Βρώμικα παιχνίδια στο Αφγανιστάν

Ιούλιος 2018, Νταρζάμπ (Darzab)στο βόρειο Αφγανιστάν. Το Ισλαμικό Κράτος, το οποίο στο Αφγανιστάν δρα με το όνομα ISIL-KP (Islamic State of Iraq and the Levant – Khorasan Province), έχει κάνει την περιοχή προπύργιο του από το 2017 και πλέον προσπαθεί να επεκτείνει την επικράτειά του. Οι δυνάμεις του απαρτίζονται από αποστάτες πρώην Ταλιμπάν –μερικούς από αυτούς τους έδιωξαν οι ίδιοι οι Ταλιμπάν για τις αγριότητες που διέπραξαν–, πολυάριθμα παιδιά στρατιώτες και, προπάντων, ξένους μαχητές κυρίως από την κεντρική Ασία αλλά ακόμα και από Ινδονησία, Τουρκία, Γαλλία κ.λπ. Η προέλασή στους αρχικά σημειώνει επιτυχία. Σκοτώνουν στελέχη των Ταλιμπάν και αποκεφαλίζουν τους αιχμαλώτους που συλλαμβάνουν. Γύρω στα μέσα Ιουνίου εκδηλώνεται με σφοδρότητα η αντεπίθεση των Ταλιμπάν από όλες τις κατευθύνσεις. Δύναμη κρούσης είναι η περίφημη «κόκκινη μονάδα», η ελίτ του στρατού τους.

Σύντομα η κατάσταση των μαχητών του ισλαμικού κράτους γίνεται απελπιστική και απειλούνται με ολοσχερή εξολόθρευση. Τότε το ισλαμικό κράτος έρχεται σε συμφωνία με την κυβέρνηση της Καμπούλ: οι κυβερνητικές δυνάμεις θα απεγκλωβίσουν τους άντρες του σπάζοντας τον κλοιό και αυτοί θα παραδώσουν τα όπλα.

Πράγματι, η αφγανική αεροπορία εξαπέλυσε καταιγιστικές επιδρομές εναντίον των Ταλιμπάν και οι μαχητές του ISIL-KP μεταφέρθηκαν στην πόλη Sheberghan με ελικόπτερα αφού «παραδόθηκαν» στον αφγανικό στρατό. Εκεί είχαν αντιμετώπιση φιλοξενούμενων και όχι αιχμαλώτων, κάτι που εξαγρίωσε τον τοπικό πληθυσμό αλλά και τους κυβερνητικούς στρατιώτες.

Οι ηγέτες του Ισλαμικού Κράτους έδιναν συνεντεύξεις ανενόχλητοι και περηφανεύονταν για τα εγκλήματά τους, ενώ οι κάτοικοι του Νταρζάμπ ζητούσαν δικαιοσύνη καταγγέλλοντας αθρόες εκτελέσεις αμάχων, ακόμα και παιδιών, οι γυναίκες απαιτούσαν την τιμωρία αυτών που τις βίαζαν κ.λπ. Ακόμα και η φωνή της Αμερικής διαμαρτυρήθηκε για «την ανεξήγητη ενέργεια της παροχής ασύλου και προστασίας στους μαχητές του ISIL-KP». Φυσικά η προπαγάνδα των Ταλιμπάν χρησιμοποίησε ευρέως τα γεγονότα για να απαξιώσει την κατοχική κυβέρνηση της Καμπούλ.

Τον Αύγουστο του 2021, όταν οι Ταλιμπάν έμπαιναν θριαμβευτές στην Καμπούλ, 1800 κρατούμενοι προσκείμενοι στο ISIL-KP αφέθηκαν ελεύθεροι – κατά τους Ταλιμπάν τους ελευθέρωσε η κατοχική κυβέρνηση. Δυόμιση μήνες αργότερα, ενώ το ISIL-KP είχε ξεκινήσει την πολυαίμακτη εγκληματική του δραστηριότητα (επιθέσεις σε τζαμιά στην Κουντούζ και Κανταχάρ, στο στρατιωτικό νοσοκομείο της Καμπούλ κ.α.), ο Yaroslav Trofimov έγραφε στη Wall Street Journal (31/10/2021) και ο Janjua Haroon στους Times (2/11/2021) ότι ένα κομμάτι των εκπαιδευμένων από τις ΗΠΑ υπηρεσιών ασφαλείας και άνδρες των ειδικών δυνάμεων του κατοχικού καθεστώτος είχαν περάσει στις γραμμές του ISIL-KP. Εκείνες τις μέρες αξιωματικός του αφγανικού στρατού σκοτώθηκε πολεμώντας στο πλευρό του Ισλαμικού Κράτους.

