Μπορεί η γιαγιά της από την πλευρά της μητέρας της να είναι από την Κωνσταντινούπόλη (από τον πατέρα της είναι Σφακιανή), ωστόσο δεν είναι αυτός ο λόγος για τον οποίο η καταξιωμένη ηθοποιός και σκηνοθέτρια Ρούλα Πατεράκη ασχολήθηκε με το ιστορικό και φιλοσοφικό, κατά μία έννοια, θέμα της «Ανταλλαγής» πληθυσμών. Η ίδια έκανε την έρευνα, έγραψε τα κείμενα, σκηνοθετεί και παίζει στην παράσταση «Θα γίνει Ανταλλαγή;», που έκανε πρεμιέρα χθες και επαναλαμβάνεται απόψε στο Γυμνάσιο της Αρχαίας Ολυμπίας.
«Λάμνοντας στον χρόνο», διαβάζουμε για την παράσταση, «οι οχτώ πρωταγωνιστές, αναδύονται από τον ζόφο της Ιστορίας και συναντιούνται εδώ και τώρα. Ολυμπία! Καλοκαίρι του 2022! Εφτά γυναίκες και ένας άνδρας, διαφορετικής ηλικίας και καταγωγής, έρχονται και πάλι αντιμέτωποι με το ανοιχτό προσωπικό και συλλογικό τραύμα της αδιανόητης καταστροφής. Οι μνημονικές αφηγήσεις τους στρέφονται ενάντια στην ψυχαναγκαστική λήθη της τραυματικής μνήμης, φέρνοντας στην επιφάνεια απωθημένες μνήμες και μεγάλες επιθυμίες. Οι οπτικές τού τότε και του τώρα συμφύρονται. Τραγικές προσωπικότητες, σπουδαίοι χαρακτήρες όλοι τους, ανθρώπινα αντιφατικοί και απάνθρωπα σκληροί, οδηγούνται συχνά σε επικές αντιπαραθέσεις μεγάλης κλίμακας και κάποτε, ακόμα και στην άρνηση της πραγματικότητας…»
«Εχει να κάνει με το θέμα της Ιστορίας στην Ελλάδα. Από τους Περσικούς Πολέμους, τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, την Επανάσταση του 1821 και δώθε, με ενδιαφέρουν πάρα πολύ οι θεατρικές μεταγραφές τους. Εχω μια σχέση από παλιά με τα ιστορικά θέματα με έρευνες και μελέτες. Γι’ αυτό έγραψα και το πρωτότυπο έργο. Δεν ήθελα να σταθώ στις αθρόες μαρτυρίες και τα λογοτεχνικά κείμενα. Ηθελα να κάνω ένα πρωτότυπο έργο», επισημαίνει η σκηνοθέτρια, η οποία, ακριβώς, χρόνια τώρα έχει στραφεί στην προσέγγιση της Ιστορίας ή της λογοτεχνίας μέσα από ένα θεατρικό φίλτρο που εστιάζει όχι απαραίτητα στη μεγάλη εικόνα, αλλά σε μια βασική και ενδιαφέρουσα πτυχή της.
● Εδώ πού εστιάσατε;
Αυτό που με ενδιαφέρει στη Μικρά Ασία είναι κυρίως το θέμα της Μεγάλης Ιδέας, μια διάσταση της Ελλάδας η οποία κατά κάποιο τρόπο ναυάγησε από διάφορες συγκυρίες και ευθύνες, πρωτίστως των δικών μας και μετά των ξένων. Γενικά πρόκειται για αυτό που κάνουμε εμείς οι Ελληνες συνήθως. Υπήρχε πάντα στα ενδιαφέροντά μου ως θέμα και τώρα βρήκα την ευκαιρία να το αντιμετωπίσω θεατρικά με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Εχει σχέση η Μεγάλη Ιδέα με το αν θα γίνει ανταλλαγή; Μα εξαιτίας της ήττας έγινε η ανταλλαγή, οπότε, ναι, υπάρχει ο καμβάς της ανταλλαγής αλλά στον βαθύ πυρήνα είναι η Μεγάλη Ιδέα και η συντριβή ενός οράματος του ελληνισμού που χάθηκε ανεπιστρεπτί.
● Δεν φαίνεται πάντως να μαθαίνουμε από τα λάθη μας.
