Βασιλικό πένθος

Οταν το 1952 η Ελισάβετ ανέβαινε στον θρόνο, η Βρετανία ήταν ακόμη μια αυτοκρατορία αποφασισμένη να παραμείνει Μεγάλη Δύναμη.

Οι εσωτερικές κοινωνικές και οικονομικές ισορροπίες όπως είχαν διαμορφωθεί στα χρόνια της κυβέρνησης των Εργατικών -1945 έως 1951- έδιναν μια συνοχή στην κοινωνία, με την πολιτική σκηνή να είναι χώρος αναζήτησης συναίνεσης.

Η συναίνεση και η άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων δεν ήταν μόνο γραμμή των Εργατικών αλλά και των Συντηρητικών και των Φιλελευθέρων που είχαν ως σημείο αναφοράς την κοινωνική οικονομία της αγοράς.

Σε αυτό το διεθνές και εσωτερικό σκηνικό η Βρετανία του 1952 χρειαζόταν τη μοναρχία, πρώτον ως σύμβολο ενότητας μιας αυτοκρατορίας και δεύτερον ως σύμβολο μιας ιδεατής εσωτερικής ενότητας υπεράνω των ταξικών αντιπαραθέσεων.

Σήμερα, ημέρα της κηδείας της Ελισάβετ, η αυτοκρατορία δεν υφίσταται και η κοινωνική συναίνεση τερματίστηκε από τη Σιδηρά Κυρία μετά το 1979.

Ετσι, χωρίς αυτοκρατορία και ένα κοινά αποδεκτό πλαίσιο συναίνεσης, η Σκοτία αναρωτιέται τι σημαίνει και τι αντιπροσωπεύει σήμερα η βρετανική ταυτότητα.

Στο νέο σκηνικό που έχει διαμορφωθεί στη μεταθατσερική, αλλά και μετά Brexit Βρετανία, δεν είναι προφανής η χρησιμότητα της μοναρχίας, πέραν της θέσης της ως τουριστικού αξιοθέατου ή θεματικού ιστορικού πάρκου.

Η βρετανική μοναρχία, έτσι όπως ήταν όταν στέφθηκε η Ελισάβετ το 1952, ήταν σε μεγάλο βαθμό κατασκεύασμα του 19ου αιώνα, ένα εργαλείο εκτόνωσης των κοινωνικών εντάσεων.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο λόγος του θρόνου που εκφωνείται από τον μονάρχη στη Βουλή, που δεν είναι τίποτε άλλο από τις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης με ένα τελετουργικό περιτύλιγμα που στοχεύει στη μέγιστη δυνατή συναίνεση.

Αλλωστε, όπως φαίνεται από τη μακρά πολιτική κρίση που διέρχεται το Ηνωμένο Βασίλειο, η χώρα αναζητά σημεία αναφοράς:

■ Πρώτον, έναν ρόλο στις ευρωπαϊκές και παγκόσμιες ισορροπίες. Το ερώτημα μετά το Brexit έχει προστεθεί στο αναπάντητο παλιότερο ερώτημα «μετά την αυτοκρατορία τι;».

Η Βρετανία έχασε μια αυτοκρατορία και ακόμη ψάχνει για ρόλο, είχε διαπιστώσει ο Ατσεσον το 1951, μια αναζήτηση που συνεχίζεται.

■ Δεύτερον, την αναζήτηση ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου που θα αντιμετωπίζει εθνικές προκλήσεις όπως η βαθιά φτώχεια των πάλαι ποτέ βιομηχανικών περιοχών της βόρειας Αγγλίας και της Σκοτίας.

Μια πανάκριβη στη λειτουργία της μοναρχία, αν δεν βρει εκ νέου ρόλο που να τη νομιμοποιεί, δεν έχει μέλλον.