Εθνικιστές και υπνοβάτες

Με τον ίδιο τρόπο που, από επιστημονική άποψη, γίνεται παραδεκτό ότι ο ελληνικός εθνικισμός (με την έννοια της δημιουργίας εθνικής συνείδησης) αναπτύσσεται και εδραιώνεται το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, για τον ουκρανικό εθνικισμό το 2022 θα είναι κομβικό.

Κατά την πρόσφατη επέτειο των 31 χρόνων από την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (από τη Σοβιετική Ενωση), ο Ζελένσκι, μιλώντας στην ουσία για κάτι άλλο, μιλώντας δηλαδή περί αναζωογόνησης, χρησιμοποίησε λέξεις που δύσκολα κάποιος πολιτικός επιστήμονας δεν θα θεωρούσε τις καλύτερες δυνατές για να αποδώσει, έστω και ασυναίσθητα, αυτή την αλήθεια: «Ενα νέο έθνος εμφανίστηκε στον κόσμο στις 24 Φεβρουαρίου, στις 4 το πρωί. Δεν γεννήθηκε, αλλά ξαναγεννήθηκε», είπε.

Μπορεί όμως και να γεννήθηκε. Ο ουκρανικός εθνικισμός υπήρχε αλλά ήταν σχετικά πλαδαρός. Σήμερα, με αιτία την έναρξη του πολέμου στις 24 Φεβρουαρίου, πάρα πολλοί Ουκρανοί, ρωσόφωνοι ώς τότε, ξεκινούν να μαθαίνουν ουκρανικά. Και ίσως στο μέλλον, οι Ουκρανοί, όπως οι Σέρβοι με τη μάχη του Κοσσυφοπεδίου, να γιορτάζουν ως εθνικά αφυπνιστική μια ήττα.

Πιθανότατα ο Πούτιν να είχε αντιληφθεί τις εξελίξεις ήδη από το 2014, όταν έπεσε η φιλορωσική κυβέρνηση. Γιατί όποιος και αν ήταν ο ρόλος των Δυτικών σε αυτή την αλλαγή, φαίνεται πως υπήρξε και μια ευρύτερη, τεκτονική πολιτισμική μεταβολή εκεί. Για πολλούς Ουκρανούς, ο φιλελεύθερος καπιταλισμός, έστω και στο σημερινό του χάλι, είναι πιο ελκυστικός από τον αυταρχικό καπιταλισμό καθεστώτων όπως το ρωσικό. Υπήρξε δηλαδή ντε φάκτο δυτικοποίηση ταυτότητας για πολλούς Ουκρανούς. Αρα για τον Πούτιν, με τον κυνισμό που τον διακρίνει, έμενε μόνο η οδός της απόσπασης των εδαφών που θεωρούσε δικά του.

Πολλοί Δυτικοί αναλυτές λένε ότι η Ρωσία σήμερα σκέφτεται και δρα με όρους 18ου και 19ου αιώνα: πόλεμοι, κατακτήσεις, σφαίρες επιρροής κ.λπ. Αλλοι πάλι λένε ότι η Δύση κάνει ακριβώς το ίδιο πράγμα μέσω του χρήματος. Ακόμη κι αν ισχύει αυτό το τελευταίο, θα μπορούσε κανείς να πει ότι η Ρωσία απέτυχε ακριβώς εκεί: στο να αντιμετωπίσει τον δυτικό επεκτατισμό με σύγχρονους όρους. Δεν μπόρεσε το δικό της χρήμα και το φυσικό αέριο να τα κάνει διπλωματικό όπλο. Αλλά και μια ανταπάντηση σε αυτό θα μπορούσε να είναι ότι, σε έναν βαθμό, η Ρωσία αποτυγχάνει να δράσει με σύγχρονους όρους γιατί και η Δύση των τελευταίων δεκαετιών δεν θέλησε ποτέ να δει τη Ρωσία με σύγχρονους όρους, δηλαδή με στοιχειώδη υπόληψη, χωρίς την υπεροψία του μεγάλου νικητή των ετών 1989-1991.

Πρόκειται για ένα ψυχολογικό παιχνίδι που έχει ακόμα βαθύτερες ρίζες σε προηγούμενους αιώνες, προ κομμουνισμού. Το δυστύχημα είναι ότι σήμερα, που η ηγεσία της Δύσης βρίσκεται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η Ευρώπη έχασε κάθε ψυχολογικό αλλά και διπλωματικό αντανακλαστικό. Ισως μόνο η Μέρκελ να υποψιαζόταν κάτι και διατηρούσε τους διαύλους. Οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι, σαν σύγχρονοι «Υπνοβάτες» χωρίς αυτοκρατορίες, κολυμπούσαν σε θάλασσες αμεριμνησίας, ματαιοδοξίας και αφέλειας. Αδυνατώντας να προβλέψουν το παραμικρό.