Οσο ο Ζαΐρ Μπολσονάρο παραμένει απομονωμένος στην προεδρική κατοικία, σχεδόν χωρίς να κυβερνά, ανήμπορος να συνέλθει από την ήττα του και να σχεδιάσει το αβέβαιο μέλλον του, ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα αναλαμβάνει πρωταγωνιστικό ρόλο και στη διεθνή σκηνή.
Στο πρώτο επίσημο ταξίδι του μετά την εκλογή του στην προεδρία της Βραζιλίας ο Λούλα έφτασε χτες στην Αίγυπτο για να συμμετάσχει στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP27), έπειτα από πρόσκληση που του απηύθυνε ο πρόεδρος Αμπντέλ Φάταχ αλ-Σίσι, σηματοδοτώντας έτσι την απόφαση της νέας κυβέρνησης της Βραζιλίας. Κυβέρνηση που θα αναλάβει την 1η Ιανουαρίου του 2023 να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στη συνεργασία όχι μόνο για την αναχαίτιση της κλιματικής αλλαγής αλλά και για την αντιμετώπιση μεγάλων προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο πλανήτης.
Η παρουσία του Λούλα γίνεται δεκτή από τη διεθνή κοινότητα με ανακούφιση έπειτα από την καταστροφική θητεία του ακροδεξιού προέδρου που κάποτε κατήγγειλε τις προειδοποιήσεις για την κλιματική αλλαγή ως «σιιτικό περιβαλλοντικό ακτιβισμό που επιδιώκει να σκορπίσει ανησυχία σε ολόκληρο τον πλανήτη», που δήλωνε πως η Αμαζονία ανήκει στη Βραζιλία κι όχι στον κόσμο και κανείς δεν δικαιούται να παρεμβαίνει στη διαχείρισή της. Ο ίδιος που είχε έως το 2021 έναν υπουργό Εξωτερικών, τον Ερνέστο Αραούζο, ο οποίος διατεινόταν πως το διεθνές οικολογικό κίνημα είναι μια «συνωμοσία» για να εμποδίσει την οικονομική ανάπτυξη. Ενας εν ενεργεία πρόεδρος που και φέτος αποφάσισε να μη μετάσχει στην COP (όπως άλλωστε δεν μετείχε και πέρσι στη Σκοτία), στέλνοντας απλά τον υπουργό Περιβάλλοντος Ζοακίμ Λέιτε.
Σύμφωνα με το δίκτυο O Globo, ο Λούλα θα έχει σημαντικές διμερείς συναντήσεις και ανάμεσα στις άλλες με τον Αιγύπτιο πρόεδρο Αλ Σίσι, τον γενικό γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρεζ, μέλη των αντιπροσωπειών των ΗΠΑ, της Κίνας, της Γερμανίας αλλά και με τον προεδρικό απεσταλμένο των ΗΠΑ για το Κλίμα, Τζον Κέρι, για να διερευνήσουν τα πρώτα σημεία μιας επείγουσας κοινής ατζέντας. Σήμερα προβλέπεται να μετέχει σε εκδήλωση όπου θα παρουσιάσει την πρωτοβουλία Χάρτα της Αμαζονίας, μια κοινή ατζέντα για την κλιματική μετάβαση, ενώ την Πέμπτη θα συναντηθεί με εκπροσώπους της βραζιλιάνικης κοινωνίας των πολιτών που βρίσκονται στο Σαρμ Ελ Σέιχ και θα λάβει μέρος στο Φόρουμ των Ιθαγενών Λαών για την Κλιματική Αλλαγή.
Παράλληλα, φέρεται πως θα αξιοποιήσει το βήμα της Συνόδου για να ανακοινώσει νέες σημαντικές πρωτοβουλίες, όπως τη δημιουργία μιας ειδικής Κλιματικής Αρχής στη Βραζιλία, να προτείνει τη διεξαγωγή της CΟP30 του 2025 στη χώρα του και να ζητήσει να λειτουργήσει ξανά το Ταμείο Αμαζονίας, το οποίο ιδρύθηκε το 2008 με χρηματοδότηση της Νορβηγίας και της Γερμανίας και έπαψε να λειτουργεί το 2019 λόγω των πολιτικών του Μπολσονάρο. Αλλά και να επιβεβαιώσει τις προεκλογικές του δεσμεύσεις για «μηδενική αποψίλωση» στην Αμαζονία και μηδενικές εκπομπές καυσαερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου.
