τη διάρκεια του τέλους του 20ου και μέχρι σήμερα ( 2023) η έννοια της Νεκρής Φύσης επεκτάθηκε πέρα από τις παραδοσιακές δισδιάστατες μορφές τέχνης της ζωγραφικής και της φωτογραφίας στη Video Art και σε τρισδιάστατες μορφές τέχνης όπως η γλυπτική, η περφόρμανς και οι εγκαταστάσεις.
Με την τεχνητή νοημοσύνη και την ψηφιακή τέχνη, η έννοια της Nεκρής Φύσης έχει συμπεριλάβει και την ψηφιακή τεχνολογία. Τα γραφικά που δημιουργούνται από υπολογιστή έχουν αυξήσει τις τεχνικές τους δυνατότητες που είναι διαθέσιμες σε καλλιτέχνες Νεκρής Φύσης. 3D και 2D γραφικά υπολογιστή με 3D φωτορεαλιστικά εφέ χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία εικόνων Νεκρής Φύσης.
-Μια εντελώς συνθετική νεκρή φύση από υπολογιστή , 2006 (από τον Gilles Tran).
Απόσπασμα από άρθρο μου στις 16-1-2023 στην Εφημερίδα των Συντακτών σε σχέση με τις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης στις τέχνες.
Space Opera Theatre. Ψηφιακό έργο της Τεχνητής Νοημοσύνης, του 39χρονου εικαστικού Jason M. Allen, με θέμα το θέατρο σ` ένα μακρινό πλανήτη.
Το έργο έλαβε μέρος στον ετήσιο διαγωνισμό για ψηφιακά έργα τέχνης στο Κολοράντο των Η.Π.Α.
Ο διαγωνισμός λέγεται Colorado State Fair. Ο καλλιτέχνης δήλωσε ότι δεν σχεδίασε ούτε μία γραμμή του έργου και ότι προέκυψε αποκλειστικά από τις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ο ίδιος επέλεξε μόνο τις λέξεις κλειδιά, όπως τη λέξη θέατρο. Οι λέξεις αυτές οδήγησαν τον αλγόριθμο να συνθέσει και να συνδυάσει διαφορετικά στοιχεία ώστε να προκύψει μια υπέροχη φαντασμαγορική εικόνα. Για πρώτη φορά έχουμε ένα έργο της Τεχνητής Νοημοσύνης και των κατάλληλων ρυθμιστικών αλγορίθμων.
Το θέατρο είναι, εξ ολοκλήρου, μια δημιουργία των αρχαίων Ελλήνων που έθεσε όρια στο ανθρώπινο πνεύμα που δεν θα ξεπεραστούν ποτέ, ίσως ούτε και από την Τεχνητή Νοημοσύνη.Έργο της Tεχνητής Nοημοσύνης κερδίζει διαγωνισμό, το 2022, και προκαλεί αντιδράσεις.
Είναι η πρώτη φορά που ένα έργο τέχνης δημιουργείται από AI (Artificial Intelligence) και κερδίζει την πρώτη θέση σε διαγωνισμό τέχνης. Αυτό αλλάζει τα πάντα.
Ο Jason M. Allen υπέβαλε ένα έργο τέχνης στο Colorado State Fair Art show με τίτλο « Theatre D’Opera Spatial » ή Space Opera Theatre το οποίο δημιουργήθηκε χρησιμοποιώντας το MidJourney, ένα πρόγραμμα Tεχνητής Nοημοσύνης που μετατρέπει το κείμενο σε εικόνα.
Οι κριτές που επέτρεψαν να υποβληθεί το έργο δεν γνώριζαν ότι είχε δημιουργηθεί με Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς ο Άλεν ανέφερε απλώς ότι το δημιούργησε χρησιμοποιώντας ένα πρόγραμμα υπολογιστή. Όταν κέρδισε και έγινε γνωστό ότι δημιουργήθηκε με AI, δεν ακυρώθηκε από τους κριτές.
Η αντίδραση ήρθε από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, από tweets και τοποθετήσεις αγανακτισμένων καλλιτεχνών. Κάποιοι απαιτούσαν από τον Άλεν να επιστρέψει το βραβείο του και να ζητήσει εγγράφως δημόσια συγγνώμη.
1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.
2*. Στον αγαπημένο φίλο της ξέγνοιαστης νιότης Χρήστο Αντωνάτο.
