98.944 αγνοούμενοι μεταξύ 2006 και 2021. 52.000 πτώματα που δεν έχουν ταυτοποιηθεί ξεχασμένα σε νεκροτομεία, κοινούς τάφους, πανεπιστημιακά εργαστήρια. Την τελευταία πενταετία κάθε χρόνο «εξαφανίζονται» περίπου 8.000 άτομα. Ως πέρσι μόνο το 2-6% αυτών των υποθέσεων είχε οδηγηθεί στη Δικαιοσύνη και υπήρξαν μόλις 36 καταδίκες σε ολόκληρη τη χώρα.
Αριθμοί αδιανόητοι που καταδεικνύουν πως «η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι ανησυχητική και η ατιμωρησία σχεδόν απόλυτη στο Μεξικό», όπως σημειώνει έκθεση της Επιτροπής του ΟΗΕ κατά των Καταναγκαστικών Εξαφανίσεων.
Η επιτροπή στην έκθεσή της υποστηρίζει πως οργανωμένο έγκλημα και δημόσιοι λειτουργοί ευθύνονται για τον αυξανόμενο αριθμό των αγνοουμένων στο Μεξικό και πως υπάρχει «άμεση σχέση ανάμεσα στην αύξηση των εξαφανίσεων και τη στρατιωτικοποίηση της δημόσιας ασφάλειας».
Ανάμεσα στις πολλές συστάσεις της ζήτησε από την κυβέρνηση του προέδρου Αντρές Μανουέλ Λόπες Ομπραντόρ να εγκαταλείψει αυτή τη στρατηγική θέτοντας σε εφαρμογή «ένα άμεσο, συντεταγμένο και επαληθεύσιμο σχέδιο αποχώρησης των στρατιωτικών» από τις επίμαχες περιοχές και μια πολιτική πρόληψης και καταπολέμησης «ώστε στο Μεξικό η εξαφάνιση να πάψει να είναι το πρότυπο του τέλειου εγκλήματος».
Αποτρόπαιες εικόνες
Οσο σχεδόν 100.000 αγνοούνται, άλλες δεκάδες χιλιάδες δολοφονούνται: ναρκωτικά, βία, σφαγές, το αίμα είναι στην ημερήσια διάταξη μιας χώρας που συμβιώνει καθημερινά, σε κάθε της στιγμή, με τον θάνατο. Το Μεξικό γνώρισε επίσημα 33.308 δολοφονίες το 2021, έπειτα από τα δύο πιο βίαια χρόνια στην ιστορία του, επί προεδρίας του Λόπες Ομπραντόρ: το 2019 με 34.690 δολοφονημένους και το 2020 με 34.554.
Οι περιγραφές και τα πρωτοσέλιδα είναι ανατριχιαστικά. Οπως έγινε στις 13 Απριλίου, όταν μέσα σε ένα 24ωρο, έξι πτώματα με σημάδια αποτρόπαιων βασανιστηρίων πετάχτηκαν σε χαντάκι στην Πολιτεία Σακατέκας, ενώ άλλα πέντε βρέθηκαν μέσα σε ένα ταξί στην Πολιτεία Γκερέρο, τρία από αυτά αποκεφαλισμένα. Μια συνηθισμένη μέρα σε μια χώρα όπου καθημερινά 100 άνθρωποι χάνουν βίαια τη ζωή τους. Δολοφονίες, κομμένα μέλη, συνθλιμμένα πρόσωπα, καμένα πτώματα, σοροί που κρέμονται από γέφυρες προς παραδειγματισμό, κάποιοι σταυρωμένοι, σώματα στραγγαλισμένα που πετιούνται μπροστά στις έδρες των τοπικών αρχών, άνθρωποι που χάνονται από προσώπου γης…
Σύμφωνα με την οργάνωση «Κοινός Αγώνας», το πρώτο δίμηνο φέτος καταγράφηκαν (τουλάχιστον) 80 σφαγές, 221 κρούσματα βασανιστηρίων, 164 περιπτώσεις ακρωτηριασμού και διαμελισμού πτωμάτων, τουλάχιστον 50 δολοφονίες παιδιών και εφήβων και 122 γυναικοκτονίες με ιδιαίτερα απεχθή βία. Η έκθεση της «Γκαλερί του Τρόμου» κατέδειξε πως αυτό το δίμηνο συντελέστηκαν τουλάχιστον 894 πράξεις ακραίας βίας που χαρακτηρίζονται φρικαλεότητες.
