Oδοιπορικό σε μια εξεγερμένη χώρα

Το ταξίδι μας στο Ιράν είχε προγραμματιστεί πριν από τη δολοφονία της 22χρονης Μαχσά Αμινί και η απόφαση για την πραγματοποίησή του ήταν δύσκολη. Πέρα από τον προβληματισμό σχετικά με την ασφάλειά μας, υπήρχε το δίλημμα αν είναι ηθικά αποδεκτό να επισκέπτεσαι μια χώρα με αυταρχικό καθεστώς. Από την άλλη, όμως, ήταν μια πρόκληση να αφουγκραστούμε την επικαιρότητα. Αλλωστε, η επιθυμία μας για την επίσκεψη στο Ιράν δεν ήταν για να επισκεφθούμε μόνο τους διάφορους αρχαιολογικούς χώρους, τα όμορφα και εκθαμβωτικά τζαμιά και τη μεγαλοπρεπή αρχιτεκτονική τους αλλά και να γνωρίσουμε, όσο αυτό ήταν δυνατόν στο σύντομο διάστημα που θα μέναμε, τον πολιτισμό και την πολυπλοκότητα αυτής της χώρας και να κατανοήσουμε τους ανθρώπους και τη ζωή τους.

Ετσι, ξεκινήσαμε και, μέσω Κωνσταντινούπολης, φτάσαμε χαράματα στο αεροδρόμιο Χομεϊνί στην Τεχεράνη. Πρώτη κίνηση, να καλύψουμε το κεφάλι με μαντίλα. Το ίδιο κάνουν πολλές Ιρανές που μέχρι εκείνη τη στιγμή κυκλοφορούσαν με ακάλυπτο κεφάλι. Η πρωτεύουσα είναι μια χαοτική, γιγαντιαία μεγαλούπολη, απρόσωπη και άχαρη, πλην βεβαίως των μουσείων της -του Αρχαιολογικού Μουσείου, του Ισλαμικού Μουσείου, του Μουσείο Χαλιού- και του παζαριού της, με ένα φοβερό συνονθύλευμα ανθρώπων και πραγμάτων. Κυκλοφοριακό χάος, όλες τις ώρες της μέρας. Τα αυτοκίνητα παλιά, ιρανικής συναρμολόγησης και μερικά γαλλικά Peugeot το ίδιο παλιά, με αποτέλεσμα απίστευτη ατμοσφαιρική ρύπανση. Φανάρια, μόνο στις μεγάλες διασταυρώσεις. Το ότι δεν τρακάραμε, το ότι δεν συγκρουστήκαμε μετωπικά με λεωφορείο είναι ένα θαύμα! Ομως, κανένας δεν κορνάρει! Στη διαδρομή με το πούλμαν βλέπουμε μεγάλο αριθμό από αύρες και δυνάμεις των ΜΑΤ να κάνουν αισθητή την παρουσία τους έξω από το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης.

Οι μεγαλύτερες ηλικιακά γυναίκες στην πλειονότητά τους φορούν τσαντόρ και μαύρο χιτζάμπ. Πολλές νεότερες κοπέλες φορούν χαλαρά χρωματιστά μαντίλια και μακριά χρωματιστά μπουφάν ή πουκάμισα. Υπάρχει και ένα μικρό ποσοστό που κυκλοφορεί με ακάλυπτο το κεφάλι, με το μαντίλι ριγμένο στους ώμους. Καμιά κοπέλα δεν φοράει φούστα ή φόρεμα. Οι κοπέλες που προέρχονται από την αστική τάξη σπουδάζουν και μιμούνται τον δυτικό τρόπο ζωής. Βάφονται έντονα, φορούν επώνυμα αθλητικά παπούτσια, βάφουν τα νύχια τους και πολλές κάνουν πλαστική στη μύτη! Αυτή η εικόνα παραμένει σε όλες τις πόλεις που επισκεφθήκαμε.

Ταξιδεύουμε αεροπορικώς από Tεχεράνη για Κερμάν και η είσοδος και ο έλεγχος επιβίβασης γίνεται διαφορετικά για τις γυναίκες και διαφορετικά για τους άντρες. Το αεροδρόμιο καθαρό και σύγχρονο και η πτήση γίνεται με καινούργιο airbus.

