«Ο κόσμος χρειάζεται ανθρώπους σαν τη Βίβιαν για να κάνουν αλλαγή προς το καλύτερο»
Πλήθος κόσμου παρευρέθηκε στην κηδεία της Βίβιαν Γουέστγουντ χθες, η οποία πέθανε στα 81 της χρόνια ειρηνικά υπό την παρουσία της οικογένειας της στο Clapham, στο Λονδίνο. Ο θάνατός της πυροδότησε ένα κύμα συλλυπητηρίων από ανθρώπους στον κόσμο της μόδας, της μουσικής, της πολιτικής και ακτιβιστές. Το Μουσείο Victoria and Albert, το οποίο φιλοξενεί μερικά από τα έργα της, περιέγραψε τη Γουέστγουντ ως μια «πραγματική επαναστατική και αντιστασιακή δύναμη στη μόδα», ενώ ο Boy George μοιράστηκε μια φωτογραφία και έγραψε ότι είναι χωρίς αμφιβολία η αδιαμφισβήτητη βασίλισσα της βρετανικής μόδας. Αντισυμβατική, πολιτική ακτιβίστρια με σήμα κατατεθέν τα πορτοκαλί ή λευκά μαλλιά της, η Γουέστγουντ μέσα από την τέχνη της ασκούσε κριτική για τα πιο θεμελιώδη προβλήματα της ανθρωπότητας, αμφισβητούσε το status quo και είχε σπουδαία ακτιβιστική πολιτική δράση.
Η καινοτομία και ο αντίκτυπός της στο χώρο της μόδας αλλά και στην πολιτική τα τελευταία 60 χρόνια έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανύψωση της επίγνωσης των πιο σημαντικών ζητημάτων που αφορούν τις σύγχρονες κοινωνίες μας. Ξεκίνησε την καριέρα της, την δεκαετία του 1970 και γρήγορα αναδείχθηκε για τα πανκ κι ανδρόγυνα σχέδια της, στα οποία διακρίνεται μια ασεβής τάση προς το κατεστημένο, χαρακτηριστικό του μεταμοντερνισμού.
Η Γουέστγουντ συνεργάστηκε με τον Malcolm McLaren των Sex Pistols. Η ικανότητά τους να δημιουργούν ρούχα και μουσική διαμόρφωσαν την πανκ σκηνή του Ηνωμένου Βασιλείου της δεκαετίας του 1970, στην οποία κυριαρχούσε το συγκρότημα. Καθώς η ίδια εξελισσόταν ως καλλιτέχνης, η ευρύτητα και η πρωτοτυπία της τέχνης της ξεπέρασε τα όρια του χώρου της μόδας με τα έργα της να εκτίθενται σε συλλογές μουσείων σε όλο τον κόσμο.
Η Γουέστγουντ είχε μία ολιστική μεταμοντέρνα προσέγγιση στη συστημική καταπίεση, παρέκκλινε από τις συμβατικές μορφές τέχνης, αμφισβήτησε τα κυρίαρχα πρότυπα, το καθεστώς και τις παγιωμένες πεποιθήσεις όσον αφορά τον πολιτισμό και τη θρησκεία, τους βασικούς πυλώνες της κοινωνίας. Ως γνήσια εκφράστρια του μεταμοντερνισμού διατάραξε την έννοια της συνέχειας και της συμμόρφωσης και αποτέλεσε μέρος μιας παγκόσμιας αφύπνισης και απελευθέρωσης της έκφρασης.
Στη «μεταμοντέρνα συνθήκη» δεν υπάρχουν καθολικά κριτήρια αλήθειας και αξιώσεων, δεν υπάρχει μετααφήγηση, η γνώση είναι πάντα συμφραζόμενη και η κατάρρευση των ορίων στα διάφορα πολιτισμικά πλαίσια προκαλείται από μια ποικιλία διαδικασιών στα πλαίσια μιας καταναλωτικής κοινωνίας χωρίς σταθερές ρίζες, όπου η ανθρώπινη εμπειρία επηρεάζεται από μια ποικιλία πηγών επικοινωνίας. Μιλούσε για τον ρατσισμό, την πατριαρχία, τον θρησκευτικό, εθνικιστικό, αυταρχικό, φονταμενταλισμό, για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα δικαιώματα των γυναικών, των Λοατκι+ κτλ, ενώ παράλληλα τόνιζε την άμεση ανάγκη αποδόμησης και αναθεώρησης αξιών και του κοινωνικού, πολιτικού και οικονομικού συστήματος.
Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας της συνέδεσε τη μόδα με την πολιτική, αξιοποιώντας τη φήμη της για να προωθήσει περιβαλλοντικούς σκοπούς, τον πυρηνικό αφοπλισμό, τη χορτοφαγία και τις προσπάθειες για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Ως ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των μη ανθρώπινων ζώων, σε βίντεο της PETA και παρακάλεσε τους θεατές να αποφεύγουν το κρέας λέγοντας ότι αυτό «θα κάνει περισσότερα για το περιβάλλον από την ανακύκλωση ή την οδήγηση ενός υβριδικού αυτοκινήτου» και πίεσε τη βρετανική κυβέρνηση να καταργήσει τη βιομηχανία γούνας μαζί με άλλους κορυφαίους σχεδιαστές, συμπεριλαμβανομένης της Stella McCartney.
Στα μέσα της δεκαετίας του 2000, η Γουέστγουντ έστρεψε ουσιαστικά την πολιτική της εστίαση στην κλιματική κρίση και συμμετείχε σε ακτιβιστικές διαμαρτυρίες και δράσεις πολιτικής ανυπακοής έως το θάνατο της. Υπονομεύοντας τα δικά της επιχειρηματικά συμφέροντα προέτρεπε τους ανθρώπους να σταματήσουν να αγοράζουν ρούχα, αγωνιζόταν κατά της βιομηχανίας της γρήγορης μόδας, ενώ υπήρξε πρωτοπόρος στη χρήση ηθικών και βιώσιμων υλικών στις συλλογές της.
Το 2007, δημοσίευσε το μανιφέστο της με τίτλο Ενεργή Αντίσταση στην Προπαγάνδα, το οποίο αναφέρει : «Έχουμε μια επιλογή: να γίνουμε πιο καλλιεργημένοι, και επομένως πιο ανθρώπινοι – ή μή επιλέγοντας να γίνουμε το καταστροφικό και αυτοκαταστροφικό ζώο, θύμα της δικής μας εξυπνάδας». Το 2011, η Γουέστγουντ βγήκε στους δρόμους του Ναϊρόμπι για την εκστρατεία της Ethical Fashion Africa, με στόχο να ενδυναμώσει τις εργαζόμενες γυναίκες. Περιέγραψε τις ενέργειές της ως «όχι φιλανθρωπία, απλώς δουλειά», σημειώνοντας ότι το έργο «δίνει στους ανθρώπους τον έλεγχο της ζωής τους», σε αντίθεση με τη φιλανθρωπία, η οποία «τους κάνει να εξαρτώνται».
Το 2012 με θεαματικό τρόπο στην τελετή λήξης των Παραολυμπιακών Αγώνων του Λονδίνου έχοντας παρακάμψει τις πρόβες για να κρατήσει τις προθέσεις της καλυμμένες, άνοιξε ένα γιγάντιο ασπρόμαυρο πανό που έγραφε «ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ». Το 2015, οδήγησε ένα τανκ στο σπίτι του τότε πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον στο Oxfordshire, σε μια διαμαρτυρία ενάντια στο fracking (υδραυλική ρωγμάτωση).
Προσδοκώντας να μειώσει το περιβαλλοντικό κόστος της εβδομάδας μόδας, για δύο χρόνια εξέθετε την δουλειά της μέσω ψηφιακών παρουσιάσεων. Ωστόσο, το 2019 κατά τη διάρκεια της επίδειξης της Homo Loquax στο Λονδίνο, η Γουέστγουντ παρουσίασε πουκάμισα, ποδιές, σακιά που έφεραν διάφορα αντικαπιταλιστικά μηνύματα, συνθήματα κατά πολιτικών αποφάσεων, κατά του καταναλωτισμού, του καπιταλισμού, της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων, της βιομηχανίας της γρήγορης μόδας κτλ.
Τον περασμένο μήνα δήλωσε την συμπαράσταση της στους κλιματικούς ακτιβιστές που έριξαν σούπα στα Ηλιοτρόπια του Van Gogh, γράφοντας: «Οι νέοι είναι απελπισμένοι. Με ένα μπλουζάκι που λέει: Just Stop Oil. Κάτι κάνουν».
Η Βίβιαν Γουέστγουντ ήταν μια σπουδαία, γενναία καλλιτέχνης και ακτιβίστρια που κατανοούσε τη δύναμη των νέων μορφών πολιτικής ανυπακοής.
Η βιομηχανία της μόδας είναι σήμερα μεγαλύτερος παγκόσμιος ρυπαντής από τη ναυτιλία και την διεθνή αεροπορία μαζί ενώ έχει υπολογιστεί ότι έως και το 20% της ρύπανσης των βιομηχανικών λυμάτων προκαλείται από τη βαφή και την επεξεργασία υφασμάτων. Υποστηρίζεται από μη βιώσιμες πρακτικές, όπως η εξόρυξη ορυκτών καυσίμων και ωθεί τα πλανητικά όρια σε σημείο κατάρρευσης, με τις κοινωνικά και οικονομικά ευάλωτες ομάδες στην πρώτη γραμμή αυτής της κρίσης να πλήττονται περισσότερο από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και της ρύπανσης.
Η κλιματική δικαιοσύνη είναι και κοινωνική δικαιοσύνη: η διάσωση του πλανήτη μας και η προστασία των οικοσυστημάτων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Χρειαζόμαστε ριζική αλλαγή συστήματος και μετάβαση σε ένα βιώσιμο, ηθικό και δικαιότερο σύστημα μόδας, δεν αρκεί απλώς να στραφούμε σε φιλικές προς το περιβάλλον μεθόδους, πρέπει να περιορίσουμε τον ρυθμό κατανάλωσης και να ακολουθήσουμε μοντέλα αποανάπτυξης, επάρκειας και ισορροπίας.
Κλείνοντας ταυτίζομαι με τα λόγια αυτής της εκπληκτικής γυναίκας που αφιέρωσε τη ζωή της παλεύοντας για τα σημαντικά: «η επανάσταση για το κλίμα είναι η απόλυτη επανάσταση, αν δεν την κερδίσουμε, δεν θα μείνουμε πολλοί», πρέπει να δράσουμε τώρα, αύριο θα είναι αργά.
* Ερευνήτρια/Ακτιβίστρια, BA in English studies, MA Animal Welfare, Ethics and the Law.
-320x213.png)
