Τα «αγγελούδια» της αγοράς και η ακρίβεια

Οι περισσότεροι, όταν άκουσαν τον κ. Μητσοτάκη στην τηλεοπτική του συνέντευξη να «φορτώνει» την ακρίβεια στον Πούτιν, δεν έδωσαν ιδιαίτερη σημασία.

«Μία από τα ίδια», σκέφτηκαν και το προσπέρασαν. Αναμενόμενο, αν αναλογιστεί κανείς πόσες φορές στη διάρκεια της ημέρας ακούς το ίδιο τροπάρι: «Φταίει ο Πούτιν που το καλάθι του σουπερμάρκετ έγινε βαρύτερο και από βράχο», «Φταίει ο Πούτιν που τον χειμώνα θα γίνουμε παγοκολόνες», «Φταίει ο Πούτιν που…».

Τα ακούς μία. Τα ακούς δεύτερη. Τα ακούς τρίτη και μετά δεν τους δίνεις σημασία. Αλλωστε και αν τους έδινες τι θα άλλαζε; Τίποτα, αφού δεν μπορείς να στείλεις στον Ρώσο πρόεδρο ούτε τον λογαριασμό του σουπερμάρκετ ούτε τη λυπητερή της ΔΕΗ ούτε τη δόση του δανείου. Ετσι για μία ακόμα φορά αποδείχθηκε ότι στην πολιτική αυτό που μετρά δεν είναι η λύση αλλά η εξεύρεση του κατάλληλου «εξιλαστήριου θύματος».

Την επομένη της συνέντευξης, τη στιγμή που στεκόμουν μπρος στη βιτρίνα με τη βαρελίσια φέτα που φάνταζε σαν πολύφερνη νύφη, θυμήθηκα τις «ευθύνες του Πούτιν» και αναρωτήθηκα: «Φταίει μόνο ο Ρώσος που το τυρί των φτωχών έγινε… χαβιάρι; Μήπως ο κ. Μητσοτάκης και οι σουπερμαρκετάδες τον βρήκαν βολικό και του φορτώνουν όλες τις «αμαρτίες»; Μήπως η δήλωση του πρωθυπουργού είναι σαν το «συγχωροχάρτι» (indulgentia) που έδιναν οι Πάπες της Ρώμης;».

Το δίχως άλλο η απόδοση ευθυνών που επιχειρεί ο πρωθυπουργός δεν είναι ούτε μια αθώα διαπίστωση ούτε μια παρόλα που τον διευκολύνει να βγει από τη δύσκολη θέση. Το να αποφαίνεται ο εκλεγμένος ηγέτης μιας χώρας για τον μοναδικό «ένοχο», είναι σαν να απαλλάσσει όλους τους υπόλοιπους που εμπλέκονται στον «κύκλο της ακρίβειας» από δόλο, κερδοσκοπία, μεθοδεύσεις, εκμετάλλευση της ισχύος που διαθέτουν στη διαμόρφωση των τιμών στην αγορά, αθέμιτες πρακτικές…

Ομορφος κόσμος, ηθικός, αγγελικά πλασμένος. Με αυτή την ερμηνεία της ακρίβειας, ο πρωθυπουργός, όχι μόνο αποσυνέδεσε τους επιχειρηματίες και τις επιχειρήσεις που κατέχουν δεσπόζουσα θέση στην αγορά από τις ευθύνες που τους αναλογούν, αλλά χαρακτήρισε εκ των προτέρων άσκοπο κάθε έλεγχο ή έρευνα που θα κινείται προς την κατεύθυνση αυτή.

Από τη στιγμή που βρέθηκε ο μοναδικός «φταίχτης» δεν χρειάζεται να ελέγξουμε τα ολιγοπώλια που ελέγχουν την αγορά καυσίμων, φυσικού αερίου, ηλεκτρικής ενέργειας, τροφίμων, καταναλωτικών προϊόντων…

Δεν χρειάζεται να κινητοποιήσουμε τις ελεγκτικές υπηρεσίες να διερευνήσουν κερδοσκοπικές συμπεριφορές. Δεν απαιτείται να ψάξουμε τις πολυεθνικές για τριγωνικές συναλλαγές. Δεν επιβάλλεται να ερευνήσουμε για υπερτιμολογήσεις και υποτιμολογήσεις. Δεν επιτάσσεται να ελεγχθούν τυχόν μυστικές συμφωνίες για ενιαίες τιμές. Δεν οφείλεται να αναζητηθούν ολιγοπωλιακές συμπεριφορές. Αν αυτό δεν είναι «συγχωροχάρτι» και «λευκή επιταγή» στους λίγους, τότε τι είναι;

Μπορεί στη σκέψη των περισσοτέρων η έκδηλη πλέον απροθυμία της κυβέρνησης να ελέγξει όσους έχουν τη δύναμη να επηρεάσουν τις τιμές να ταυτίζεται με την αναλγησία κάποιων προσώπων, αλλά η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Η κυβέρνηση δεν ελέγχει τις κερδοσκοπικές πρακτικές των ισχυρών της αγοράς, διότι θεωρεί ότι οι παρεμβάσεις προς την κατεύθυνση αυτή στρεβλώνουν την αγορά και αποδυναμώνουν «τις αόρατες υπερφυσικές δυνάμεις» της που αναζητούν το επόμενο σημείο ισορροπίας.

