Διαβάζοντας κανείς το άρθρο του Τάσου Παππά με τίτλο «Καταθλιπτικά διλήμματα» (Τετάρτη 19/1 «Εφ.Συν.»), το οποίο αναφέρεται στη διασπασμένη Αριστερά της Γαλλίας, αποκομίζει την εντύπωση ότι σκιαγραφεί και την κατάσταση στη χώρα μας. Κι αυτό όσον αφορά τους πολιτικούς και τα κόμματα. Για τους πολίτες όμως δεν ισχύουν τα ίδια. Και εξηγούμαι.
Για τα κόμματα. Την επομένη των εκλογών παίρνουν θέση για την κούρσα για τις επόμενες. Σχεδιάζουν επί χάρτου τον οργανισμό του κόμματος –αλλά κι εκεί με αψιμαχίες «εσωτερικών αντιπάλων»- δεν σχεδιάζουν όμως κυβερνητικό πρόγραμμα, προκειμένου να γνωρίζουν οι ψηφοφόροι τι θα επιλέξουν. Πέρα από τις ανακοινώσεις για τα πεπραγμένα του κυβερνώντος κόμματος, εκδίδουν ανακοινώσεις για τα κόμματα του ίδιου ιδεολογικού χώρου.
Η όλη τους τακτική αποβλέπει στην περιχαράκωση εαυτών και αλλήλων. Υψώνουν τείχη μεταξύ τους για δήθεν αγεφύρωτες διαφορές που δεν ευνοούν τη συνεννόηση, τον διάλογο, τη συνεργασία. Οποια δικαιολογία και αν προβάλλουν, τους διαψεύδουν τα προβλήματα των πολιτών που είναι υπαρκτά και περιμένουν τη λύση τους. Οι διαφορετικές «πολιτικές ταυτότητες», όταν είναι αναντίστοιχες με την πραγματικότητα και τις ανάγκες των πολιτών, έχουν μόνο αρχειακή αξία. Αντικείμενο μελέτης για τον ιστορικό του μέλλοντος.
Αποσιωπούν τα κοινά σημεία και αναδεικνύουν τις διαφορές τους. Ιδεολογικές αγκυλώσεις και εμμονές, προσωπικοί μεγαλοїδεατισμοί δημιουργούν «χαρακώματα» και συνθήκες αντιπαλότητας που υποσκάπτουν την όποια περίπτωση συναντίληψης. Μια στενόκαρδη ηθική, ανερμάτιστη, στηριγμένη στην τυπολατρία και τη γραφειοκρατία, δεν αφήνει τους ανθρώπους να δουν τη ρευστότητα της ιστορίας.
Πολλές φορές τούς κάνει να ανταλλάσσουν μεταξύ τους χαρακτηρισμούς ανεπίτρεπτους. Κι αυτό γιατί τους λείπει η ευαισθησία του πολιτισμένου ανθρώπου που στέκεται πιο πολύ στις αρετές του άλλου, παρά στα ελαττώματά του.
Ομως στην πολιτική ο καιροσκοπισμός δεν έχει μέλλον. Παρατηρώ μερικές φορές άρθρα εκπροσώπων τους, τα οποία στέκουν σε ασήμαντες λεπτομέρειες, σε δευτερεύοντα θέματα, ενώ χάνουν τη μεγάλη εικόνα. Μικροί οι ίδιοι, επιμένουν στα μικρά. Πού να βρουν το μεγαλείο; Πώς να ασχοληθούν με τα μεγάλα; Κι ύστερα έρχονται οι αναστοχασμοί και οι… αυτοκριτικές. Κατόπιν εορτής βέβαια «Χαίρετε και αγαλλιάσθε λαοί».
