«Μέχρι πότε θα χρησιμοποιούμε τον απαράδεκτο όρο “ανεκτικότητα”;»

Η πρόταση για συνεργασία ήρθε από τον ίδιο τον Γιώργο Κουτλή. Την άκουσε να μιλάει στο Εθνικό στην πρώτη συζήτηση που έγινε για το #MeToo και της ζήτησε να είναι η χορογράφος μιας από τις πλέον πολυσυζητημένες παραστάσεις της σεζόν: της μεταφοράς της ταινίας «Στρέλλα» του Π. Κούτρα ως όπερας, με τη σκηνοθεσία του Κουτλή, στην Εναλλακτική Σκηνή της Λυρικής!

Η Στρέλλα είναι μια τρανς γυναίκα που κάποτε ήταν αγόρι. Ηταν γιος. Η ζωή της μάς μεταφέρεται μέσα από την τραγική (με την αρχαιοελληνική έννοια) σχέση που είχε ως παιδί και ανέπτυξε εκ νέου ως ενήλικας με τον πατέρα της. Στη σκηνή της Λυρικής, όλη η ιστορία μεταφέρεται ως όπερα σε λιμπρέτο Αλεξάνδρας Κ* και μουσική Μιχάλη Παρασκάκη. Ερμηνεύουν τρεις διεμφυλικές ηθοποιοί, οι δύο από τις οποίες είναι τραγουδίστριες της όπερας.

Η Φένια Αποστόλου είναι η τέταρτη της παρέας: γνωστή διεθνώς ως χορευτής, επαναδημιούργησε τον εαυτό της αρκετά νωρίς ως τρανς σκηνοθέτρια, ηθοποιός και χορογράφος («πες το “διεμφυλική” που το λένε όλοι», μας λέει και χαμογελάει). Στην παράσταση έχει την επιμέλεια της κίνησης και δημιούργησε τις χορογραφίες που πραγματικά είναι από τα καλύτερα στοιχεία της παράστασης (χορεύει ο εξαιρετικός Αλέξανδρος Σταυρόπουλος).

«Η γκέι κοινότητα είναι κάπως περισσότερο αποδεκτή από την τρανς, είναι και μεγαλύτερη πληθυσμιακά ομάδα», μας λέει η Φένια. «Εμάς ακόμα ο περισσότερος κόσμος μάς βλέπει ως κάτι το πολύ καινούργιο, το πολύ περίεργο, το εξωτικό, ως εξωγήινα όντα σχεδόν – που φυσικά δεν θέλουν με τίποτα να τους συμβεί στον άμεσο κοινωνικό τους περίγυρο. Εχουν, ωστόσο, αλλάξει τα πράγματα. Υπάρχει μια κάποια ανεκτικότητα σήμερα – αλλά μέχρι πότε θα χρησιμοποιούμε τον απαράδεκτο αυτό όρο; Το βασικότερο όλων είναι πως πλέον έχει αλλάξει η νομοθεσία και ένα τρανς άτομο μπορεί να υπερασπίσει τα εργασιακά του δικαιώματα. Παλαιότερα, αυτό το τοπίο ήταν θολό. Υπάρχουν παραδείγματα: Αν μια γυναίκα ή ένα αγόρι ήταν υπάλληλος στο ταχυδρομείο ας πούμε και γινόταν τρανς, το πιθανότερο ήταν να έχανε τη δουλειά του! Ισως σε σένα ακούγεται αδιανόητο, αλλά έχει συμβεί. Φυσικά, δεν έλεγαν πως ήταν αυτός ο λόγος – έβρισκαν άλλες δικαιολογίες: πρόκληση, κακή υπαλληλική συμπεριφορά κ.ά. Για μένα αυτό ήταν κακούργημα! Δεν είναι δυνατόν ένας άξιος άνθρωπος που προσφέρει, επειδή αποφασίζει να κάνει μια προσωπική αλλαγή, να χάνει τη δουλειά του και μάλιστα κάτω από χυδαίες δικαιολογίες. Το τι έχουμε στο βρακί μας, το πώς θέλουμε να είμαστε, το πώς νιώθουμε με το σώμα μας, αυτό δεν έχει να κάνει με τις ικανότητές μας ως προς την εργασία ή την κοινωνική μας θέση και προσφορά. Το να συμβαίνει το αντίθετο, για μένα είναι το λιγότερο απαράδεκτο, το περισσότερο εγκληματικό!

»Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν βοηθήσει πολύ ώστε να υπάρχει βήμα στα τρανς άτομα. Οχι μόνο επί προσωπικού: η φωνή τους, οι εμπειρίες, ακόμα και οι καταγγελίες τους φτάνουν σε πλατιά κοινωνικά στρώματα πιο άμεσα. Εως τώρα, όσοι ήταν σε θέσεις εξουσίας, μπορούσαν να πάρουν την όποια απόφαση και για τη δική μας κοινότητα, δίχως να δίνουν λόγο σε κανέναν. Πλέον δεν είναι έτσι. Ακόμη κι αν το κάνουν υπόγεια, πάλι θα σιχτιριστούν από τον κόσμο και θα μαζευτούν. Ωστόσο, σ’ το λέω: Ούτε γκαρσόνι μπορούσες να είσαι ως τρανς. Σου έλεγαν ότι “προκαλείς” τον κόσμο. Πραγματικά, δεν ξέρω τι σκατά έχει στο κεφάλι του ο καθένας. Να φανταστείς πως πέρασε από το μυαλό μου ότι μπορεί και να σιχαίνονται κιόλας να τους σερβίρει μια τρανς… Η εμφάνιση είναι απλώς εμφάνιση. Το πώς λειτουργείς εργασιακά είναι κάτι άλλο – τόσο δύσκολο είναι να το καταλάβουμε αυτό;

»Για μένα τα πράγματα δεν ήταν έτσι, αλλά ξέρω τέτοιες περιπτώσεις. Προσωπικά είχα μια μεγάλη καριέρα ως χορευτής, αλλά άλλαξα. Κι εδώ και χρόνια έχω ξαναρχίσει από την αρχή: θέλω να είναι μια νέα αρχή. Θέλω και το προσπάθησα πολύ και το κατάφερα και το προσπαθώ ακόμα να είμαι πλέον η Φένια Αποστόλου, με τη νέα καλλιτεχνική μου πορεία ως Φένια Αποστόλου.

»Η εποχή μας πιστεύω πως έχει ξεπεράσει την καρικατούρα και στον γκέι και στην τρανς. Η σπουδαιότητα της “Στρέλλας” και ως ταινίας και ως όπερας τώρα έγκειται και σε αυτό. Τρανς δεν είναι πλέον η “φτερού” του Παράβα με ένα γυναικείο κοστούμι. Τα τρανς άτομα είναι πρόσωπα. Πραγματικά πρόσωπα – όχι ένας ρόλος. Είναι μια κανονικότητα. Ωστόσο, δεν έχουμε φτάσει ακόμη σε μια εργασιακή κανονικότητα. Πόσες τρανς έχεις δει στο θέατρο; Εγώ έχω παίξει cis ρόλο, ως “Bell Hélène” στο θέατρο, αλλά αυτό είναι σπάνιο να γίνει. Δεν υπάρχουν προτάσεις! Γι’ αυτό ήταν σημαντικό αυτό που έγινε στη “Στρέλλα”. Γιατί άνοιξε έναν δρόμο. Από κάπου πρέπει να ξεκινήσουμε επιτέλους κι ας κάνουμε μικρά βήματα…».

ℹ️ Παραστάσεις ακόμα σήμερα και αύριο, στις 20.30, στην Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής (Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος). Το λιμπρέτο της Αλεξάνδρας Κ* βασίζεται στην ομώνυμη κινηματογραφική ταινία του Πάνου Χ. Κούτρα, σε σενάριο του ίδιου και του Παναγιώτη Ευαγγελίδη. Σήμερα Σάββατο, στη Λυρική, αμέσως μετά την παράσταση, στις 22.00, θα πραγματοποιηθεί η ημερίδα με τίτλο «Η ορατότητα του τρανς καλλιτέχνη και εργαζόμενου»