Οι επιθέσεις του ISIL-KP μειώθηκαν κατά τη διάρκεια του χειμώνα λόγω του καιρού, αλλά και ως αποτέλεσμα της αντιτρομοκρατικής εκστρατείας, που ανέλαβαν οι Ταλιμπάν – με τη βοήθεια των πακιστανικών υπηρεσιών ασφαλείας σύμφωνα με την Washington Post (Claire Parker, 18/8/2022). Στο ίδιο άρθρο αναφέρεται ότι οι τοπικοί διοικητές στο Τζαλαλαμπάντ σκότωσαν ύποπτους ως συνεργάτες του Ισλαμικού Κράτους και κρέμασαν τα πτώματα τους σε πολυσύχναστες διασταυρώσεις, ενώ εκατοντάδες ύποπτοι εξαφανίστηκαν ή βρέθηκαν νεκροί (σε άλλες πηγές τα νούμερα είναι πολύ πιο μετριοπαθή).

Με τον ερχομό της άνοιξης αναζωπυρώθηκε η δραστηριότητα του Ισλαμικού Κράτους. Μετά την εγκαθίδρυση του Ισλαμικού Εμιράτου (Αύγουστος 2021) και έως σήμερα το Ισλαμικό Κράτος έχει πραγματοποιήσει 224 επιθέσεις εκ των οποίων τις 80 από τον Απρίλιο έως τέλη Ιουνίου. Από όλες αυτές τις επιθέσεις, σύμφωνα με την HRW, μόνο οι Χατζάροι μετρούν 700 θύματα, νεκρούς και τραυματίες. Όμως πλέον στο στόχαστρο του ISIL-KP δεν είναι μόνο οι μειονότητες, οι σιΐτες και οι σούφι, αλλά ο οποιοσδήποτε. Σύμφωνα με τον Μάικλ Κούγκελμαν (Michael Kugelman), διευθυντή του προγράμματος για την Ασία του Κέντρου Γουίλσον, η διπλή στρατηγική του ISIL-KP συνίσταται στο «να στοχεύουν άμεσα τις δυνάμεις των Ταλιμπάν για να υπονομεύσουν την εξουσία τους και να στοχεύουν αμάχους για να αποδυναμώσουν τη νομιμότητα των Ταλιμπάν κονιορτοποιώντας τη βασική τους αφήγηση, ότι η επικράτησή τους αποκατέστησε την ειρήνη και τη σταθερότητα».

Πριν διατυπώσουμε ορισμένες εκτιμήσεις για το ποιος ωφελείται σε διεθνές επίπεδο από μια ενδεχόμενη αποσταθεροποίηση του Ισλαμικού Εμιράτου, ας αναφέρουμε συνοπτικά κάποια στοιχεία για τις όποιες ρίζες έχει μέσα στο ίδιο το Αφγανιστάν το Ισλαμικό Κράτος. Οι Ταλιμπάν όταν ήρθαν για πρώτη φορά στην εξουσία περιόρισαν αποφασιστικά τα σαλαφιστικά δίκτυα τα οποία, με την αμέριστη υποστήριξη των Σαουδαράβων, είχαν αποκτήσει μεγάλη διάδοση σε όλη τη χώρα ήδη από την εποχή του αγώνα εναντίον των σοβιετικών. Έντονα δυσαρεστημένο ήταν και το Hezb-e-Islami Gulbuddin (HIG), το τοπικό παρακλάδι των Αδερφών Μουσουλμάνων, το οποίο περιθωριοποιήθηκε, ενώ μέχρι τότε κυριαρχούσε στις επαρχίες με πλειοψηφία Παστούν, ήταν το μεγαλύτερο τζιχαντιστικό κόμμα, πληρεξούσιο του Πακιστάν ενώ έχαιρε και της υποστήριξης της Αλ Κάιντα.

