Γυναίκες, εξωτερική πολιτική και η στάση της Ελλάδας

Η συνέχιση των διαμαρτυριών στο Ιράν εναντίον της κυβερνητικής πολιτικής, που, μεταξύ άλλων, καταστέλλει τα δικαιώματα των γυναικών, δείχνει την αντοχή των διαδηλωτών μέσα σε εξαιρετικά επικίνδυνες συνθήκες. Aν και οι διαμαρτυρίες δεν σχετίζονται μόνο με την αναγκαία επίτευξη της ισότητας των δύο φύλων αλλά με την ισονομία ως δημοκρατικό ιδεώδες, ο ρόλος των γυναικών σε αυτές αναδεικνύεται καθοριστικός και τις ενισχύει. Tο περιοδικό Time παρουσιάζει τις Ιρανές που μάχονται για την ελευθερία ως ηρωίδες για το 2022, και έχει δίκιο.

H ενδεχόμενη επιτυχία θα κριθεί μεσοπρόθεσμα. Υπάρχει φυσιολογική ανησυχία ότι η επικράτηση της Τεχεράνης σε βάρος των διαδηλωτών ίσως τελικά να φέρει την ιρανική κοινωνία δεκαετίες πίσω. Χρειάζεται προσεκτική παρακολούθηση των εξελίξεων. Ηδη, ορισμένες ελπίδες που είχαν δημιουργηθεί ότι η ιρανική κυβέρνηση παρουσιαζόταν διατεθειμένη να καταργήσει την αστυνομία των ηθών μάλλον συγκρούονται με την πραγματικότητα. H αντίληψη της κατάστασης από τις Ιρανές που μάχονται καθημερινά για τα δικαιώματά τους είναι πολύ πιο σκληρή από τις εύκολες διαπιστώσεις από μακριά.

Παρ’ όλα αυτά, η συνέχιση των διαδηλώσεων στο Ιράν επαναφέρει στο προσκήνιο το θέμα της χάραξης μιας ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής η οποία θα λαμβάνει ολοένα και περισσότερο υπόψη τη θέση των γυναικών. Θεωρητικά, η προσέγγιση αυτή πρέπει να έχει αντίκτυπο σε τρίτες χώρες. Προφανώς, υπάρχουν συγκεκριμένα όρια. Η υποστήριξη, δηλαδή, της κοινωνίας των πολιτών από την Ευρωπαϊκή Ενωση σε κράτη όπως το Ιράν από τη μια μπορεί να ενδυναμώσει τις γυναίκες στην προσπάθειά τους να διεκδικήσουν το δίκιο τους αλλά από την άλλη αυξάνει τον κίνδυνο στοχοποίησής τους.

Σε κάθε περίπτωση, η Eυρώπη πράττει ορθά που θίγει το θέμα της καταπίεσης των γυναικών. Η υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Αναλένα Μπέρμποκ, για παράδειγμα, δείχνει ιδιαίτερη ευαισθησία και πρωτοστατεί στην άσκηση κριτικής εναντίον της Τεχεράνης. Aκόμα και αν ο πήχης μπει χαμηλά σε ό,τι αφορά το ουσιαστικό περιθώριο επιρροής των εξελίξεων σε τρίτες χώρες, η ολοένα και μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σε παγκόσμιο επίπεδο μόνο θετική εξέλιξη θα είναι. Δεν χρειάζεται εξειδίκευση στις διεθνείς σχέσεις για να γίνει κατανοητό πως οι γυναίκες αντιλαμβάνονται τον πόλεμο και τις διαμάχες διαφορετικά από τους άντρες.

Στο πλαίσιο αυτό, υπάρχουν χώρες που ήδη συνεργάζονται ώστε να τονωθεί περαιτέρω η σχέση μεταξύ γυναικών και διπλωματίας. Η Γαλλία, η Γερμανία, η Ισπανία, η Φινλανδία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, και εκτός Ευρώπης ο Καναδάς, το Μεξικό και η Χιλή ήδη κάνουν δυναμικά βήματα προς την κατεύθυνση αυτή. Η Σουηδία, που είχε υποστηρίξει το εγχείρημα πρώτη από το 2014, με την καινούργια κυβέρνηση της Δεξιάς που διαμορφώθηκε ύστερα από τις πρόσφατες εκλογές, εμφανίζεται πολύ πιο επιφυλακτική. Για την ακρίβεια, εγκαταλείπει τους προηγούμενους σχετικούς στόχους, προκαλώντας αρνητικά σχόλια διεθνώς.

Η Ελλάδα είναι απούσα από τις διεθνείς συζητήσεις για τον ρόλο των γυναικών στη χάραξη εξωτερικής πολιτικής. Παρ’ όλο που το επιστημονικό επίπεδο των Ελληνίδων που δραστηριοποιούνται είτε στο εσωτερικό είτε στο εξωτερικό είναι πολύ υψηλό, η αδιαφορία για την κατάρτιση ενός συγκεκριμένου σχεδίου, όπως κάνουν τα υπουργεία Εξωτερικών άλλων ευρωπαϊκών χωρών, δεν βοηθάει. Η απολύτως φυσιολογική ενασχόληση με την Τουρκία δεν σημαίνει ότι η ανάληψη άλλων πρωτοβουλιών ή έστω η ενεργή συμμετοχή σε πρωτοβουλίες τρίτων για άλλα θέματα πρέπει να υποβαθμίζεται. Πόσω μάλλον όταν το εν λόγω θέμα περιστρέφεται γύρω από τη σημασία των γυναικών στη διπλωματία.

* Λέκτορας Διεθνών Σχέσεων στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο της Νίκαιας (CIFE), Senior Fellow στο ΕΛΙΑΜΕΠ και το Κέντρο Στρατηγικών Σπουδών Μπέγκιν-Σαντάτ