Η ηθική δύναμη του θεάτρου

Ενα απόφθεγμα του Πλάτωνα βάζει τη σφραγίδα του: «Είναι αδύνατον να βελτιωθεί ο κόσμος, εάν πρώτα δεν βελτιωθεί ο άνθρωπος». Και ο άνθρωπος επηρεάζεται, στο μεγαλύτερο ίσως ποσοστό του, από τα

«φρούτα» κάθε εποχής. Ιδιαίτερα η νεολαία, που τα αμέτρητα ερεθιστικά κατασκευάσματα, «παγκοσμίου προελεύσεως», την έχουν κρατήσει σε μεγάλο ποσοστό αστόχαστη, μια νεολαία χωρίς καμιά διάθεση συμμετοχής στα μεγάλα προβλήματα του καιρού μας.

Οι ηθικές αξίες, ιδιαίτερα, έχουν εξαφανιστεί. Η καλοσύνη, η ευγένεια, η τιμιότητα, η αλήθεια, η συνέπεια, η εργατικότητα, ο αλληλοσεβασμός έχουν αντικατασταθεί από την ανεμελιά και την ανευθυνότητα. Και οι αιτίες δεν είναι μόνο η απογοήτευση της νεολαίας από τους πολιτικούς και τους πνευματικούς της ηγέτες. Δεν είναι μόνο από τη διάψευση ελπίδων και τον εξευτελιστικό τρόπο που της φέρονται κάποιοι «μεγαλύτεροι»…

Ενα μεγάλο μέρος ευθύνης έχουν και τα επιπόλαια κατασκευάσματα πολλών θεατρικών και κινηματογραφικών παραγωγών που έχουν μετατρέψει τις «Τέχνες» σε οίκους… εμπορίου. Η καταστροφική μανία του «μαγαζάτορα» που μπορεί, χωρίς ίχνος συνείδησης, να εκμεταλλευτεί την «ανάγκη» του κουρασμένου θεατή να «ζήσει» στην ψευδαίσθηση κάποιου «άλλου» κόσμου.

Η τάση του νέου να μιμείται το ύφος και το φέρσιμο του κάθε «σταρ». Το πάθος της κοπέλας να ντύνεται και να βάφεται και να χορεύει όπως η γόησσα της επικαιρότητας. Το ένστικτο του παιδιού που ξεσηκώνει τα «κόλπα» του καουμπόι και του γκάνγκστερ.

Το πάθος πολλών ανθρώπων να ζήσουν τη ζωή κάποιων «ινδαλμάτων». Η βιομηχανία ινδαλμάτων που παράγει τις αυταπάτες. Η επιστημονική προβολή του «ιδανικού» της εποχής, ακόμη και η εξίσου επικίνδυνη γοητεία της «κουλτουριάρικης» κατεδαφιστικής αντίληψης του κόσμου. Ολα, μα όλα αυτά παίζουν τον μεγάλο, καθοριστικό ρόλο τους στην ηθική των νέων ανθρώπων.

Κι όταν λέμε νέων, δεν εννοούμε μόνο τις μικρές ηλικίες που μαϊμουδίζουν εύκολα, αλλά και τους σπουδαστές και τις νέες εργάτριες και κάποιους «ανήσυχους» νέους που γοητεύονται από ονόματα, πιστεύουν στις υποσχέσεις, δεν ξέρουν, δεν μπορούν, είναι ανίκανοι να ξεχωρίσουν την ουσία από τη «γλυκιά» επιφάνεια κάθε θεατρικού έργου και κάθε «σταρ». Να δουν το δάσος και όχι μόνο το δέντρο.

Ισως όλοι αυτοί οι οραματισμοί να είναι πράγματα ακατόρθωτα σ’ αυτήν την ιλαροτραγική εποχή μας. Σε μια εποχή που πληθαίνουν συνεχώς η βία, η απάτη και η ανασφάλεια. Μπορεί…

Οταν η καταναλωτική κοινωνία, οι «έμποροι του πολέμου», οι τεχνολογικές εξελίξεις, τα ναρκωτικά και ο ευτελισμός των ιδεών, μπερδεμένα όλα με τη μόλυνση του περιβάλλοντος, μας πνίγουν κάθε μέρα και περισσότερο, όταν οι ιδέες και τα κόμματα φθείρονται σε χέρια μέτριων φορέων… Ναι, μπορεί…

Κι όπως λέει ο Ευάγγελος Παπανούτσος: «Προοδεύσαμε αλλά δεν ευτυχήσαμε».

Ομως όσοι πιστεύουμε στο Αυριανό Θέατρο, δεν πρέπει να πάψουμε ποτέ να το λέμε, να το μελετάμε, να αγωνιζόμαστε για την πραγμάτωσή του, σταδιακά έστω, ψηλαφητά έστω, αναγνωρίζοντας λάθη, διορθώνοντας τα στραβά, ανατρέποντας πολλές φορές και βασικές αρχές, βασικές θεωρίες. Κι όπως πολλά όνειρα, κουτά όνειρα και τρελές προβλέψεις έγιναν πραγματικότητα, έτσι και το Αυριανό Θέατρο, δεν γίνεται, δεν είναι δυνατόν να γίνει αλλιώς, κάποτε θα γίνει πραγματικότητα.

Γιατί όσες διαφορές κι αν υπάρχουν, όσες «απόψεις» κι αν υπάρχουν, κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι το θέατρο, ο θεατρικός λόγος, η θεατρική παράσταση έχει τη μεγαλύτερη, την αμεσότερη, την αποτελεσματικότερη δύναμη στον χώρο της Παιδείας.

Και αυτό το διαπιστώνουμε στη βαθιά εκτίμηση μεγάλης πλειονότητας θεατών που ξεχωρίζουν και σέβονται έναν ολοκληρωμένο ηθοποιό. Καλό στην τέχνη του, σωστό στις γνώσεις του και σοβαρό και υπεύθυνο άνθρωπο.

Το Αυριανό Θέατρο… Ο,τι και να γίνει, όπως και να γίνει, όποτε κι αν γίνει, κάποτε θα πάρει τη θέση του… Την ολοκληρωμένη θέση του. Κι αυτή η θέση είναι να ανεβάζει τον άνθρωπο. Να του λέει την αλήθεια, να τον βοηθάει να γίνεται καλύτερος και, με το γέλιο ή το δάκρυ, να μιλάει θερμά κατευθείαν στο μυαλό και την καρδιά του ανθρώπου.

Ο Νίκος Καζαντζάκης, στο τελευταίο του βιβλίο «Ο Ανήφορος», τα λέει όλα: «Πώς πρέπει να αγαπάμε τον Θεό; Αγαπώντας τους ανθρώπους. Πώς πρέπει να αγαπάμε τους ανθρώπους; Μοχτώντας να τους φέρουμε στο σωστό δρόμο. Ποιος είναι ο σωστός δρόμος; Ο ανήφορος».