Πόλεμοι που γενικεύτηκαν

Είναι πολύ ωφέλιμο για όλους να διαβάζουν Ιστορία και όχι μόνο, αλλά να ξεκινήσουν να καταλαβαίνουν με ποιους τρόπους παίζεται το παιχνίδι μέσα από τόνους προπαγάνδας και ψεμάτων, όπως η σημερινή αντιπαράθεση Ρωσίας-ΗΠΑ.

Από τη δεκαετία του 1930, δύο ήταν οι κυριότεροι πόλεμοι που σφράγισαν τον κόσμο, ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος (από τις 17 Ιουλίου 1936 μέχρι την 1η Απριλίου του 1939) και η εισβολή του ιαπωνικού μιλιταρισμού στην Κίνα (που ξεκίνησε στις 7 Ιουλίου 1937), πόλεμος με πολλά θύματα, που μερικοί τα αναβιβάζουν σε εκατομμύρια, ιδιαίτερα στο Νανκίν, με πολλές χιλιάδες σφαγμένους από τον ιαπωνικό στρατό.

Στο σύντομο αυτό σημείωμα, θα ασχοληθούμε με τον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο και με ένα βιβλίο ενός πασίγνωστου Άγγλου δημοσιογράφου¹, που συμμετείχε και αυτός ένοπλα στον Εμφύλιο, στην πλευρά της Δημοκρατίας, του Τζορτζ Όργουελ. Λέει ο Όργουελ (σελ. 48) «…Ο Φράνκο δεν συγκρινόταν ευθέως με τον Χίτλερ ή τον Μουσολίνι. Η εξέγερσή του ήταν μια στρατιωτική ανταρσία, που υποστηριζόταν από την αριστοκρατία και την Εκκλησία και κυρίως, ειδικά στις απαρχές της, αποτελούσε μιαν απόπειρα, όχι τόσο να επιβάλει τον φασισμό, όσο να αποκαταστήσει τη φεουδαρχία». Οι Χίτλερ και Μουσολίνι συνεισέφεραν στρατιωτικά στον εμφύλιο αυτό, με αποκορύφωμα τη σφαγή της Γκουέρνικα (βλέπε Πικάσο, «Γκουέρνικα»). Και συνεχίζει (σελ. 50): «Σε συνδυασμό με την κολεκτιβοποίηση της βιομηχανίας και των μεταφορών, υπήρξε μια προσπάθεια να δημιουργηθούν οι πρωτόλειες αρχές μιας κυβέρνησης των εργατών, που θα αντικαθιστούσε τις παλιές προ-καπιταλιστικές αστυνομικές δυνάμεις, εργατικές πολιτοφυλακές βασισμένες στα συνδικάτα κ.ο.κ. Βέβαια, οι διαδικασίες δεν ήταν ενιαίες και προχώρησαν ταχύτερα στην Καταλονία από οπουδήποτε αλλού. (…) Αυτό που είχε συμβεί στην Ισπανία ήταν, στην πραγματικότητα, όχι απλά ένας εμφύλιος, αλλά οι απαρχές μιας επανάστασης. Είναι ακριβώς αυτό το γεγονός που ο Τύπος εκτός Ισπανίας έκανε βασικό καθήκον να συσκοτίσει. Το ζήτημα είχε στενέψει στο “φασισμός εναντίον της δημοκρατίας” και η επαναστατική πλευρά είχε περάσει όσο γίνεται περισσότερο στο περιθώριο. Στην Αγγλία, όπου ο Τύπος ελέγχεται πιο πολύ (από τα διάφορα κέντρα) και το αναγνωστικό κοινό ξεγελιέται ευκολότερα από αλλού, μονάχα δύο εκδοχές του πολέμου είχαν την όποια αξιόλογη δημοσιότητα -η δεξιά εκδοχή των χριστιανών πατριωτών εναντίον των Μπολσεβίκων που έσταζαν αίμα και η αριστερή εκδοχή των τζέντλεμεν δημοκρατικών που καταπνίγουν μια στρατιωτική εξέγερση. Το κυρίαρχο θέμα/ζήτημα είχε συγκαλυφθεί/εξαφανιστεί με επιτυχία». Σε όποιον ή όποια έφτασε ως εδώ, θα πρότεινα να ακούσει στο YouTube ένα βασικό τραγούδι του Εμφυλίου, το «Ay Carmela». Υπάρχει σε πολλές εκδοχές.

¹Αναφέρομαι στο βιβλίο του «Homage to Catalonia», Penguin Books 1972, δηλαδή «Τιμή/σεβασμός στην Καταλονία», που υπάρχει στα ελληνικά με τον πιο ευπώλητο τίτλο «Πεθαίνοντας στην Καταλονία», πολλαπλά ιδιαίτερα ωφέλιμο βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί από πολλούς και πολλές. Ο αριθμός των σελίδων παραπέμπει στο αγγλικό πρωτότυπο.

* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών