ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Αντώνης Πολέντας*
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Στις αρχές Μαρτίου γιορτάζεται στην Κίνα η «μέρα της μελέτης του Λέι Φενγκ», που έχει αποτελέσει τη βάση ανάπτυξης του σύγχρονου κινήματος του εθελοντισμού στη χώρα. Ο Λέι Φενγκ υπηρετούσε στον Εθνικό Απελευθερωτικό Στρατό (ΕΑΣ) όταν έφυγε από τη ζωή στα 22 χρόνια (σε ατύχημα). Ηδη πριν από τον θάνατό του υπήρξαν αναφορές στον χαρακτήρα και στην ανιδιοτελή προσφορά του στην κοινωνία σε έντυπα της εποχής. Μετά τον θάνατό του βρέθηκε το ημερολόγιό του στο οποίο αποκαλυπτόταν η φιλοπατρία του, η αγάπη για το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας (ΚΚΚ) και η αφοσίωσή του στον ηγέτη Μάο Τσετούνγκ. Σήμερα, είναι σχεδόν βέβαιο ότι το ημερολόγιο αποτελεί κατασκεύασμα του Γραφείου Προπαγάνδας του ΕΑΣ που εκείνη την εποχή, με την ηγεσία του Λιν Μπιάο, είχε αναδειχτεί σε βασικό υποστηριχτή του Μάο, ο οποίος φαινομενικά είχε αποσυρθεί από την πρώτη γραμμή της πολιτικής μετά την αποκάλυψη του Μεγάλου Λιμού (1959-1961) που ακολούθησε την πολιτική της ραγδαίας εκβιομηχάνισης του Μεγάλου Αλματος Προς τα Εμπρός, την οποία ο Μάο (αλλά και συνεργάτες του όπως ο Ντενγκ Σιάοπινγκ) είχε στηρίξει με θέρμη αντιτιθέμενος σε αυτούς που ήθελαν μια πιο συντηρητική οικονομική πολιτική (όπως οι Λιου Σαοσί και ο Τσεν Γιουν). Στον ΕΑΣ βρήκε ο Μάο το στήριγμα που χρειαζόταν για να προχωρήσει στην επίθεση στις κομματικές ελίτ κατά την Πολιτιστική Επανάσταση.

Στο κλίμα της εποχής που έψαχνε για παραδείγματα προς μίμηση, πέρα από την παραδοσιακή λογοτεχνία και την ιστορία της αυτοκρατορικής Κίνας, ο Λέι Φενγκ παρουσιάζεται ως η ιδανική περίπτωση παραδείγματος που ενσωμάτωνε τις αξίες που καθόριζαν το νέο πολιτιστικό παράδειγμα που ο Μάο ήθελε να εδραιώσει στην Κίνα κατά την ύστερη μαοϊκή περίοδο (1963-1976). Στα πόστερ της εποχής ο Λέι Φενγκ παρουσιάζεται συχνά μαζί με παιδιά κρατώντας το κόκκινο βιβλίο του Μάο (δηλαδή το βιβλίο με αποφθέγματα του Μάο που είχε εκδοθεί με πρωτοβουλία του ΕΑΣ). Ο μιλιταρισμός της κινεζικής κοινωνίας της εποχής, που ήταν αποτέλεσμα και των συνθηκών στο διεθνές περιβάλλον όπου η Κίνα είχε κάκιστες σχέσεις με της δύο υπερδυνάμεις, ταίριαζε με την προώθηση ενός στρατιώτη ως παραδείγματος προς μελέτη και μίμηση. Στο γνωστό τραγούδι «Μελετήστε το καλό παράδειγμα του Λέι Φενγκ», ο Λέι Φενγκ παρουσιάζεται ξεκάθαρος στις απόψεις του για το καλό και το κακό, πιστός στο κόμμα και στην πατρίδα, ενσωματώνοντας τις ηθικές αξίες του σοσιαλισμού και φυσικά αφοσιωμένος στον Μάο. Με άλλα λόγια, πρόκειται για ένα παράδειγμα με πολιτικό περιεχόμενο που χρησιμοποιείται στη μαοϊκή προπαγάνδα.

Η σύνδεση του παραδείγματος του Λέι Φενγκ με τη μαοϊκή προπαγάνδα συνέβαλε στην υποχώρησή του στην κινεζική κοινωνία την περίοδο του Ντενγκ και των μεταρρυθμίσεων. Ωστόσο, ακόμα και τότε η ανάμνηση του Λέι Φενγκ έμεινε ζωντανή στον στρατό όπου απέκτησε μια νέα διάσταση: ενώ μέχρι τότε ο Λέι Φενγκ αναφερόταν ως παράδειγμα για ατομική μίμηση, από αυτά τα χρόνια αρχίζει να χρησιμοποιείται ως υπόδειγμα στρατιώτη που συμβόλιζε το ομαδικό πνεύμα. Ο Λέι Φενγκ έμεινε σε σχετική αφάνεια μέχρι τα τελευταία χρόνια της κυβέρνησης Χου Ζιντάο-Ουέν Τζιαμπάο (2002-2012) και αναγεννήθηκε τα χρόνια του Σι Τζινπίνγκ. Κατά τη δεύτερη θητεία του ο Χου έδωσε έμφαση στη δημιουργία ενός «πνευματικού σοσιαλιστικού πολιτισμού» και στην ανάπτυξη της «ήπιας ισχύος» της Κίνας. Τα μεγάλα κινεζικά ΜΜΕ και η νεολαία του ΚΚΚ άρχισαν να προωθούν ενεργητικά και να προβάλλουν εθελοντικές δραστηριότητες της «ημέρας σπουδής του Λέι Φενγκ», με αποτέλεσμα ο Λέι Φενγκ να γίνει ένα είδος συμβόλου του κινεζικού κινήματος εθελοντισμού. Πολλές τοπικές αρχές οργανώνουν μεγάλες εθελοντικές δραστηριότητες (π.χ. βοηθώντας άπορους και ηλικιωμένους και καθαρίζοντας δρόμους), ενώ ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ συχνά συγχαίρει δημόσια άτομα και οργανώσεις που διακρίνονται για την κοινωνική τους προσφορά.

Το παράδειγμα του Λέι Φενγκ έχει πλέον «απο-πολιτικοποιηθεί» με την έννοια ότι δεν προβάλλονται πλέον πτυχές του που είχαν συνδεθεί με τη μαοϊκή προπαγάνδα. Ωστόσο, δεν παύει να εξυπηρετεί σημαντικούς πολιτικούς σκοπούς με κυριότερο τον έλεγχο του εθελοντικού κινήματος από κυβερνητικούς και κομματικούς μηχανισμούς. Περιορίζεται έτσι ο χώρος δράσης των ΜΚΟ και οργανώσεων που δρουν στον χώρο της «κοινωνίας των πολιτών» που τυπικά δεν μπορεί να ελεγχθεί απόλυτα από την κυβέρνηση. Με άλλα λόγια, η προώθηση της μελέτης του παραδείγματος του Λέι Φενγκ από μαθητές, φοιτητές κτλ. λειτουργεί και ως ακόμα ένας μηχανισμός για την εδραίωση της κυριαρχίας και των μηχανισμών ελέγχου του ΚΚΚ στην Κίνα.

 *υπ. διδάκτορας του ΤΞΓΜΔ, Ιόνιο Πανεπιστήμιο