Με τίτλο «Το τώρα είναι για πάντα» και υπότιτλο «Ωδινεν άνδρας», η Δώρα Παπανικολάου εξέδωσε, τον Οκτώβριο του 2021, σε ιδιωτική έκδοση, το τρίτο βιβλίο της. Με βουλιμία διάβασα τις 275 σελίδες του και είναι ένα βιβλίο που θα θυμάμαι. Μια μεγάλη αρετή που αποζητάω στα βιβλία πια και ένας λόγος για τον οποίο θα τα θυμάμαι ύστερα από χρόνια είναι το «θέλω να πω» του συγγραφέα. Στο νέο βιβλίο της Δώρας Παπανικολάου το θέμα είναι διαχρονικά επίκαιρο και το «θέλω να πω» είναι σαφές και στοχευμένο, αυθεντικό και βαθύ.
Πρόκειται για τον ειλικρινή και συχνά σπαρακτικό διάλογο των πρωταγωνιστών, του άνδρα και της γυναίκας, στον οποίο διατυπώνεται με ένταση θεατρικής πράξης η αγωνία να συναντηθούν επιτέλους ουσιαστικά οι δυο άνθρωποι, με τη θηλυκή και ανδρική τους σκευή αντίστοιχα. Η σχετική απουσία ευρύτερου κοινωνικού «περίγυρου» εντείνει τη δραματικότητα της αφήγησης, αφού δεν επιτρέπει στο κύριο θέμα του βιβλίου να διασκεδαστεί και να αποδυναμωθεί.
Αναρωτήθηκα αν το βιβλίο με άγγιξε τόσο επειδή το διάβασα από τη γυναικεία οπτική γωνία και ίσως ταυτίστηκα με τη «γυναικεία θέση» πάνω στο θέμα που πραγματεύεται. Δεν νομίζω ότι ο λόγος είναι αυτός, αφού η αφήγηση δεν αναπτύσσει τόσο μια πολεμική μεταξύ των δύο πλευρών όσο μια βαθύτατη ανάγκη συμφιλίωσης ενός εκάστου με τον εαυτό του και τις ανάγκες του, έτσι ώστε να προσεγγίσει τον άλλο χωρίς τον φόβο της απώλειας του «εγώ».
Και αυτός ο φόβος –ο φόβος του θανάτου εν τέλει– αποδίδεται με μεγάλη τραγικότητα στη ναρκισσιστική προσωπικότητα του άνδρα-ήρωα του βιβλίου. Ενα τόσο μεγάλο βάσανο πιο πολλή συμπόνια και τρυφερότητα παρά θυμό και απόρριψη μπορεί να προκαλέσει στη γυναικεία ψυχή. Ιδιαίτερα όταν η ηρωίδα του βιβλίου είναι μια γυναίκα ώριμης υπαρξιακής ταπεινότητας, που έχει κατακτήσει –φύσει και θέσει αλλά και λόγω του βιωματικού της φορτίου– τη συμφιλίωση με τα θνητά της όρια.
Το βιβλίο δεν δίνει την εύκολη λύση ενός «αίσιου τέλους». Και οι δυο πρωταγωνιστές φεύγουν από τη ζωή σαν ασύμβατες ευθείες, που πλησίασαν η μια την άλλη υπερβολικά πολύ, χωρίς όμως να κατορθώσουν να ζεύξουν τις ζωές τους με την πληρότητα που επιθυμούσαν και αναζητούσαν με τόση αγωνία.
Η κάθαρση έρχεται για την πιο τραγική φιγούρα –τον άνδρα– την ύστατη στιγμή της αλήθειας και του απολογισμού, στο τέλος της ζωής του, με μια παρηγορητική πινελιά μεταφυσικής λύτρωσης του υπαρξιακού του βάσανου. Η ιστορία κλείνει αφήνοντας τον αναγνώστη –άνδρα ή γυναίκα– μετέωρο μπροστά στην επιτακτική και διαχρονική δική του ανάγκη να αναζητήσει και να συμφιλιωθεί με την ταυτότητά του, ώστε να βιώσει, ως ώριμο υπαρξιακά υποκείμενο, το «μαζί» με τον «άλλο».
Τελειώνοντας την ανάγνωση σκέφτηκα πόσο μια θεατρική διασκευή του βιβλίου, ίσως από έναν Ελληνα Μπέργκμαν, θα μπορούσε να φέρει τα δυο πρόσωπα επί σκηνής να απαιτούν από τον θεατή τη ζώσα συμμετοχή του στο δράμα. Ενα δράμα που αφορά –λίγο έως πολύ σε κάποια στιγμή της ζωής– τον καθένα μας.
*Ποιήτρια, συγγραφέας
Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο smatzorou @efsyn.gr
