Είναι μόλις τριάντα χρόνων. Διαθέτει ταλέντο, δημιουργικότητα και οργή. Συνεργάζεται πάντα με τους φίλους του, μια ομάδα ηθοποιών με σαρωτική ενέργεια, γνώση, τόλμη και ικανότητες. Είναι ο Ηλίας Αδάμ. Παρουσιάζει στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση το «We’re in the army now» («Army»), που πρωτοείδαμε διαδικτυακά μέσα στην πανδημία κι επιτέλους μπορούμε να το χαρούμε διά ζώσης, ενώ ήδη παίχτηκε στη Μαδρίτη με μεγάλη επιτυχία κι αναμένεται να συνεχίσει την πορεία του διεθνώς
Ετοιμάζεται να σκηνοθετήσει πρώτος το φθινόπωρο το καινούργιο έργο που γράφει τώρα ο Εντουάρ Λουί. Αλλωστε, με το «Να τελειώνουμε με τον Εντύ Μπελγκέλ» του Λουί ήταν που τον ανακαλύψαμε στην πολύκλαυστη Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου.
● Το «Army» είναι μια παράσταση που ταλαιπωρήθηκε αρκετά από την πανδημία. Πώς δεν χάνει κανείς την επαφή του με αυτό που ήθελε να κάνει μετά από τόσο καιρό;
Τη χάνει. Δεν θέλω να το κάνω το ίδιο τώρα. Αναγκάστηκα να το ξαναπιάσω. Αλλαξα αρκετά μέσα σε αυτά τα δυο χρόνια, ωρίμασα, κατάλαβα τι μου αρέσει στο θέατρο. Αλλαξα κάποια κείμενα, και λίγο την ατμόσφαιρα, έγινε όλο πιο τεμπέλικο, πιο ράθυμο. Συνειδητοποίησα ότι μου αρέσει η ραθυμία πάνω στη σκηνή. Πάντα μου άρεσε, αλλά δεν το είχα αρθρώσει στον εαυτό μου. Οταν έκανα το «Army» ήμουν σε βαθιά κατάθλιψη – τώρα δεν είμαι πια. Ολη η θλίψη και η απελπισία που βγαίνουν στην παράσταση δεν μου ανήκουν πλέον. Αλλά δεν πειράζει. Ηταν κι αυτό ο Ηλίας κάποτε.
● Το έγραψες εσύ, αλλά θα μπορούσε κανείς να πιστέψει ότι είναι μια παράσταση devised.
Devised είναι όταν αναπτύσσεται το κείμενο στις πρόβες από όλους μαζί. Οχι, δεν έγινε έτσι. Ομως ήταν σαν να έγινε, γιατί με τα παιδιά που παίζουν είμαστε παρέα. Το καλοκαίρι, πήγαμε διακοπές με τον Τζέο, τη Σοφία και τη Στυλιάνα. Με τη Στυλιάνα και τον Τζέο συζητούσαμε διαρκώς. Γι’ αυτό έχω εντάξει τόσο πολύ τις δικές τους προσωπικές ιστορίες. Είναι και λίγο τύχη, δεν είναι όλα προγραμματισμένα.
Παρατηρώ ότι η Στυλιάνα έχει πολύ πιο κυρίαρχο ρόλο, παρόλο που είναι μικρότερη. Επειδή μιλούσαμε περισσότερο, τη σκεφτόμουν όταν έγραφα. Το σημαντικό είναι ότι δεν έγραφα για τη Στυλιάνα, έγραφα για μένα, προσπαθώντας να βρω συνδετικά στοιχεία. Δεν είναι όλα αλήθεια. Δεν κάνουμε ψυχοθεραπεία. Γι’ αυτό λέγεται autofiction, αυτομυθοπλασία: αυτοβιογραφία και μυθοπλασία ενωμένα. Μπορεί να σου έχει συμβεί κάτι στη ζωή σου, αλλά να το μεγεθύνεις λίγο για να κάνεις μια επισήμανση.
