Το εκκρεμές του Ερντογάν ανάμεσα σε Ρωσία και Δύση

Σε νέες ασκήσεις πολιτικής ακροβασίας επιδίδεται ο Τ. Ερντογάν μετά την επιστροφή του από τη Νέα Υόρκη, όπου είχε την ευκαιρία να δει ιδίοις όμμασι την εικόνα της Τουρκίας στη διεθνή κοινότητα. Ο τελικός απολογισμός της τουρκικής παρουσίας στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ήταν πολύ κατώτερος των προσδοκιών που είχε καλλιεργήσει πριν από την αναχώρησή του ο Τούρκος πρόεδρος και αυτό αποτυπώθηκε στη λίστα των επαφών που είχε. Το ζήτημα είναι ότι και πάλι ερμήνευσε κατά το δοκούν τα μηνύματα.

Το βασικό πρόβλημα για τα αδιέξοδα της πολιτικής που ακολουθεί η Τουρκία θεωρείται η πολιτική της Ελλάδας και αυτό πλέον έχει γίνει έμμονη ιδέα στον Τ. Ερντογάν. Η ομιλία του στον ΟΗΕ δεν είχε άλλο στόχο από το να εκθέσει την Ελλάδα στην υποψηφιότητα για μία θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας την περίοδο 2015-16 και εν συνεχεία στο Συμβούλιο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και στην Προεδρία της Γ.Σ. Αν πέτυχε αντισυσπειρώσεις έναντι της ελληνικής υποψηφιότητας με τις φωτογραφίες νεκρών προσφυγόπουλων και τις κατηγορίες περί εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, θα φανεί στις διαδικασίες στα τέλη του 2022.

Τα προβλήματα

Αν παρά ταύτα αποδειχτεί ότι οι αιτιάσεις του δεν περνούν ούτε στις χώρες που θεωρεί στενά δεμένες με την Τουρκία (της Μέσης Ανατολής, της Βόρειας Αφρικής και ισλαμικές χώρες της ΝΑ Ασίας), το πρόβλημα για τον Τ. Ερντογάν θα είναι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που φαίνεται. Μιλώντας στις εκδηλώσεις που έγιναν στο τουρκικό ινστιτούτο TURKEVI της Νέας Υόρκης είπε ότι η Τουρκία είχε άμεσες ξένες επενδύσεις το 2021 ύψους 14 δισ. δολ., όμως απέφυγε κάθε αναφορά για φέτος και είναι επόμενο, καθώς οι προβλέψεις της Κεντρικής Τράπεζας και των βιομηχάνων της TUSIAD μόνο αισιόδοξες δεν είναι.

Η εξάρτηση της Τουρκίας από τη Ρωσία τείνει να γίνει απόλυτη με την πολιτική του επιτήδειου ουδέτερου που χάραξε ο Τ. Ερντογάν και είναι αμφίβολο εάν μπορεί με τακτικές κινήσεις να διορθώσει τα πράγματα με τη Δύση εν μέσω κλιμάκωσης της αντιπαράθεσης των ΗΠΑ και της Ε.Ε. με τη Μόσχα. Οι διαρροές περί εξόδου της Τουρκίας από το ρωσικό σύστημα τραπεζικών συναλλαγών Mir (υπό την απειλή κυρώσεων από την Ουάσινγκτον) έφερε και αυτές ακόμα τις τράπεζες αντιμέτωπες με τη γραμμή Ερντογάν. Να επιβάλει όμως κυρώσεις στη Ρωσία, ενώ προ ολίγων ημερών είχε συμφωνήσει με τον Βλ. Πούτιν διεύρυνση των συναλλαγών, δεν μπορεί. Η βασική εξωτερική χρηματοδότηση αυτή την περίοδο προέρχεται από τη Ρωσία (Ακουγιού και σειρά επενδύσεων στον ενεργειακό τομέα). Ολική αναδίπλωση θα σήμαινε μετωπική με τη Μόσχα και αυτό θα καθιστούσε τον Τ. Ερντογάν διπλά εκτεθειμένο στο εσωτερικό της Τουρκίας.