Μετά την εισβολή των ΗΠΑ, τα διάφορα ισλαμιστικά κινήματα ενώθηκαν αλλά όχι για πολύ. Οι Ταλιμπάν ήθελαν να κρατήσουν σφιχτά στα χέρια τους τα ηνία του αγώνα – ακριβώς όπως έκαναν, για να μην ξεχνιόμαστε, οι Βιετκόνγκ (Βιετνάμ) και το FLN (Αλγερία).

Το ISIL-KP ιδρύθηκε στο Πακιστάν το 2015 από τον Hafiz Saeed Han, Πακιστανό και ανώτερο διοικητή των Tehrik-e-Taliban Pakistan(TTP). Αρχικά βασιζόταν κυρίως σε Πακιστανούς μαχητές και πάτησε πάνω στις αντιθέσεις που προαναφέραμε για να επεκταθεί στο Αφγανιστάν.

Η μετάβαση της εξουσίας τον Αύγουστο του2021 ήταν σε γενικές γραμμές αναίμακτη. Σίγουρα αυτό είναι μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες των Ταλιμπάν και πρέπει να τους αναγνωριστεί. Όμως, όπως δυστυχώς γίνεται συνήθως σε αυτές τις καταστάσεις –κάτι που ξέρουμε καλά εμείς οι αριστεροί–, οι Ταλιμπάν δεν δείχτηκαν το ίδιο ανεκτικοί απέναντι στις ανταγωνιστικές ισλαμιστικές τάσεις. Σε κάθε περίπτωση οι πολιτικές και ιδεολογικές αντιθέσεις μεταξύ των ισλαμιστικών κινημάτων είναι σοβαρές και βαθιές.

Οι Ταλιμπάν είναι χαναφίτες και μάλιστα ανήκουν στους Deobandi, ένα ρεύμα το οποίο γεννήθηκε και ανδρώθηκε στην Ινδία μέσα στο καμίνι του αντιαποικιακού αγώνα, υποστηρίζοντας μάλιστα μια ενωμένη Ινδία στην οποία θα συνυπήρχαν ειρηνικά ινδουιστές, σιχ και μουσουλμάνοι. Η αντιιμπεριαλιστή ρητορεία των Ταλιμπάν δεν είναι λόγια του αέρα, αλλά εκφράζει μια παράδοση με βαθιές ρίζες. Δίνουν μεγάλη σημαία στον θεσμό του έθνους-κράτους τον οποίο κατανοούν με σύγχρονο τρόπο. Γι’ αυτούς η τζιχάντ έχει ένα χαρακτήρα αυστηρά αμυντικό.

Την περασμένη χρονιά, όταν έπεσε η Καμπούλ, ο ΟΗΕ υπολόγιζε τις δυνάμεις του ISIL-KP σε 1500-2000 άντρες. Πλέον, κατά τους Ρώσους ειδικούς, διαθέτει 6000. Η Ρωσία και η Κίνα έχουν μια καλή συνεργασία με το Ισλαμικό Εμιράτο. Κανένα από τα γειτονικά κράτη δεν έχει λόγους να θέλει να αποτύχει το ιδιότυπο «εκσυγχρονιστικό» εγχείρημα των Ταλιμπάν. Αντίθετα, η διολίσθηση του Αφγανιστάν στο χάος και μάλιστα με εκτεταμένες του περιοχές υπό τον έλεγχο του ISIL-KP θα μπορούσε να συμβάλει στην αποσταθεροποίηση του Ξινγιάνγκ(Δυτική Κίνα) ή των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών της κεντρικής Ασίας. Ποιος ωφελείται; Μήπως άραγε ο πόλεμος στην Ουκρανία και η εκστρατεία τρόμου που έχει εξαπολύσει ο ISIL-KP αποτελούν επεισόδια στην ίδια παγκόσμια διαμάχη;