● Τι υποδοχή είχε η παράσταση στη Μαδρίτη;
Τέλεια υποδοχή! Ημασταν γεμάτοι. Είχαν έρθει εφημερίδες, έγραψε η El País… Δεν το περίμενα όλο αυτό. Αισθάνθηκα ότι ανέβηκα επίπεδο ξαφνικά! Μέχρι τότε ήμουν ο Ηλίας που προσπαθεί να κάνει μία νεανική παράσταση σε ένα φεστιβάλ. Εγινα ο Ηλίας που θα του πάρουν συνέντευξη για ένα έργο που έχει αξία.
● Στο «Army» οι αισθητικές σου επιλογές είναι συγκεκριμένες. Είναι ένας κόσμος που έχει να κάνει με τον διαδικτυακό, στον οποίο ζουν γενιές από μια ηλικία και κάτω.
Δεν είναι επιλογές, είναι αυτό που μου βγαίνει. Με αυτά μεγάλωσα, αυτά ακούω, αυτά ακούν οι φίλοι μου. Δεν είναι ακριβώς αισθητική σκηνοθετική άποψη, είναι περισσότερο ότι αυτός είμαι. Ασχολούμαι πολύ με τα social media, όχι επειδή μου αρέσουν, αλλά επειδή θέλω να τα καταλάβω για να μπορέσω να τα καταχραστώ. Προσπαθώ να αναπτύξω το κοινό μου εκεί, έτσι ώστε να έχω δύναμη να κάνω ό,τι θέλω.
Αλλά και γιατί πρέπει να αφορά και άλλες γενιές το θέατρο, όχι μόνο αυτούς που έβλεπαν Κουν. Νιώθω ότι το θέατρο έχει μείνει εκεί – δεν ξέρω τι έκαναν ο Παπαβασιλείου και ο Βογιατζής, δεν τα πρόλαβα δυστυχώς. Αλλά ό,τι άλλο έχω δει είναι μουσείο του Κουν στο μυαλό μου. Οχι, ψέματα, έχω δει την Κιτσοπούλου. Είναι λες και δεν έχουμε ανοίξει τα μάτια μας να κοιτάξουμε τι γίνεται γύρω μας.
● Καταρχάς θεωρώ δεδομένο ότι μια επόμενη γενιά πρέπει να σπάσει και κάποια αυγά.
Είμαι επόμενη γενιά;
● Πόσο είσαι, αγόρι μου;
● Εσύ τι λες;
Δεν είμαι σίγουρος, γιατί πιστεύω πολύ στα παιδιά που τώρα είναι 20. Θέλω να πάρουν αυτά τη δύναμη. Η γενιά μου έχουμε ακόμα λίγα μπλοκαρίσματα από τους γονείς μας. Ενώ τα εικοσάχρονα είναι πολύ πιο τρελά.
● Σκέψου ότι το μόνο που θυμούνται είναι κρίση.
Και tiktok και social media, άρα έχουν πάρει πολλή πληροφορία από μικρά. Αυτό είναι καλό.
● Στην παράσταση υπάρχει τόσο η αποτύπωση του διαδικτυακού κόσμου, όσο και κριτική πάνω σε αυτόν.
Μόνο κριτική. Η παράσταση δεν λέει: κάντε επανάσταση μέσα από τα social media. Αντίθετα. Γενικά δεν πιστεύω στα κυρίαρχα αφηγήματα και στα μηνύματα μέσω των παραστάσεων. Αλλά σίγουρα δεν λέει ότι η λύση είναι στα social media. Περιγράφει το πώς μέσα από αυτά έχουμε γίνει τόσο μοναχικοί, έχουμε παραλύσει και δεν μπορούμε να δράσουμε παρόλο που θέλουμε.
● Υπάρχει τεράστια κουβέντα για το τι είναι queer. Εγώ δεν θεωρώ ότι το «Army» είναι queer.
