Μία εβδομάδα πριν από τη σύνοδο κορυφής της Ε.Ε. στις 20-21 Οκτωβρίου, η Αγκυρα αλλάζει σκοπό απέναντι στην Ελλάδα και εκεί που απειλούσε κάθε μέρα με επιθετικές ενέργειες… «μια νύχτα ξαφνικά», επιζητεί τώρα «ανοιχτούς διαύλους σε όλα τα επίπεδα, επανέναρξη των συνομιλιών σε όλα τα επίπεδα επίσης και προετοιμασία για μια συνολική επίλυση των προβλημάτων»!
Η οβιδιακή μεταμόρφωση στέλνει το μπαλάκι πάλι στην Αθήνα, που αφενός δεν μπορεί να κλείσει την πόρτα στα τουρκικά ανοίγματα τακτικής, αφετέρου δεν θέλει να επιτρέψει τη δημιουργία εντυπώσεων για προοπτική διαλόγου σε «άδειο τραπέζι», όπως λέει η τουρκική πλευρά, ενώ το τραπέζι έχει γεμίσει από τις μονομερείς αξιώσεις της κυβέρνησης Ερντογάν.
Ο τερματικός σταθμός
Τη Δευτέρα θα συνεδριάσει το Συμβούλιο Εξωτερικών της Ε.Ε. και εκεί θα φανούν οι διαθέσεις των εταίρων, στον απόηχο της αντιευρωπαϊκής στάσης του προέδρου της Τουρκίας στην Πράγα. Η ευρωπαϊκή ενόχληση αυξήθηκε μετά τη νέα συνάντηση Πούτιν-Ερντογάν στην Αστάνα και το σχέδιο του προέδρου της Ρωσίας να γίνει η Ασία «πόλος εξουσίας στον νέο κόσμο» και «η Τουρκία ενεργειακός κόμβος για την Ε.Ε.», τοποθετώντας μάλιστα τον τερματικό σταθμό στην Ανατολική Θράκη, απέναντι από την Αλεξανδρούπολη, που γίνεται κόμβος LNG με συμμετοχή των Αμερικανών.
Η σχέση Ε.Ε.-Τουρκίας κινείται πλέον σε λεπτό σχοινί λόγω της ιδιάζουσας σχέσης Αγκυρας-Μόσχας που λειτουργεί σαν απρόβλεπτη μεταβλητή στην αντιπαράθεση Δύσης-Ρωσίας. Tι συζητούν Πούτιν-Ερντογάν ουδείς γνωρίζει, καθώς στην Αστάνα είχαν την τέταρτη συνάντηση σε τρεις μήνες. Είχαν προηγηθεί οι συναντήσεις σε Τεχεράνη, Σότσι, Σαμαρκάνδη και πάμπολλες τηλεφωνικές συνομιλίες. Και σε κάθε συνάντηση προστίθεται ένα νέο πλαίσιο συμφωνιών στρατηγικής συνεργασίας.
Η απειλή κυρώσεων στην τουρκική επιθετικότητα απέναντι σε Ελλάδα και Κύπρο ως εργαλείο έχει εξαντληθεί και οι 27 θα κληθούν να αποφασίσουν εάν θα ξεκινήσει η διαδικασία ή θα αναζητηθούν άλλα εργαλεία, που είναι αμφίβολο πως υπάρχουν και πολύ περισσότερο ότι θα τύχουν καθολικής αποδοχής. Και στο ζήτημα των σχέσεων Τουρκίας-Ρωσίας, στην περίπτωση που κινηθεί διαδικασία κυρώσεων, εκτιμάται ότι θα αντιδράσουν ορισμένες χώρες όπως η Ουγγαρία (προχθές πήρε αναστολή πληρωμών για την αγορά αερίου από τη Ρωσία, συμφώνησε με τη Rosatom στην κατασκευή πυρηνικού σταθμού και αντιτίθεται στην επιβολή πλαφόν στην τιμή). Επιπλέον πρόβλημα είναι η κυβερνητική μετάβαση στην Ιταλία και κυρίως στη Βουλγαρία, όπου δεν αποκλείεται η συμμετοχή του φιλορωσικού κόμματος του Κονσταντίνοφ στην κυβέρνηση.
