Έπειτα από πολύμηνη μάχη με τον καρκίνο, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 79 ετών ο βραβευμένος σκηνοθέτης, παραγωγός και συγγραφέας Λάκης Παπαστάθης.
Ήταν ένας από τους κύριους εκπροσώπους του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, αλλά και ένας πολύπλευρα δημιουργικός άνθρωπος, ο οποίος άφησε το αποτύπωμά του σε ποικίλα είδη τέχνης και με διαφορετικά μέσα έκφρασης (κινηματογράφος, τηλεόραση, λογοτεχνία, κριτική).
Η «Εφ.Συν.» θυμίζει κείμενο του ιδίου (Περί τέχνης και πολιτισμού στην τηλεόραση), δήλωσή του για το λουκέτο στην ΕΡΤ και το «Μονόγραμμά» του.
Περί τέχνης και πολιτισμού στην τηλεόραση
Δημιουργούμε κοινό ανίκανο να γευτεί την ποιότητα… Τηλεθεατές στον βυθό της μικρής οθόνης
Του Λάκη Παπαστάθη [25.01.2013]
«Ποιος θα προφυλάξει τους Ελληνες τηλεθεατές από τα δεκάδες αυτοσχέδια περιθωριακά κανάλια, που πρωί, μεσημέρι και βράδυ, προβάλλουν διαφημιστικά μηνύματα και πορνό, ενώ για 2-3 ώρες στήνουν συζητήσεις και έρευνες γύρω από ένα τραπέζι όπου ακούς τις πιο απίθανες
ανοησίες; Αμάθεια, θράσος, επιθετικότητα, λαϊκισμός στην αποθέωσή του. Κάποιοι από τους συνομιλητές αναδεικνύονται σε βουλευτές του ελληνικού
Κοινοβουλίου! Αυτή τη δημοκρατία ονειρευτήκαμε;»
Ο Μάνος Χατζιδάκις έλεγε πως λαϊκό δεν είναι αυτό που αρέσει στον κόσμο, αλλά αυτό που τον εκφράζει. Ας γίνει επιτέλους η μεγάλη στροφή. Ας βρούμε μέσα από την τηλεόραση τι είναι αυτό που εκφράζει τα εκατομμύρια των τηλεθεατών σ’ όλο το φάσμα του κι ας προσπαθήσουμε να του δώσουμε μορφή. Κι αυτό ας γίνει μεθοδικά, με γοητευτικό τρόπο, με μια γραφή που δεν θα το ευτελίζει, δεν θα το προδίδει. Κυρίως να μην εκβιάζει αυτούς που θα επωμισθούν το μεγάλο αυτό εθνικό έργο η τυχόν χαμηλή ακροαματικότητα. Η δημοφιλία κατασκευάζεται από τους τεχνικούς του marketing που γνωρίζουν να ντοπάρουν το γούστο των ανθρώπων με τα λίγο-πολύ γνωστά μέσα˙ εφήμερα σταρ σαν πλαστικές σημαίες, κουτσομπολιό σαν να βλέπεις μέσα από την κλειδαρότρυπα, λαϊκισμό, μελοδραματικές κορόνες, κολακεία του λαϊκού γούστου, κριτική άκριτη, καταγγελίες και σκάνδαλα επί δικαίους και αδίκους. Η υπεύθυνη τηλεόραση είναι εντελώς το αντίθετο. Παράλληλα με τη συγκρότηση των νέων προγραμμάτων πρέπει να αναζητείται διαρκώς ο κεντρικός πυρήνας, ο θεμελιώδης άξονας του τι πιστεύουμε για τον τόπο. Να ξανασυνθέσουμε τις παραδοσιακές αξίες μας με την ευαισθησία και τις ανάγκες του παρόντος.
Αν κάπως καλυτερεύσει η τηλεόραση, θα αποκτήσουν κατάλληλο κοινό όλες οι τέχνες. Γιατί σήμερα αν βάλεις τους τηλεθεατές που βλέπουν πολλές ώρες τα προγράμματα των καναλιών να δουν μια καλή ταινία ή ένα θεατρικό έργο της προκοπής θα βάλουν τα κλάματα. Δημιουργούμε ένα κοινό που είναι ανίκανο να γευτεί την ποιότητα της αληθινής τέχνης. Τη θεωρούν πως είναι άλλη, ξένη γλώσσα. Καταλήγουν λοιπόν «εκ του ασφαλούς» σε τηλεοπτικά προϊόντα που τα υπηρετούν τηλεοπτικοί σταρ, είτε αυτά μεταφέρονται στη σκηνή του θεάτρου είτε στη μεγάλη οθόνη του κινηματογράφου. Ειδικά για τον κινηματογράφο μόνον το τηλεοπτικό κοινό βλέπει τις κινηματογραφικές ταινίες. Ταινίες που έγιναν για να κολακεύσουν το γούστο του. Τηλεοπτική γραφή με τα γνωστά «σταρ» – ο θεός να τους κάνει σταρ.
Ολα πρέπει να ξεκινήσουν από τη βεβαιότητα πως η τέχνη και ο πολιτισμός δεν αποτελούν πολυτέλεια. Τζάμπα έξοδα δηλαδή σε δύσκολους καιρούς που υπάρχουν άλλες άμεσες προτεραιότητες. Η τέχνη, είτε είναι ακριβή είτε γίνεται με ελάχιστα χρήματα –πράγμα συνηθέστατο– συντηρεί τον ιστό, την πνευματική και την πολιτισμική συνοχή του τόπου μας. Και αυτό γίνεται όταν με φυσικό και αβίαστο τρόπο δημιουργείται ο σπινθήρας ανάμεσα σ’ αυτούς που την κάνουν και σ’ αυτούς που τη βλέπουν. Μια αντενέργεια που βοηθάει και τους δύο να ακουμπήσουν το μυστήριο της ύπαρξης και της ζωής τους βαθύτερα, αυξάνοντας την καλλιέργεια του εσωτερικού τους κόσμου.
Ελπίζω τα κρατικά τουλάχιστον κανάλια να κατευθυνθούν με περισσότερη δύναμη και αποφασιστικότητα προς την ευπρέπεια και τον πολιτισμό. Αλλά με έλεγχο κάθε εκπομπής, με ξεσκαρτάρισμα προσώπων και προγράμματος, με διαμεσολαβήσεις έγκυρες –κανείς δυστυχώς δεν διαμαρτυρήθηκε που απομακρύνθηκε ο Γ. Μπακογιαννόπουλος από την κινηματογραφική λέσχη–, με αντίσταση αρχικά στην τυχόν χαμηλή ακροαματικότητα. Φτάσαμε στο σημείο να επιδιώκουμε μεγάλες τηλεθεάσεις με κάθε τρόπο πιστεύοντας πως αυτός και μόνον είναι ο στόχος κάθε εκπομπής. Μυθοποιώντας το λαϊκό γούστο που όμως συνεχώς ξεπέφτει. Κλείνουμε τα μάτια μας σ’ αυτό και δημιουργούμε μύθους για τη «σοφία του κοινού, για το άσφαλτο κριτήριο» κ.λπ. Επιπλέον ισχύει πάντα το ρηθέν «αν δεν βγεις στην τηλεόραση είναι σαν να μην υπάρχεις!». «Δεν αξίζεις τίποτα». Εγινε και υπαρξιακό θέμα! Καθημερινώς επιβεβαιώνεται και το άλλο τσιτάτο: «Πες μου τι εκπομπές βλέπεις στην τηλεόραση να σου πω ποιος είσαι». Κεντρικό θέμα της ζωής μας, η αναμμένη μικρή οθόνη. Λες και δεν υπάρχει κανένα άλλο αξιακό σύστημα.
Ποιος θα προφυλάξει τους Ελληνες τηλεθεατές από τα δεκάδες αυτοσχέδια περιθωριακά κανάλια, που πρωί, μεσημέρι και βράδυ, προβάλλουν διαφημιστικά μηνύματα και πορνό, ενώ για 2-3 ώρες στήνουν συζητήσεις και έρευνες γύρω από ένα τραπέζι όπου ακούς τις πιο απίθανες ανοησίες; Αμάθεια, θράσος, επιθετικότητα, λαϊκισμός στην αποθέωσή του. Κάποιοι από τους συνομιλητές αναδεικνύονται σε βουλευτές του ελληνικού Κοινοβουλίου! Αυτή τη δημοκρατία ονειρευτήκαμε;
Για να αλλάξει το τηλεοπτικό τοπίο χρειάζεται γενναιότητα, πολιτική στήριξη, ανθρώπους ικανούς και αποφασισμένους. Ισως στις μέρες μας, που το πολιτικό κόστος μπαίνει σε δεύτερη μοίρα μπροστά στον εθνικό κίνδυνο, είναι κατάλληλη η στιγμή να ξεκινήσει η προσπάθεια. Δεν πρέπει να ξεχνάμε όμως πως για να μιλήσεις για πολιτισμό πρέπει να μπορείς, την ίδια στιγμή, να παράγεις πολιτισμό.
Εξαφάνισαν τον… εχθρό
Για το λουκέτο στην ΕΡΤ
Του Λάκη Παπαστάθη [12.06.13] – [δήλωση]
Η κυβέρνηση αντιμετώπισε χθες την ΕΡΤ σαν να ‘ταν εγκληματική, εχθρική οργάνωση! Τα ΜΑΤ την έσβησαν έπειτα από μια επιχείρηση που έμοιαζε πολεμική. Ενώ ο τηλεθεατής έβλεπε όλα τα περιθωριακά κανάλια να εκπέμπουν, το εθνικό κανάλι των Ελλήνων σιωπούσε. Δεν ήταν απλώς ανεπιθύμητο για την κυβέρνηση, αλλά εχθρός που νικήθηκε, που εξαφανίστηκε. Θρίαμβος!
Οι κάπως παλαιότεροι θυμούνται ασφαλώς με τρόμο τη θητεία του κ. Κεδικογλου στην τηλεόραση που ήταν βουτηγμένη στην τηλεοπτική υποκουλτούρα. Γι’ αυτό και του έχουν εμπιστοσύνη για το ποια νέα τηλεόραση οραματίζεται. Είναι λυπηρό όμως πως τις χθεσινές αποφάσεις τις υπέγραψε ο ίδιος ο κ. πρωθυπουργός που προέρχεται από μια οικογένεια που έχει προσφέρει στην πνευματική ζωή της Ελλάδας και δεν ξεχνώ πως του δημιουργούσε υπερηφάνεια το γεγονός που κάποτε τον στήριξε ο μεγάλος ποιητής Οδυσσέας Ελύτης.
Η μέχρι τώρα πολιτεία του όμως με την υποβάθμιση του υπουργείου Πολιτισμού, του Εθνικού Θεάτρου, του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου κ.λπ. δεν συνάδει με τις καταβολές του.
Ο Λάκης Παπαστάθης αυτοβιογραφείται…
Απόψε στο «Μονόγραμμα» ΤΗΣ ΕΡΤ 2
Του Σωτήρη Μανιάτη [06.12.2016]
«Το νέο ελληνικό σινεμά ήταν ένα κίνημα όχι μόνο κινηματογραφικό αλλά κι ένα κίνημα που καθόριζε μια ηθική στάση απέναντι στην ελληνική πραγματικότητα…».
Τα λόγια ανήκουν στον δημιουργό Λάκη Παπαστάθη που αυτοβιογραφείται στο «Μονόγραμμα» το νοποίο θα μεταδώσει απόψε στις 23.30 η ΕΡΤ 2. Πρόκειται για έναν από τους ελάχιστους τολμηρούς πρωτοπόρους στη δημιουργία πολιτιστικής ταυτότητας της Ελληνικής Τηλεόρασης (ΕΡΤ). Ενας από τους δύο, ο άλλος είναι ο Τάκης Χατζόπουλος, που δημιούργησαν τη ντοκιμαντερίστικη εκπομπή «Παρασκήνιο», η οποία δυστυχώς ουσιαστικά «οδηγήθηκε» στο να κατεβάσει οριστικά (;) «ρολά» όταν η συγκυβέρνηση Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ έβαλαν «λουκέτο» στην ΕΡΤ. Το «Παρασκήνιο» ήταν από τις μακροβιότερες και πλέον ξεχωριστές εκπομπές στη μικρή μας οθόνη, έχει γράψει τη δική της ιστορία στην ΕΡΤ, εμπλουτίζοντας το αρχείο της με ένα σημαντικό μέρος της πολιτιστικής ιστορίας του τόπου μας.
Δύο πόλεις έχουν διαμορφώσει τη ζωή του Λάκη Παπαστάθη: ο Βόλος, όπου γεννήθηκε το 1943, και η Μυτιλήνη, στην οποία μεγάλωσε. Τελειώνοντας το Γυμνάσιο ήρθε στην Αθήνα και ξεκίνησε να σπουδάζει στην Πάντειο, με το βλέμμα στραμμένο προς το όνειρό του που ήταν –από μικρό παιδί στη Μυτιλήνη– να κάνει ταινίες.
Από νωρίς στην Αθήνα συνδέθηκε με όλους τους σκηνοθέτες του λεγόμενου Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου. Από τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, τον Παντελή Βούλγαρη, τον Νίκο Παναγιωτόπουλο, την Τώνια Μαρκετάκη, τη Φρίντα Λιάππα, τον Σταύρο Τορνέ. Γύρω στο 1968 γνωρίζει τον Αλέξη Δαμιανό και γίνεται βοηθός του στη θρυλική πλέον ταινία «Ευδοκία».
Δημιούργησε τη «Cinetic» μαζί με τον Τάκη Χατζόπουλο κι άρχισαν να κάνουν διαφημίσεις, έχοντας στο μυαλό τους όμως ότι θα μαζέψουν χρήματα για να κάνουν κινηματογράφο. Η ΕΡΤ τού οφείλει πολλά, αν και ο ίδιος λέει πως κι αυτός οφείλει σε αυτήν. Κι αυτό έγινε όταν ξεκίνησε να προβάλλεται το «Παρασκήνιο», στο οποίο έβαλαν την υπογραφή τους περίπου 200 σκηνοθέτες. Ο ίδιος, μαζί με τον Τάκη Χατζόπουλο, συμμετείχε στα περισσότερα. Σπουδαίοι άνθρωποι της νεότερης Ελλάδας, του τελευταίου μισού του 20ού αιώνα και των αρχών του 21ου, αποτύπωσαν το στίγμα τους στο «Παρασκήνιο».
Ο Λάκης Παπαστάθης έχει βάλει τη σκηνοθετική του υπογραφή σε τέσσερις κινηματογραφικές ταινίες μεγάλου μήκους, «Τον καιρό των Ελλήνων» (1981), «Θεόφιλος» (1987), «Το μόνον της ζωής του ταξείδιον» (2001), «Ταξίδι στη Μυτιλήνη» (2010) και μία μικρού μήκους: «Γράμματα από την Αμερική» (1972). Εχει δημοσιεύσει τις συλλογές διηγημάτων: «Η νυχτερίδα πέταξε» (Νεφέλη 2002), «Η ήσυχη» (Νεφέλη 2005), το χρονικό «Οταν ο Δαμιανός γύριζε την Ευδοκία» (Πατάκης 2006), «Το καλοκαίρι θα παίξει την Κλυταιμνήστρα» (Πόλις 2011) και «Ο δάσκαλος αγαπούσε το βωβό σινεμά» (Πόλις 2016).
Η παραγωγή του «Μονογράμματος» ανήκει στον Γιώργο Σγουράκη, τη σκηνοθεσία του επεισοδίου υπογράφει ο Περικλής Κ. Ασπρούλιας, η φωτογραφία είναι του Στάθη Γκόβα, η ηχοληψία του Νίκου Παναγοηλιόπουλου, το μοντάζ του Σταμάτη Μαργέτη και η διεύθυνση παραγωγής του Στέλιου Σγουράκη.
► Διαβάστε επίσης: «Είχαμε την αίσθηση της επικίνδυνης αποστολής». Συνέντευξη του Λάκη Παπαστάθη στη Βένα Γεωργακοπούλου.