Οχι, σε καμία περίπτωση. Ούτε είναι, ούτε δεν είναι. Δεν μπορείς να πεις για κάτι ότι είναι queer. Το queer διαρκώς αλλάζει, μετατοπίζεται. Αμα ορίσεις κάτι ως queer, σταματάει να είναι. Αρα για μένα είναι χαζή εξαρχής η συζήτηση: queer τέχνη, queer θέατρο. Queer είναι μόνο αυτός που αντιστέκεται. Και δεν ξέρω πολλούς καλλιτέχνες που αντιστέκονται. Ξέρω καλλιτέχνες που γλείφουν. Αρα δεν είναι queer αυτοί που λένε ότι είναι. Σίγουρα ούτε εγώ δεν είμαι – Παναγία μου, δεν νομίζω ότι μου αξίζει αυτή η λέξη. Το queer είναι διαθεματικό, δεν αφορά μόνο τη σεξουαλικότητα: αφορά το περιβάλλον, τις κοινωνικές τάξεις. Ποιο queer στη Στέγη; Και όχι μόνο στη Στέγη, οπουδήποτε σε αυτή την κωλοχώρα.
● Οι φίλοι σου ανήκουν στους καλύτερους ηθοποιούς της γενιάς τους. Τα λέω από όταν είδα τη Σοφία Πριοβόλου και τον Τζέο Πακίτσα στο «Να τελειώνουμε με τον Εντύ Μπελγκέλ». Και η Στυλιάνα Ιωάννου είναι εντελώς αφοπλιστική. Εχει μια σκηνική αθωότητα και ευαλωτότητα πολύ σπάνια. Η δε Σοφία είναι πια σε μια υπέροχη ερμηνευτική ωριμότητα.
Το έχει βρει η Σοφία. Πού να δεις τον Γκάρυ, Γιώργο.
● Ο Γκάρυ Σάλομον είναι αστέρι.
Είναι. Δούλεψε με τον Αζά στη «Δημοκρατία του Μπακλαβά». Να το πούμε αυτό για τον Πρόδρομο Τσινικόρη και τον Ανέστη Αζά: αν δεν υπήρχαν, ίσως να μην είχε βρεθεί κάποιος άλλος να με υποστηρίξει. Η διευθύντρια του Θεάτρου Τέχνης από το οποίο αποφοίτησα -θα το πω ως γεγονός- δεν έχει έρθει να παρακολουθήσει ούτε μια παράστασή μου. Είναι διευθύντρια ενός θεάτρου το οποίο παίρνει κρατική επιχορήγηση. Ημουν μαθητής της τρία χρόνια.
● Αλλοι ήρθαν να σε δουν;
Οχι. Πρέπει να το πούμε ανοιχτά: υπάρχουν πολλοί παραγωγοί και άνθρωποι που έχουν θέατρα που είναι ανήθικοι, αγενείς, ατάλαντοι… Οχι όλοι. Να είσαι ανήθικος και αγενής και να έχεις ταλέντο, να το δεχτώ. Ο Ανέστης κι ο Πρόδρομος όταν ήταν διευθυντές στην Πειραματική -το λέω και συγκινούμαι- πήγαιναν κάθε χρόνο και έβλεπαν 300 παραστάσεις. Και έδιναν ευκαιρίες. Σε μένα, στην Κατερίνα Γιαννοπούλου, στον Γιώργο Κουτλή… Αν δεν ήταν αυτοί, θα κάναμε ακόμα παραστάσεις στο Από Μηχανής και στο Bios. H συμβολή αυτών των ανθρώπων στο ελληνικό θέατρο είναι τεράστια και πρέπει να τονιστεί.
● Είναι τέτοια η συμβολή τους που αναρωτιέμαι αν κι οι ίδιοι το έχουν συνειδητοποιήσει.
Οχι! Πολλές φορές έχω πει στον Ανέστη: σε ευχαριστώ πολύ για όλα. Μάλλον ντρέπεται, αλλά το εννοώ. Δεν ξέρω αν το καταλαβαίνει.
● Είναι εύκολο να δουλεύεις με τους φίλους σου;
Είναι δύσκολο. Τώρα έχουμε τσακωθεί με τη Στυλιάνα και τη Σοφία. Δεν μιλιόμαστε. Αγαπιόμαστε πολύ και τσακωνόμαστε γι’ αυτό. Αλλά για μένα είναι κάτι που δεν είναι υπό συζήτηση. Δεν μπορώ να δουλέψω με ανθρώπους που δεν ξέρω. Είναι σαν να πας να γράψεις ένα έργο για ένα θέμα που δεν ξέρεις. Οι άνθρωποι που εκτιμώ στο θέατρο αυτό κάνουν. Η Λένα Κιτσοπούλου το κάνει. Ο Κριστόφ Βαρλικόφσκι επίσης. Ξέρω παράδειγμα Ελληνα σκηνοθέτη που στην πρώτη πρόβα ηθοποιούς που δεν τους ήξερε -τους είχε βρει από ακρόαση- τους έβαλε μια κάμερα και τους είπε: πείτε μου τις τραυματικές σας εμπειρίες. Αυτά δεν γίνονται.
● Οταν το πολιτικό τοπίο γύρω μας είναι τόσο ζοφερό, υπάρχει περίπτωση αυτό να μην περάσει στην τέχνη;
Οχι. Αν δεν περάσει στην τέχνη, η τέχνη είναι άχρηστη. Οχι απαραίτητα ο ζόφος. Μπορεί να περάσει κάτι φωτεινό. Αλλά δεν μπορείς να κάνεις ότι δεν υπάρχει και να παίζεις έργα που έχουν γραφτεί σε άλλες εποχές. Δεν εννοώ ότι δεν είναι καλά έργα.
Ομως ο κόσμος καίγεται και πρέπει να ανεβάζουμε Εντουάρ Λουί ή έργα δικά μας – γιατί όχι; Ή να επανεφεύρουμε τους κλασικούς. Μην κάνεις το ίδιο, που δεν αφορά κανέναν πια. Ο Αριστοφάνης, για παράδειγμα. Είναι σαν να ακούμε Λάκη Λαζόπουλο μετά από δύο χιλιάδες χρόνια! Ας κάνουμε μια δραματουργία όπως έκανε ο Τσινικόρης για τη συνέχεια του «Βυσσινόκηπου». Μου αρέσει πολύ η διασκευή των κλασικών. Το 2016 είχα κάνει το «Γκάμλετ», μια διασκευή του «Αμλετ». Θα ήθελα να το ξανακάνω.
● Διάβασα τη δήλωση του Εντουάρ Λουί ότι στις γαλλικές εκλογές υποχρεώθηκε να ψηφίσει κάποιον που απεχθάνεται: τον Μακρόν.
Με τον Εντουάρ Λουί θα δουλέψω του χρόνου. Θα κάνω το καινούργιο του έργο «Ο αδελφός μου». Το γράφει τώρα.
● Αυτό είναι είδηση! Θα δουλέψεις με τους ίδιους ανθρώπους;
Ναι, εννοείται. Αλλά θα παίξω κι εγώ. Οταν ξεκίνησα, στο «Γκάμλετ» έπαιζα, αλλά μετά σταμάτησα για να βρω τον εαυτό μου σκηνοθετικά. Αλλά τώρα θέλω. Αρα προσθέστε με! Και τον χορευτή Πάνο Μαλακτό, που είναι στους Peeping Tom.
*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής
? ΙNFΟ: Το «We’re in the army now» σε κείμενο και σκηνοθεσία Ηλία Αδάμ θα παίζεται στη Μικρή Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση ώς τις 15 Μαΐου.
Σκηνικά, κοστούμια & ψηφιακός χώρος: Sita Messer
Συνεργασία στα σκηνικά και τα κοστούμια: Ηλέκτρα Σταμπούλου
Συνεργασία στο κείμενο και τη δραματουργία: Χρήστος Βρεττός, Χριστίνα Μαυρομμάτη
Πρωτότυπη μουσική: Gary Salomon
Χορογραφίες: Πάνος Μαλακτός
Σχεδιασμός φωτισμών: Παναγιώτης Λάμπης
Δημιουργία video και animation: Ιρια Βρεττού
Παίζουν: Στυλιάνα Ιωάννου, Τζέο Πακίτσας, Σοφία Πριοβόλου, Gary Salomon
Πληροφορίες και εισιτήρια: We are in the army now – Ηλίας Αδάμ | Ιδρυμα Ωνάση (onassis.org)