Από Κερμάν, οδικώς πια, επισκεπτόμαστε τη Ραγιέν, μια πόλη φτιαγμένη εξ ολοκλήρου από πηλό, με δαντελωτές πολεμίστρες, στενά καλντερίμια και καραβάν-σεράι. Συνεχίζουμε την πορεία μας μέσα από ατελείωτη έρημο, για να επισκεφθούμε τη Γιαζντ. Αφού επισκεφθούμε τον ναό των Ζωροαστριστών, θα ξεναγηθούμε στη μαγική, καλοδιατηρημένη παλιά πόλη, χτισμένη από πηλό, που είναι ένα αριστούργημα αρχιτεκτονικής.

Συνεχίζουμε την πορεία μας για τη Σιράζ, γενέτειρα των ποιητών Σααντί και Χαφέζ, και θα εντυπωσιαστούμε από το πλήθος του κόσμου που επισκέπτεται τους τάφους τους. Βλέπουμε και πάλι μεγάλη συγκέντρωση αστυνομικών δυνάμεων απέναντι από το πάρκο και ο ξεναγός, έντρομος, με αποτρέπει από την προσπάθειά μου να τους φωτογραφίσω. Το βράδυ, τρώμε σε παραδοσιακό εστιατόριο με μουσική, όπου συναντάμε παρέα μόνων γυναικών που τραγουδάνε και χορεύουν, αλλά μόνον καθιστές.

Τρομοκρατική επίθεση

Την επόμενη ημέρα, το απόγευμα, μαθαίνουμε για την τρομοκρατική επίθεση του ΙSIS που έγινε στο μαυσωλείο Σαχ Σεράγ, λίγες ώρες μετά την επίσκεψή μας. Μια ομάδα νέων που έχει έρθει για ένα σεμινάριο, με μεγάλο πάθος υποστηρίζει ότι η επίθεση είναι προβοκάτσια των ιρανικών αρχών, επειδή είναι οι 40 ημέρες από τον θάνατο της Αμινί και έχουν ξεκινήσει και πάλι διαδηλώσεις. Μας εντυπωσιάζει η άνεση με την οποία μιλούν ενάντια στο καθεστώς, όπως και πολλοί άλλοι με τους οποίους μιλάμε με τα λίγα αγγλικά που γνωρίζουν. Ολοι είμαστε μουδιασμένοι, καθώς η οδηγία του γραφείου είναι να μείνουμε μέσα, εκτός από τη γηραιότερη της παρέας, την κυρία Ελ., 83 ετών, που αναφωνεί με ενθουσιασμό «ας γίνει ό,τι θέλει, αρκεί να φύγουν οι δικτάτορες» και αρχίζει να μιλάει για τον Μαρξ στα παιδιά! Εκεί, για πρώτη φορά, με προειδοποιεί ένας ευγενικός Ιρανός να φορέσω τη μαντίλα μου -μετά τις πρώτες ημέρες την αφήνω στους ώμους-, γιατί στο κέντρο κυκλοφορεί η αστυνομία ηθών.

Επόμενος σταθμός, η θρυλική Περσέπολη, αρχαία πρωτεύουσα της δυναστείας των Αχαιμενιδών. Στη συνέχεια, φθάνουμε στο Ισφαχάν, την πιο όμορφη και πιο κοσμοπολίτικη πόλη της χώρας, που μας προκαλεί έκπληξη, όταν συγκρίνουμε την ελευθεριότητα που επικρατεί εκεί συγκριτικά με τον συντηρητισμό που αποπνέουν οι άλλες πόλεις. Εδώ είδαμε μια ζωντανή και φιλόξενη νεολαία που θέλει να ζήσει και να συμμετάσχει στις μεγάλες αλλαγές του σύγχρονου κόσμου. Στην αρμένικη συνοικία συναντούμε δύο καλοντυμένους κυρίους που μας χαιρετούν και τους ρωτάμε αν είναι Αρμένιοι. Εκείνοι, με μεγάλη άνεση, μας απαντούν «όχι, μουσουλμάνοι, αλλά απεχθανόμαστε το καθεστώς»! Στο ξενοδοχείο μάς πλησιάζει μια κυρία που έχει έρθει να φάει με την κόρη της και τη φίλη της και μας ζητάει να μιλήσουμε αγγλικά με την κόρη, για να κάνει εξάσκηση. Είναι η πρώτη φορά που βλέπουμε περιπολίες από πάνοπλους αστυνομικούς και κλούβες της αστυνομίας σε κεντρικά σημεία της πόλης που σφύζουν από ζωή, με νέους ανθρώπους να τρώνε και να χαζεύουν τα μαγαζιά.