«Ο οικονομικός έλεγχος δεν είναι απλώς έλεγχος ενός τομέα της ανθρώπινης ζωής που μπορεί να διαχωριστεί από τους υπόλοιπους […], είναι ο έλεγχος των μέσων για όλους τους σκοπούς μας», έγραψε ο Χάγεκ στον «Δρόμο προς τη δουλεία», θέλοντας να αποδοκιμάσει κάθε μορφής παρέμβαση του κράτους ακόμα και στη διαδικασία διαμόρφωσης των τιμών. Υπό το πρίσμα αυτό, η «αντιπληθωριστική» πολιτική που εφαρμόζει η κυβέρνηση του κ. Μητσοτάκη είναι απόλυτα συνεπής με την αντίληψη του Χάγεκ για τον μηχανισμό των τιμών, ο οποίος αντιπροσωπεύει μια αυθόρμητη τάξη, «αποτέλεσμα της ανθρώπινης δράσης και όχι ανθρώπινου σχεδιασμού».

Υπερβολές; Λάθος. Τι έχει κάνει η κυβέρνηση από τότε που ξεκίνησε το ράλι των ανατιμήσεων, για να διαπιστώσει και να διορθώσει τυχόν δυσλειτουργίες στον μηχανισμό των τιμών; Τίποτα που να διαταράσσει «την αυθόρμητη τάξη» που επιβάλλουν αυτοί που ελέγχουν την αγορά. Εχει αφήσει ανεξέλεγκτες τις λιγότερο από 100 μεγάλες επιχειρήσεις που ελέγχουν την οικονομία.

Κρύβεται πίσω από τον Πούτιν και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και αφήνει ανενόχλητους τους τραπεζίτες, τους πετρελαιάδες, τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας, τους σουπερμαρκετάδες να επιβάλουν τη δική τους «αυθόρμητη τάξη», η οποία όμως δεν ταυτίζεται με την «τάξη» όλων των υπολοίπων.

Επικαλείται την «ανταγωνιστικότητα της οικονομίας» και υπονομεύει κάθε αίτημα των εργαζομένων για αναπλήρωση της κλεμμένης από τον πληθωρισμό -και όχι μόνο- αγοραστικής δύναμης. «Και τα βοηθήματα;», θα αναρωτηθούν κάποιοι.

«Δανεικές ανάσες» που δεν επηρεάζουν στο παραμικρό τον μηχανισμό των τιμών και όταν καταλαγιάσει η καταιγίδα -αν εξακολουθεί να είναι πρωθυπουργός- θα τις πάρει πίσω είτε με φόρους είτε μειώνοντας τις κοινωνικές δαπάνες.

Και εδώ ανακύπτουν μείζονος σημασίας ζητήματα:

Τι κάνουν οι μηχανισμοί (αρχές) που συστάθηκαν για να λειτουργούν ανεξάρτητα από την εκάστοτε κυβέρνηση;

Γιατί δεν παρεμβαίνουν για να διερευνήσουν αν στην αγορά υιοθετούνται πρακτικές «που περιορίζουν ή νοθεύουν τον ανταγωνισμό και καταλήγουν σε βλάβη των καταναλωτών»; Γιατί δεν ερευνούν για «συμπράξεις» και για «καταχρηστική συμπεριφορά επιχειρήσεων με δεσπόζουσα θέση στην αγορά»;

Τι μπορεί να σημαίνει το γεγονός ότι, ενώ στην αγορά (από τις τράπεζες μέχρι τα βενζινάδικα και από τα σουπερμάρκετ μέχρι τους παρόχους ηλεκτρικού ρεύματος) οι καταναλωτές διαπιστώνουν μια αξιοπρόσεκτη «ομοιομορφία» τιμών, δεν έχει γίνει καμία ανακοίνωση για κάποιο έλεγχο που θα επικεντρώνεται στις «συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού»;

Μια απάντηση μπορεί να είναι πως -και- οι ανεξάρτητοι (;) μηχανισμοί (αρχές) υιοθέτησαν την άποψη ότι μοναδικός υπεύθυνος είναι ο Πούτιν. Μια άλλη μπορεί να είναι ότι πιστεύουν πως «δεν συντρέχει λόγος». Υπάρχει και εκείνη σύμφωνα με την οποία στην ελληνική αγορά «όλα λειτουργούν ρολόι και απλώς έτυχε…». Υπάρχει και η άλλη που λέει ότι τελικά δεν είναι τόσο ανεξάρτητοι από τις κυβερνήσεις. Διαλέγετε και παίρνετε.

*Δημοσιογράφος, συγγραφέας