Υπ’ αυτό το πρίσμα, ο Χ. Ακάρ έκανε στο ΝΑΤΟ άνοιγμα στον Ν. Παναγιωτόπουλο. Χθες επανήλθε και σε δηλώσεις του είπε μεταξύ άλλων: «Πρέπει να διαπραγματευτούμε για μια συνολική και μόνιμη λύση. Οι σχέσεις καλής γειτονίας και οι διεθνείς σχέσεις είναι απαραίτητες για την επίλυση του προβλήματος. Είμαστε δύο συμμαχικές χώρες στο ΝΑΤΟ. Πρέπει να λύσουμε μόνοι μας τα προβλήματά μας, χωρίς την ανάγκη παρέμβασης τρίτων. Είναι σημαντικό να συναντηθούν τόσο η Τουρκία όσο και η Ελλάδα για να επιλύσουν τα ζητήματα εστιάζοντας σε μια θετική ατζέντα».
Ο υπουργός Αμυνας της Τουρκίας πρόσθεσε ότι περιμένει στην Αγκυρα «την ελληνική αντιπροσωπεία για την τέταρτη συνάντηση» σε επίπεδο στρατιωτικών, στο πλαίσιο του μηχανισμού που δημιουργήθηκε μέσω ΝΑΤΟ. Ανάλογη κίνηση αναμένεται και από το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών για συνέχιση των επαφών διερευνητικού χαρακτήρα σε διπλωματικό επίπεδο, καθώς και σε πολιτικό επίπεδο από τους υφυπουργούς που συμμετέχουν στον κύκλο οικονομικής διπλωματίας. Οι πληροφορίες από την Αγκυρα κάνουν λόγο για πρωτοβουλίες που θα εκδηλωθούν άμεσα «και δείχνουν τη σταθερή προσήλωση της Τουρκίας στον διάλογο».
Το μέγα πρόβλημα της Τουρκίας, πάντως, είναι η κρίση εμπιστοσύνης από την πλευρά των ΗΠΑ και αυτό διπλωματικά μεταφράζεται ότι η Αθήνα δεν θα δεχτεί ασφυκτικές πιέσεις να μπει εσπευσμένα σε συνομιλίες ενώ δεν έχει σβήσει ο απόηχος των απειλών και εκκρεμούν νέες συμφωνίες με τη Λιβύη στα τέλη Νοεμβρίου, στο πλαίσιο του παράνομου μνημονίου του Νοεμβρίου 2019 και του δεύτερου της 4ης Οκτωβρίου 2022. Από τη μια συνομιλίες και από την άλλη συμφωνίες τουρκολιβυκών γεωτρήσεων νοτίως της Κρήτης, που θα καθοριστούν από τις διαθέσεις της Τουρκίας, είναι πρόδηλο πως δημιουργούν διπλό ζήτημα για την Ελλάδα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα κινηθεί η αμερικανική διπλωματία. Ο πρόεδρος Μπάιντεν έστειλε μήνυμα μέσω Κογκρέσου ότι η τουρκική επιθετικότητα στη Συρία έναντι των Κούρδων είναι απειλή για τις ΗΠΑ, τους Κούρδους αλλά και την ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής. Από την άλλη, εμφανίζεται να πιέζει υπέρ της προώθησης των συμφωνιών για πώληση νέων F-16 προς την Τουρκία και αναβάθμιση των παλαιών, σε σύγκρουση με το Κογκρέσο.
Η κρυφή ελπίδα
Στην Αγκυρα το πρόβλημα αποδίδεται σε «ακραίους» (εξτρεμιστές) που κατά την τουρκική ανάγνωση των πραγμάτων δεν θέλουν βελτίωση των αμερικανο-τουρκικών σχέσεων. Η κρυφή ελπίδα της τουρκικής ηγεσίας είναι οι γερουσιαστές Μενέντεζ και Βαν Χόλεν να μην επανεκλεγούν στις ενδιάμεσες εκλογές της 8ης Νοεμβρίου. Και αν επανεκλεγούν, ο Μενέντεζ να μην είναι πρόεδρος στην Επιτροπή Διεθνών Σχέσεων της επόμενης Γερουσίας που θα αναλάβει καθήκοντα στις αρχές του 2023.
Πέραν του προβλήματος της Συρίας και των προκλήσεων της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα, η κυβέρνηση Μπάιντεν έχει να διαχειριστεί και το πρόβλημα των διευκολύνσεων της Αγκυρας προς τη Μόσχα για την παράκαμψη των κυρώσεων. Οσον αφορά το θέμα των τραπεζικών συναλλαγών μέσω του ρωσικού συστήματος Mir η Αγκυρα δήλωσε ότι ανεστάλησαν. Ωστόσο, τα νέα ανοίγματα Ερντογάν-Πούτιν για δεύτερο πυρηνικό σταθμό, με χρηματοδότηση πάλι από τη Ρωσία, και κατασκευή νέων αγωγών που θα καταλήγουν στην Ευρώπη προκαλούν πρόσθετες επιφυλάξεις γύρω από το παιχνίδι του Ερντογάν.