Και οι μικρές αναδιπλώσεις πάντως έχουν κόστος και φαίνεται στην κατηφορική πορεία των σχέσεων με τη Δύση και από την άλλη με την απροθυμία της Ρωσίας να ποντάρει στον Τ. Ερντογάν δίχως ανάλογα ανταλλάγματα. Η διαχείριση του σεναρίου περί αεροπορικής σύνδεσης της Ρωσίας με τα κατεχόμενα στις 15 Νοεμβρίου, όταν θα εγκαινιαστεί το τουρκοκυπριακό αεροδρόμιο Τύμπου, είναι ενδεικτική. Η Μόσχα δεν έκανε επίσημο σχόλιο. Ανάλογο αντάλλαγμα θα ήταν τουρκικές πτήσεις στη Μαριούπολη, η οποία θα εξυπηρετεί τις νέες ρωσικές δημοκρατίες των κατεχόμενων της Ουκρανίας. Το καθεστώς Τατάρ το έχει δέσει κόμπο ότι στα εγκαίνια του αεροδρομίου Τύμπου θα πραγματοποιηθούν τρεις διεθνείς πτήσεις (από Τουρκία, Ρωσία, Αζερμπαϊτζάν).

Η Ε.Ε. έχει στείλει το πρώτο προειδοποιητικό σήμα, ενώ το επίσημο θα δοθεί στην πρώτη συνεδρίαση της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, των 17 χωρών δηλαδή που συνδέονται με την Ε.Ε. και προσκλήθηκαν στις 6 Οκτωβρίου στην Πράγα πριν από το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Ο Τ. Ερντογάν διαμήνυσε ότι μπορεί και να μην πάει (θα συνεκτιμήσει τα πράγματα είπε με τον Αζέρο πρόεδρο Ι. Αλίγεφ), διότι στο νεότευκτο συμβούλιο συμμετέχει και η Αρμενία και ο πρωθυπουργός της χώρας Ν. Πασινιάν ζητάει από την Ε.Ε. αποβολή του Αζερμπαϊτζάν.

Η στάση της Ελλάδας

Η Αθήνα δεν έχει κανένα λόγο να προσφέρει στην Αγκυρα διέξοδο από τον λαβύρινθο που η ίδια έχει δημιουργήσει τόσο στις σχέσεις της με την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ όσο και με όλες τις γειτονικές χώρες. Παράλληλα όμως δεν μπορεί να αφήνει αναπάντητες τις φραστικές επιθέσεις και να χάσει την ευκαιρία συμμετοχής στα όργανα του ΟΗΕ, θέμα που είναι στρατηγικής σημασίας για την Ελλάδα σε βάθος πλέον των 15 ετών. Οι διπλωματικές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι η εκλογή ως μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας είναι σχεδόν βέβαιη και αυτό θα είναι ένα σημαντικό βήμα για την προβολή των θέσεων αρχής της χώρας.

Υπό αυτό το πρίσμα η ομιλία του πρωθυπουργού Κυρ. Μητσοτάκη στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ αρθρώθηκε σε τρεις άξονες, στην τρέχουσα κατάσταση λόγω του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία με την απειλή κλιμάκωσης, στην οπτική της Ελλάδας για τον μελλοντικό ρόλο του ΟΗΕ και στην απάντηση στην ομιλία Ερντογάν σημείο προς σημείο με ρητή αποδοκιμασία της επεκτατικής γραμμής του και αναγωγές στη γραμμή Πούτιν.

Διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι η Αθήνα δεν σκοπεύει να απαντά συνολικά στην Τουρκία αλλά στην κυβέρνηση Ερντογάν, εκτιμώντας ότι η εικόνα του Τούρκου προέδρου είναι προβληματική και στο εσωτερικό της χώρας του, όπως και του υπερεθνικιστή εταίρου του Μ. Μπαχτσελί. Οι μετρήσεις δίνουν σταθερά τα κόμματα της αντιπολίτευσης πάνω από το 60% και όλοι οι εν δυνάμει αντίπαλοι του νυν προέδρου προηγούνται με διαφορά από 6 έως και 13 μονάδες.