Το βράδυ, επισκεπτόμαστε τις φωταγωγημένες γέφυρες του ποταμού Ζαγιαντί και, καθώς είναι Παρασκευή και έχουν αργία, θα συναντήσουμε παρέες ντόπιων που παίζουν όργανα, τραγουδούν και χορεύουν. Τα πάρκα, επίσης, είναι γεμάτα με παρέες που κάνουν πικ νικ. Σε όλη τη διαδρομή από Κερμάν έως Ισφαχάν, περνάμε από συνεχείς ελέγχους σε αστυνομικά μπλόκα, κάθε 15-20 χλμ., με τον ξεναγό να φωνάζει κάθε φορά που πλησιάζαμε «μαντίλα, μαντίλα». Η έρημος ατελείωτη, χέρσα γη με μερικά κομμάτια καλλιεργειών, κυρίως με ρόδια και βερίκοκα. Οι πόλεις είναι καθαρές, τα πεζοδρόμια άνετα και προσεγμένα, που χαίρεσαι να περπατάς, οι άνθρωποι μάλλον φτωχικά ντυμένοι, αλλά η επαιτεία και η εγκληματικότητα είναι σχεδόν ανύπαρκτες.

Wifi υπάρχει. Αργό, σε συνδέει με το ιρανικό Intrainternet, ένα δίκτυο δηλαδή που συνδέεται αποσπασματικά με τον παγκόσμιο ιστό. Facebook, youtube, Τwitter είναι μπλοκαρισμένα. Σε πολλές μεγάλες επιφάνειες στο εξωτερικό οικοδομών, προσωπογραφίες νέων ανδρών, ηρώων πεσόντων από τον πόλεμο Ιράν – Ιράκ, τη δεκαετία 1980. Πολλές από τις οδηγίες που μας έδωσαν διαπιστώσαμε ότι δεν ίσχυαν. Τις γυναίκες δεν τις χαιρετάς διά χειραψίας, δεν τις κοιτάς επίμονα, δεν τους μιλάς αν δεν σε συστήσουν, μας είχαν ενημερώσει. Πολλές νέες αλλά και μεγαλύτερες κοπέλες μάς μιλούσαν για τη ζωή τους και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν ως γυναίκες στο Ιράν και μάλιστα μας ζητούσαν να φωτογραφηθούμε μαζί τους.

Μοναδική ομορφιά

Εκτός από τα αρχαιολογικά μνημεία που είδαμε, αυτό που μας εντυπωσίασε είναι τα υπέροχα, γιγάντια, καταπράσινα πάρκα, με τα μεγαλύτερα κι εντυπωσιακότερα σιντριβάνια που έχεις δει ποτέ δίπλα στις πιο γκρίζες, αχανείς λεωφόρους, η μαγευτική αρχιτεκτονική, τα αμέτρητα παλάτια και οι κήποι που τα πλαισιώνουν και τα περίτεχνα τζαμιά.

Αλλά αυτό που πραγματικά καταλάβαμε είναι ότι οι Ιρανοί είναι ένας λαός ιδιαιτέρως φιλικός. Ανθρωποι ειλικρινείς, περίεργοι και ευγενικοί να ρωτάνε με αγωνία αν μας αρέσει η χώρα τους και να ενθουσιάζονται με το γεγονός ότι είμαστε Ελληνες. Ηταν διάχυτη η περιέργεια όσων ανθρώπων γνωρίσαμε να μάθουν πώς τους βλέπουν στο εξωτερικό, προφανώς γιατί γνωρίζουν ότι η χώρα δεν έχει καλό όνομα στη διεθνή κοινή γνώμη. Οι περισσότεροι δεν έκρυβαν την απέχθειά τους για το καθεστώς και μιλούσαν με προσμονή για την επανάσταση που έρχεται.

Το Ιράν που βλέπουμε στα μέσα ενημέρωσης δεν είναι το Ιράν. Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης έχουν φτιάξει τη δική τους κουλτούρα, χωρίς να δείχνουν ποτέ την ανθρώπινη και ευγενική πλευρά, τη φιλοξενία και τον αυθορμητισμό.

* Πρώην τραπεζικός υπάλληλος, με ενεργή συμμετοχή σε δομές αλληλεγγύης και κοινωνικής πρόνοιας