Δύσκολοι στόχοι
Το εγχείρημα δεν θα είναι διόλου εύκολο. Από το 2018, όταν ανέλαβε την προεδρία ο Μπολσονάρο εφάρμοσε ένα πρόγραμμα συρρίκνωσης των εδαφών της ιθαγενικών κοινοτήτων, υπερεκμετάλλευσης των πλουτοπαραγωγικών πηγών σε προστατευόμενες περιοχές, κατάργησης σχεδόν όλων των ελεγκτικών μηχανισμών και ανάθεσης της διαχείρισης πολλών εδαφών σε εκπροσώπους της αγροβιομηχανίας.
Χάρη σε αυτές τις πολιτικές, οι μαφίες που ελέγχουν την Αμαζονία (τον πνεύμονα του κόσμου που παράγει το 10% του οξυγόνου ολόκληρου του πλανήτη) έχουν εδραιωθεί με κατακόρυφη αύξηση των παράνομων εισβολών και επιθέσεων κατά τοπικών κοινοτήτων από ναρκω-εμπόρους, λαθρεμπόρους πολύτιμων μετάλλων, παράνομους υλοτόμους, αγροβιομηχανίες που επεκτείνονται σε παρθένα δάση.
Αυτά τα 4 χρόνια η Βραζιλία έχασε περισσότερα από 33.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα δασών: η μέση ετήσια αποψίλωση της Αμαζονίας επί της θητείας του Μπολσονάρο αυξήθηκε κατά 75% σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία. Σύμφωνα με την WWF Βραζιλίας, η μεγαλύτερη καταστροφή δασών της εδώ και 15 χρόνια συντελέστηκε στο διάστημα ανάμεσα στον Αύγουστο του 2020 και τον Ιούλιο του 2021, ενώ το πρώτο δεκάμηνο φέτος είχαν χαθεί άλλα σχεδόν 9.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, με περίπου 1.000 να χάθηκαν μόνο τον Οκτώβριο.
Σε αυτό συνέβαλαν καταλυτικά και οι πυρκαγιές, σκόπιμες κατά πολλές περιβαλλοντολογικές οργανώσεις, που αύξαιναν όσο πλησίαζαν οι προεδρικές εκλογές, όπως εξηγούσε στην El País η γεωγράφος Ανε Αλενσάρ, διευθύντρια του Ινστιτούτου Περιβαλλοντολογικής Ερευνας της Αμαζονίας (IPAM) «Συνήθως πριν από τις εκλογές υπάρχει μια αύξηση της αποψίλωσης, γιατί κανείς δεν δίνει προσοχή σε αυτό το θέμα εν μέσω προεκλογικής εκστρατείας. Αλλά σε αυτές τις εκλογές υπήρξε κι ένας ακόμη βασικός παράγοντας: με τον Μπολσονάρο να μένει πίσω στις δημοσκοπήσεις και τον φόβο μήπως μια νέα κυβέρνηση ασκήσει μια πιο αυστηρή περιβαλλοντική πολιτική και επιβάλει κυρώσεις και τιμωρίες, η λογική που επικράτησε είναι «ας κάνουμε ό,τι μπορούμε για να κάψουμε και αποψιλώσουμε τώρα, ώστε να εξασφαλίσουμε εκτάσεις για την εκμετάλλευσή μας».
Οσο ο Λούλα επιδίδεται σε έναν διπλωματικό μαραθώνιο για να επαναφέρει τη Βραζιλία σε περίοπτη θέση στη διεθνή σκακιέρα, η οικογένεια Μπολσονάρο ανέλαβε αυτές τις ημέρες μόνο μία διπλωματική πρωτοβουλία κι αυτή για να σώσει εαυτόν. Δύο γιοι τού Μπολσονάρο, ο γερουσιαστής Φλάβιο και ο βουλευτής Εντουάρντο, εμφανίστηκαν στην ιταλική πρεσβεία για να ζητήσουν από τη νέα κυβέρνηση της ομοϊδεάτισσας Μελόνι να τους παραχωρήσει την ιταλική υπηκοότητα.
Οταν ο Φλάβιο ερωτήθηκε από δημοσιογράφους αν σκέφτεται να εγκαταλείψει τη χώρα απάντησε ενοχλημένος πως αυτό είναι «μια παράλογη υπόθεση», αφού είναι γερουσιαστής και θα διεκδικήσει ξανά το αξίωμά του στις εκλογές του 2026. Αλλά, με δεδομένο τις ανοιχτές δικαστικές υποθέσεις εναντίον τους και την αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων μια ιταλική υπηκοότητα θα ήταν πολύ χρήσιμη.
