Ελεγαν οι παλιότεροι συγκαταβατικά, στην αρχή της κρίσης, ότι όποιος γνώρισε Κατοχή και πείνα ξέρει ότι η σημερινή οικονομική κρίση, όσο σοβαρή και αν είναι, δεν έχει σχέση με το είδος εκείνο της καταστροφής όπου και η αναζήτηση ενός πιάτου φαγητού είναι καθημερινό στοίχημα.
Εν τούτοις τα χρόνια περνούν, ελάχιστα πράγματα ανακτώνται από τις απώλειες, αντίθετα μάλιστα, δημιουργούνται συνεχώς και νέες που δύσκολα αναπληρώνονται και να που, αναπάντεχα, λόγια ξεχασμένα πατεράδων και παππούδων όπως «δελτίο» ή διακοπές ρεύματος ορισμένες ώρες τη μέρα, σαν να επανέρχονται δειλά δειλά στο λεξιλόγιο όχι πια μιας πολυτραυματισμένης και πολυπτωχευμένης Ελλάδας αλλά μιας Γερμανίας και μιας Γαλλίας. Τι έχει γίνει λάθος;
Πέρα από τη συγκυρία του πολέμου, που είναι βέβαια καταλυτικής σημασίας, αντιλαμβάνεται κανείς ότι υπάρχει πρόβλημα βαθύτερο. Και αναρωτιέται μήπως οι θιασώτες της θεωρίας των δύο άκρων έχουν κάποιο δίκιο αλλά από την ανάποδη. Με την έννοια δηλαδή ότι ο άκρατος καπιταλισμός της εποχής μας μπορεί να οδηγεί στο τέρμα του σε ανάλογα αποτελέσματα με τον άκρατο κρατισμό μιας Σοβιετικής Ενωσης ή μιας κομμουνιστικής Αλβανίας.
Δηλαδή σε διακοπές ρεύματος. Μήπως δηλαδή είναι η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος και όπως κάποιος που δούλευε σε ένα σοβιετικό εργοστάσιο, από ένα σημείο και μετά δεν είχε κανένα κίνητρο να είναι δημιουργικός, έτσι και ένας απλός εργάτης ή υπάλληλος του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα σήμερα, στις δυτικές κοινωνίες, δεν έχει ούτε αυτός κανένα ιδιαίτερο κίνητρο να είναι δημιουργικός, αφού ξέρει ότι όλη του η ζωή θα περιστρέφεται πάντα γύρω από ένα μηνιαίο χιλιάρικο επιβίωσης, αν υπάρχει και αυτό, χωρίς πραγματική ελπίδα εξέλιξης και αλλαγής.
Σίγουρα κάτι έχει γίνει λάθος. Και στην ελληνική περίπτωση, όπου η αδυναμία της πολιτείας να αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο είναι διαχρονική, τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα. Και η χώρα από τόπος του Ξένιου Δία καταντά να αναζητά ξενιστές για να τραφεί, συμβιωτικά ή παρασιτικά, βρίσκοντάς τους άλλοτε στις ορδές των τουριστών και άλλοτε σε μεγάλες δυνάμεις που τους κάνει τα χατίρια, με την ελπίδα ότι δεν θα την αφήσουν να χαθεί.
Αλλά αυτά δεν είναι, βέβαια, σχέδια, ούτε τονώνουν το ηθικό. Τα περήφανα νιάτα και τα τιμημένα γηρατειά, που έλεγε κάποτε ο Ανδρέας Παπανδρέου, ούτε περήφανα ούτε τιμημένα μπορεί να είναι πια. Η περηφάνια παραχώνεται στο δισάκι του νέου ξενιτεμού και η τιμή στις τιμές του σουπερμάρκετ και στις πληρωμές. Οσο για το δημογραφικό, είναι η απόλυτη καταστροφή.
Λένε ότι πολιτική είναι η διαχείριση της ελπίδας. Ωστόσο αυτή την περίοδο, όποιος πουλάει ελπίδα ακούγεται σχεδόν γραφικός. Γι’ αυτό και ζούμε πολύ κακές ημέρες για την πολιτική. Τώρα που κάθε χρόνο τα πράγματα γίνονται και λίγο χειρότερα, η πολιτική μετατρέπεται σε συνεχή διαχείριση ήττας και πτώσης, κάτι ελάχιστα υποσχόμενο για το μέλλον της. Αναζητείται επειγόντως διέξοδος δημιουργίας.