Για τους πολίτες. Αν στη Γαλλία οι πολίτες έχουν διλήμματα, στην Ελλάδα δεν συμβαίνει το ίδιο. Αν το κόμμα που ψήφισαν δεν ανταποκριθεί απολύτως στις προσδοκίες τους, θα στραφούν σ’ ένα άλλο με θελκτικότερες ίσως εξαγγελίες. Δεν θα εξετάσουν αν υπάρχει η δυνατότητα να υλοποιηθούν, αρκεί να ικανοποιούν το φαντασιακό τους. Με μια τιμωρητική διάθεση για το προηγούμενο θα μένουν αμήχανοι στο νέο χαρίζοντάς του δημοσκοπική άνεση.
Ας παραμείνουμε, όμως, στον χώρο που από την αρχή αναφερθήκαμε. Οι «διαφορές» μεταξύ των κομμάτων του ίδιου χώρου κάνουν και τους οπαδούς και φίλους τους να κρατούν την ίδια στάση. Αλήθεια, πώς να σφυρηλατηθεί η ενότητα στη βάση, η κοινωνική συνοχή. Με υλικά φθαρμένα και παλαιά (αντεγκλήσεις, αλληλοκατηγορίες, αλληλοδιαψεύσεις, υποψίες, μικρομεγαλισμοί) δεν στήνεται οικοδομή.
Αλλοτε πάλι απογοητευμένοι, άβουλοι μπροστά σε όσα συμβαίνουν εύκολα πέφτουν στην αγκαλιά της «αποχής».
Με την αποχή, όμως, δεν εκφράζουν τίποτα παρά μόνο τη μοναξιά τους. Η επιλογή αυτή φαίνεται εύκολη και ανέξοδη. Οταν, όμως, έλθει ο «λογαριασμός» αποδεικνύεται ότι είναι πολύ ακριβή.
Υστερα αναρωτιούνται πολλοί γιατί δεν συμμετέχουν στο πολιτικό γίγνεσθαι, στις κομματικές διεργασίες, στις κοινωνικές εκδηλώσεις. Πώς να βρουν τις απαντήσεις οι ιθύνοντες των κομμάτων, όταν δεν κοιτούν στα μάτια τον πολίτη παρά μόνο τον εαυτό τους στον καθρέφτη; Κλεισμένοι στα γραφεία τους με την ασφάλεια της θέσης, στη «διάνοιά» τους με τις εγκεφαλικές τους κατασκευές, αποκόπτονται από την πραγματικότητα. Εκείνη, όμως, «δουλεύει» μόνη της, ανεξάρτητα από τους σχεδιασμούς τους κι αν δεν τη λάβουν υπ’ όψιν τους, θα τους γυρίσει την πλάτη. Και την έχουν ανάγκη, διότι δίχως αυτήν όλα θα είναι στον αέρα: σύμβολα, θεωρίες, ιστορία…
Αλλοτε πάλι οι πολίτες δημιουργούν μικρές εστίες σκέψης και προβληματισμού, η εμβέλεια των οποίων δεν φτάνει πέρα από τον χώρο τους. Φτιάχνουν έναν δικό τους μικρό γαλαξία. Τα άστρα τους φέγγουν από μακριά. Το φως τους δεν ζεσταίνει, ούτε φωτίζει τον δρόμο τους.
Ιδού, μερικοί λόγοι που οι Ελληνες δεν έχουν διλήμματα. Με την παραίτηση, την αδιαλλαξία, την απογοήτευση, την αποχή, το θολό κομματικό τοπίο επιλέγουν συνειδητά ή ασυνείδητα μία θέση στο περιθώριο της κοινωνίας, της πολιτικής, της ζωής.
Από το περιθώριο, καλύτερα είναι τα διλήμματα, κι απ’ αυτά ακόμη καλύτερα η αφύπνιση, η δράση, η συμμετοχή.
Αυτά πρέπει να δουν πολύ σοβαρά οι υπεύθυνοι των κομμάτων τώρα γιατί αύριο θα είναι αργά. Οι πολίτες θα τους προσπεράσουν και θα τους εγκαταλείψουν.
Ο δρόμος είναι ανοιχτός, περπατησιά πρέπει ν’ αλλάξουμε.
* φιλόλογος, συγγραφέας
