Εντροπία είναι μια επιστημονική έννοια που μετρά την αταξία: όσο υψηλότερη είναι η εντροπία, τόσο μεγαλύτερη είναι η αταξία. Και η αταξία είναι ακριβώς αυτό που θα χαρακτηρίζει το μέλλον. Παρακολουθώντας την εσωτερική αλλά και την παγκόσμια επικαιρότητα αισθάνεσαι ότι οι δυνάμεις και οι σταθερές που οδηγούσαν την κοινωνία αλλά και την ανθρωπότητα ολόκληρη σε μια κατάσταση ισορροπίας έχουν ανατραπεί. Σήμερα οι περισσότεροι άνθρωποι αδυνατούν να αντιληφθούν όχι μόνο τις προϋποθέσεις που θα πρέπει να πληρούνται για να επιτευχθεί η τάξη, αλλά και -το κυριότερο- τις δυνάμεις που συμμετέχουν και επηρεάζουν τη διαδικασία επίτευξής της.
Στα χρόνια που ακολούθησαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η ισορροπία ήταν μια υπόθεση των «μεγάλων δυνάμεων» που ανταγωνίζονταν μεταξύ τους σε ένα πλαίσιο το οποίο αρχικά λόγω των πυρηνικών και στη συνέχεια λόγω της παγκοσμιοποίησης ήταν λίγο πολύ προκαθορισμένο. Το τεράστιο κόστος που θα σήμαινε η χρήση των πυρηνικών και η ανατροπή των ροών του παγκόσμιου εμπορίου λειτουργούσε ως το αναγκαίο αντίβαρο για να διατηρηθεί, έστω και ασταθής, η ισορροπία. Σήμερα οι σταθερές αυτές εκλείπουν.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Ρωσία ουσιαστικά μετέτρεψαν το παγκόσμιο εμπόριο σε υπερτοπικό. Τις επιπτώσεις αυτής της συρρίκνωσης τις αντιλαμβανόμαστε στην καθημερινότητά μας. Οι τιμές της ενέργειας (φυσικό αέριο, πετρέλαιο, ηλεκτρική ενέργεια) εκτινάχθηκαν. Οι τιμές των τροφίμων κινούνται ανεξέλεγκτα. Οι επισιτιστικές κρίσεις απειλούν εξίσου τις φτωχές χώρες και μεγάλα τμήματα του πληθυσμού των πλούσιων χωρών. Η ισορροπία των αγορών τροφίμων, πρώτων υλών και καυσίμων δεν εξαρτάται από τους κανόνες της προσφοράς και της ζήτησης, αλλά από «επενδυτές» που έχουν αυτονομηθεί από τον έλεγχο της πολιτικής εξουσίας λόγω της πρωτοφανούς ισχύος που διαθέτουν.
Οι νέοι συσχετισμοί που εξελίχθηκαν σε συνασπισμούς θυμίζουν τον κόσμο στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’50. Ο ένας συνασπισμός κυριαρχείται από αυταρχικά και ολοκληρωτικά καθεστώτα, που διαθέτουν πυρηνική ισχύ και ακόμα μεγαλύτερη οικονομική δύναμη λόγω της γεωργικής παραγωγής, του ελέγχου πρώτων υλών και ενέργειας και των τεράστιων αγορών. Ο άλλος περιλαμβάνει κράτη που λειτουργούν με βάση τις αρχές της φιλελεύθερης δημοκρατίας, με εξίσου ισχυρό πυρηνικό οπλοστάσιο, των οποίων η ευημερία εξαρτάται από την εξωστρέφεια της οικονομίας τους.
Και τι έχει αλλάξει σ’ αυτά τα εβδομήντα χρόνια; Πλέον δεν χρειάζεται να είναι κανείς πολιτικός επιστήμονας για να αντιληφθεί ότι σήμερα η τάξη δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις πολιτικές ελίτ των υπερδυνάμεων, αλλά και από οικονομικές οντότητες, των οποίων κανείς δεν γνωρίζει το ακριβές μέγεθος της ισχύος τους, τους στόχους τους, τον τρόπο που συνδέονται μεταξύ τους και το -κυριότερο- τον έλεγχο που ασκούν στην πολιτική. Πολυεθνικές τράπεζες και χρηματοοικονομικοί οργανισμοί με τερατώδη πολιτική επιρροή, «επενδυτές» που μπορούν να καταδικάσουν στην εξαθλίωση εθνικές οικονομίες, υπερεθνικές πολυεθνικές σε όλους τους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας που μπορούν να επηρεάσουν -ή και να επιβάλουν- εθνικές και διεθνείς πολιτικές, παγκόσμιες ομάδες οργανωμένου εγκλήματος που έχουν διεισδύσει στην επίσημη οικονομία σε τέτοιο βαθμό ώστε να επηρεάζουν -ή και να ορίζουν, ενίοτε και να υποκαθιστούν- κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς…
Πλέον τόσο η εθνική όσο και η διεθνής ισορροπία έχει μεταβληθεί από ένα σύστημα στηριγμένο σε προβλέψιμες και σχετικά σταθερές αρχές σε ένα σύστημα που είναι, αν όχι άγνωστο, πολύ πιο ασταθές, αλλοπρόσαλλο και στερούμενο κανονικότητας.
Ακόμα μία τεράστια αλλαγή που έχει επέλθει από τη δεκαετία του ’50 αφορά την προσωπική «αταξία». Οι άνθρωποι σήμερα αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη προσωπική εντροπία, καθώς δεν είναι σε θέση να διαχειρίζονται την ταχύτητα με την οποία μεταδίδονται οι ψηφιακές πληροφορίες. Οι αμέτρητες ποσότητες πληροφοριών που προσφέρονται, αντί να κάνουν τον άνθρωπο σοφότερο τον οδήγησαν σε μια ιδιότυπη υποκειμενικότητα που εξυπηρετεί κάθε λογής συμφέροντα.
Η εμπειρία της επικοινωνιακής διαχείρισης της ουκρανικής κρίσης και από τα δύο στρατόπεδα αλλά και ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζει η κυβέρνηση τις «επισυνδέσεις» είναι μερικά από τις χιλιάδες καθημερινά παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι οι εξουσίες -δημοκρατικά εκλεγμένες, αυταρχικές και ολοκληρωτικές- προσπαθούν να αντικαταστήσουν την αντικειμενικότητα της γνώσης με αντιφατικά «γεγονότα» και «εμβριθείς απόψεις» που κολακεύουν τις προσωπικές, ιδιοσυγκρασιακές και συχνά τελείως λανθασμένες ιδέες για τον κόσμο του ακροατηρίου στο οποίο απευθύνονται.
Και τώρα; Ισως η απάντηση να είναι κρυμμένη σε μια φράση του Αλμπέρ Καμί: «Ο ίδιος ο αγώνας είναι αρκετός για να γεμίσει την καρδιά ενός άντρα. Κάποιος πρέπει να φανταστεί τον Σίσυφο ευτυχισμένο».
* δημοσιογράφος, συγγραφέας