Οχι, η Ελλάδα δεν μαθαίνει ποτέ. Δεν ξέρω αν η ευθύνη βρίσκεται στις ηγεσίες των κομμάτων ή γενικά. Αλλά συμβαίνουν τα ίδια λες από πάντα: ο Πελοποννησιακός Πόλεμος είναι πολύ μεγάλο σχολείο, δεν είναι τυχαίο ότι διδάσκεται στο εξωτερικό μαζί με τον Μακιαβέλι. Από εκεί φαίνεται ο διχασμός και η έχθρα ανάμεσα στους Ελληνες. Και δεν μπορεί να ξεπεραστεί αυτό το πράγμα. Είναι στο DNA μας. Εγώ νομίζω ότι γι’ αυτόν τον λόγο είμαστε απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων, όσο ο διχασμός παραμένει μονότονα ίδιος. Δεν υπάρχει η εμπάθεια αυτού του λαού όταν διχάζεται. Είναι πολύ βαθύς συντηρητισμός, σχεδόν κυτταρικός, ανεξαρτήτως κομμάτων. Κι είναι τρομερό ότι γινόμαστε εχθροί…
Στην παράσταση, ένα καστ εκλεκτών ηθοποιών όπως οι Δήμητρα Χατούπη, Φιλαρέτη Κομνηνού, Κοσμάς Φοντούκης, Νάντια Μουρούζη, Ειρήνη Καράγιαννη, Ευανθία Κουρμούλη, Μαρία Κουρμούλη, αλλά και η ίδια η Ρούλα Πατεράκη, σαν ανώνυμα μέλη ενός τραγικού Χορού, ενώνουν τις φωνές στους κωμούς, στις μονωδίες και στα εμβόλιμα τραγούδια –που εμπνέονται από στίχους του Γιώργου Σεφέρη–, για να αναδείξουν τη θεατρικότητα της «μαρτυρικής» αφήγησης. Αναμετριούνται με το ανεπούλωτο προσωπικό και συλλογικό τραύμα της αδιανόητης καταστροφής. Οι αφηγήσεις τους εν είδει μονολόγων είναι δύσκολες, καθώς στρέφονται ενάντια στην ψυχαναγκαστική λήθη της τραυματικής μνήμης και ανασύρουν στην επιφάνεια απωθημένες επιθυμίες.
Το τότε και το τώρα, οι οπτικές από την απόσταση ενός αιώνα, ο άνθρωπος που δοκιμάζεται και φέρει τις αντιφάσεις του: βαθιά ανθρώπινος, τραγική προσωπικότητα, βάναυσα σκληρός…
«Αν οι μονόλογοι διηγούνται αθροιστικά, με επική κανονικότητα, την ίδια σχεδόν επαναληπτική ιστορία ανθρώπινου πόνου και δυστυχίας, τα διαλογικά “επεισόδια” δραματοποιούν τον μεγάλο Διχασμό στην αφετηρία των δεινών μας, τη φρίκη του πολέμου και την Ανταλλαγή των πληθυσμών, εντέλει την κατάρρευση της Μεγάλης Ιδέας, που ίσως είναι και ο πρωταγωνιστής της παράστασης», αναφέρει το σημείωμα της παράστασης που πραγματοποιείται ενταγμένη στις εκδηλώσεις του θεσμού «Ολη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός» του υπουργείου Πολιτισμού.
? INFO: Απόψε, στο Γυμνάσιο της Αρχαίας Ολυμπίας, στις 21.15. «Θα γίνει Ανταλλαγή;» Ερευνα – Πρωτότυπο κείμενο – Σκηνοθεσία: Ρούλα Πατεράκη. Μουσική σύνθεση: Νίκη Καραγεώργου, Μαρία Κουρμούλη.Ηθοποιοί/performers: Δήμητρα Χατούπη, Φιλαρέτη Κομνηνού, Κοσμάς Φοντούκης, Νάντια Μουρούζη, Ειρήνη Καράγιαννη, Ευανθία Κουρμούλη, Μαρία Κουρμούλη, Ρούλα Πατεράκη. Τραγούδι: Μαρία Κουρμούλη, Ειρήνη Καράγιαννη. Είσοδος ελεύθερη.
