Ξυπνάς ένα πρωί και σκέφτεσαι αν ο Οργουελ είναι εδώ κοντά μας. Αν ήταν υπερβολικός στις εκτιμήσεις του ή αν, αντίθετα, οι προβλέψεις του έχουν κιόλας ξεπεραστεί. Αναρωτιέσαι τι θα έλεγε αν ζούσε πραγματικά μαζί μας.
Είχε σίγουρα συλλάβει το τι συνέβαινε ήδη στα χρόνια του και τι προοιωνιζόταν το μέλλον. Είχε γνώση των διεργασιών στον δυτικό καπιταλιστικό κόσμο, ήξερε από μυστικές υπηρεσίες, είχε επίσης εικόνα και για το τι πραγματικά συνέβαινε στο ανατολικό μπλοκ στο κρίσιμο πεδίο των ατομικών ελευθεριών. Και ναι μεν η δυστοπία του είχε αφετηρία τα συμβαίνοντα στην άλλη πλευρά του τείχους, έβλεπε όμως καθαρά μια διεργασία συγχώνευσης συστημάτων και εξουσιών στην οποία πρωτεύοντα ρόλο θα παίζει ο έλεγχος των πληθυσμών και των ροών του χρήματος.
Είμαστε λοιπόν σήμερα σε ένα προχωρημένο στάδιο αυτής της διεργασίας. Το κράτος, αυτή η γερμανική επινόηση που για πολλούς στοχαστές είναι το μεγαλύτερο μυστήριο της πολιτικής σκέψης, έχει γίνει σήμερα μια εύπλαστη μάζα που αυξομειώνεται κατά το δοκούν, αν και ο σκληρός πυρήνας του παραμένει πάντα ίδιος. Υπάρχουν οι πολιτικές δυνάμεις που το ενισχύουν, σκληραίνουν και το περίβλημα, προκειμένου να προστατεύσουν εντός και εκτός του μια κρίσιμη μάζα πολιτών. Με τίμημα, ίσως, τη μικρότερη παραγωγικότητα, μειώνουν τις ανισότητες. Υπάρχουν πολιτικές δυνάμεις που το ρευστοποιούν όσο γίνεται, καθιστώντας την ανισότητα κανόνα. Και υπάρχουν και εκείνοι, κυρίως μεγάλοι οικονομικοί παράγοντες, που θέλουν να σπάσουν και τον σκληρό πυρήνα του. Είναι τύποι σαν τον Ελον Μασκ, που ονειρεύονται πλήρη ανυπαρξία νόμων και ρυθμίσεων (για τους ίδιους). Που σφετερίζονται (ή λιγουρεύονται) θεμελιώδη κρατικά καθήκοντα. Που ανέλαβαν τις επικοινωνίες χθες, αναλαμβάνουν διαστημικό έργο σήμερα και, γιατί όχι, τον στρατό και την αστυνομία αύριο. Και που θα ήθελαν να μετατρέψουν το κράτος σε απλό θησαυροφυλάκιο, του οποίου θα κρατούν οι ίδιοι κωδικούς και κλειδιά.
Γι’ αυτούς, το έπαθλο είναι σημαντικό. Ο έμμεσος έλεγχος κοστίζει. Η επιρροή, η πλύση εγκεφάλου, η εξαπάτηση ψηφοφόρων κοστίζουν. Η αποδοχή δηλαδή του δημοκρατικού παιχνιδιού και η προσπάθεια ελέγχου του θέλουν χρήματα και κόπο. Τα τηλεοπτικά κανάλια θέλουν δουλειά. Η αγορά του twitter κόστισε 44 δισ. Μπορεί να επιτευχθεί φτηνότερος έλεγχος μέσω της τεχνολογίας παρακολούθησης και της εργασιακής εξάρτησης. Να ξέρεις ότι μια ωραία πρωία απροειδοποίητα, μπορεί ο Μασκ να απολύσει 3.700 και ο Ζούκερμπεργκ 11.000 με ομαδικό μέιλ.
Αν αφήσουμε να συμβεί κάτι τέτοιο, η ρήση του Ουμπέρτο Εκο, «σήμερα μόνο οι ηλίθιοι κάνουν δικτατορίες με τανκς αφού υπάρχει η τηλεόραση», θα αποδειχθεί παρωχημένη. Δεν θα χρειάζονται ούτε δικτατορίες ούτε τηλεόραση. Μόνο εξάρτηση από εταιρικούς κολοσσούς, από ένα εταιρικό υπερκράτος. Ενδεχομένως και μια αλτ ράιτ σε ρόλο τσοπανόσκυλου. Οι ατομικές ελευθερίες για τις οποίες ακόμη υπερηφανευόμαστε θα καταντήσουν ξέφτια για ιδιωτικές συζητήσεις με κλειστά κινητά, σε φτηνά καφενεία. Τέτοια καφενεία όμως μια χαρά διέθετε και το ανατολικό μπλοκ με το δικό του κομματικό υπερκράτος.