Στο Μεξικό διεξάγεται ένας πόλεμος που μέσα σε μια στιγμή αναγκάζει ανθρώπους να πάρουν τα παιδιά τους και να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους για να ξεφύγουν από τη βία των καρτέλ και των συγκρούσεών τους με αντίπαλες ομάδες.
Ο εσωτερικός εκτοπισμός λόγω της βίας αυξήθηκε τον τελευταίο χρόνο κατά 360%, αποκάλυπτε δημοσιογραφική έρευνα του Animal Político: το 2021 σημειώθηκαν 40 μαζικοί εκτοπισμοί με περισσότερα από 44.905 θύματα σε δέκα Πολιτείες, την ώρα που το 2020 ήταν 24 οι μαζικοί εκτοπισμοί με 9.741 άτομα εκτοπισμένα.
«Είμαστε σε πόλεμο», αναγνώριζε και η Αλμα Γκρισέλντα Βαλένσια, βουλεύτρια από το Μιτσοακάν του κυβερνώντος κόμματος Morena. «Το γεγονός ότι η κυβέρνηση δεν θέλει να το παραδεχτεί είναι άλλο θέμα».
Το κληροδότημα
To υπουργείο Προεδρίας ευχαρίστησε την επιτροπή του ΟΗΕ για τη δουλειά της και ανακοίνωσε πως αποδέχεται με σεβασμό τις συστάσεις της δεσμευόμενο να τις εφαρμόσει. Ωστόσο, ο πρόεδρος ΑΜΛΟ επέκρινε τους ερευνητές δηλώνοντας πως «κανένας διεθνής οργανισμός δεν μπορεί να μας καθίσει στο εδώλιο του κατηγορούμενου αν δρούμε με νομιμότητα, με ανθρωπισμό, αν δεν επιτρέπουμε τη διαφθορά ή την ατιμωρησία… Τι μπορεί να κάνουν; Να εφεύρουν, απλά». Και τους θύμισε πως άλλαξαν οι εποχές από τότε που κυβερνούσε ο Φελίπε Καλντερόν (2006-2012), «όταν χρησιμοποιούσαν τον στρατό για να καταστείλουν, για να δώσει τη χαριστική βολή σε τραυματίες ή για να εξαφανίσει ανθρώπους».
Η έκθεση του ΟΗΕ δημοσιοποιήθηκε μόλις δύο ημέρες αφότου ο Λόπες Ομπραντόρ είχε κερδίσει το δημοψήφισμα (που ο ίδιος θέσπισε) «για την ανάκληση του προέδρου από τα καθήκοντά του στη μέση της θητείας του». Υπέρ της παραμονής του στο αξίωμα τάχθηκε το 91,9%, αλλά με μια συμμετοχή που δεν ξεπέρασε το 17,7%, πολύ κάτω από το 40% που απαιτείται για να είναι δεσμευτικό το αποτέλεσμα.
Δεν ήταν μια τρανή νίκη. Και με την κρίση της βίας να έχει ξεφύγει και να είναι αμφίβολο αν με το τέλος της θητείας του το 2024 θα έχει να επιδείξει σημαντική πρόοδο, ο ΑΜΛΟ προσπαθεί να επικεντρώσει το κληροδότημα που θέλει να αφήσει στην πολιτική ιστορία της χώρας σε άλλες προτάσεις που θεωρεί ορόσημα. Αλλά κι εκεί χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία.
Οπως έγινε με τη φιλόδοξη μεταρρύθμιση του νόμου περί ηλεκτρισμού ώστε να τεθεί υπό δημόσιο έλεγχο (54%) η παραγωγή και πώληση ηλεκτρισμού στη χώρα, που απορρίφθηκε από τη Βουλή: εναντίον της δεν είχε ταχθεί μόνο η αντιπολίτευση, αλλά και εθνικοί και ξένοι ιδιώτες επενδυτές, ενώ η κυβέρνηση των ΗΠΑ είχε επαναλάβει σε αρκετές ευκαιρίες την «ανησυχία» της για τις συνέπειες που θα είχε ενδεχόμενη έγκρισή της.
Απτόητος απέναντι σε αυτό που αναλυτές χαρακτήρισαν μεγάλη πολιτική του ήττα και ο ίδιος «πράξη προδοσίας προς το Μεξικό», την επομένη κατέθεσε πρόταση νόμου για εξορύξεις, που περιλαμβάνει διάταξη για την εθνικοποίηση της εξόρυξης και εκμετάλλευσης του λιθίου. Τη Δευτέρα η Βουλή υπερψήφισε το νομοσχέδιο, αλλά είναι αβέβαιο αν την ίδια τύχη θα έχει και στη Γερουσία.
