Θύμα μιας εναλλακτικής θεωρίας προγεννητικής αγωγής;

Πρόσφατα έσκασε ξανά μύτη η «θεωρία του αγέννητου παιδιού» διά χειρός της «Ελληνικής Εταιρείας Προγεννητικής Αγωγής» και με τις ευλογίες του υπουργείου Παιδείας. Πολλοί διαμαρτυρήθηκαν, κάποιοι ξεκαρδίστηκαν. Τελικά μετά τον θόρυβο η άδεια για το project ανακλήθηκε. Η σοβαρότητα αποκαταστάθηκε. Τέλος καλό όλα καλά κι άλλο κακό να μη μας βρει; Μάλλον είναι υπεραισιόδοξοι όσοι και όσες το πιστεύουν αυτό. Γιατί η «θεωρία του αγέννητου παιδιού» ζει και βασιλεύει. Η, ακριβέστερα, μια εναλλακτική σχετική θεωρία.

Αναφέρομαι στα Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ), που ιδρύθηκαν το 1914 από τον Βενιζέλο (Ν. 380, ΦΕΚ 334, Α’/18-11-1914) ύστερα από προσπάθειες του ερευνητή Γιάννη Βλαχογιάννη και του καθηγητή Σπυρίδωνα Λάμπρου. Στο κεντρικό κτίριο φυλάσσονται περγαµηνοί κώδικες, σιγίλια, αρχιτεκτονικά σχέδια, δασικοί χάρτες, φωτογραφίες, γυάλινες φωτογραφικές πλάκες, µποµπίνες ταινιών, δίσκοι µουσικής, έργα τέχνης, αντικείµενα λατρείας, επίσηµα έγγραφα του ελληνικού κράτους (από την εποχή της Επανάστασης) και των ξένων διοικήσεων, αρχεία δημόσιων φορέων, ιδιωτικές συλλογές κ.λπ. Παράλληλα η Κεντρική Υπηρεσία των ΓΑΚ ασκεί εποπτεία στις περιφερειακές διευθύνσεις και στα τοπικά τμήματα, ενώ σχετικά πρόσφατα (Ν. 4610, ΦΕΚ 70, Α’/7-5-2019, Μέρος ΣΤ΄, άρθρα 160-201) επιχειρήθηκε ο εκσυγχρονισμός του αντικειμένου, της δομής και της λειτουργίας τους.

Δυστυχώς όμως τα σοβαρά προβλήματά τους, κυρίως ως προς την έλλειψη επαρκούς εξειδικευμένου προσωπικού (μόνο περίπου 50 υπάλληλοι στην κεντρική υπηρεσία και 250 σε ολόκληρη χώρα), την απελπιστική δυσκαμψία του συστήματος προμηθειών (ακόμη και για την πυρασφάλεια), τη φύλαξη, τη συντήρηση του αρχειακού υλικού κ.λπ., παραμένουν άλυτα, όπως δηλώνεται σε διαμαρτυρία του σωματείου των εργαζομένων («Τα Νέα», 6-7-2021) και σε συνέντευξη της αναπληρώτριας γενικής διευθύντριας («Η Καθημερινή», 20-1-2022). Ωστόσο τα ΓΑΚ συμμετέχουν σε ποικίλες δράσεις εξωστρέφειας, όπως σε εκθέσεις και εκδόσεις για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση.

Η εποπτεύουσα υπουργός της Παιδείας επισκέφτηκε το καλοκαίρι του 2020 τα ΓΑΚ, ενημερώθηκε για το έργο και τα προβλήματά τους, ξεναγήθηκε στους χώρους και έδωσε υποσχέσεις. Τραβήχτηκαν φωτογραφίες, εκδόθηκαν τα απαραίτητα Δελτία Τύπου, όπου η κ. υπουργός δήλωνε ότι «τα Γ.Α.Κ. συνιστούν μοναδική περιουσία για το ελληνικό Κράτος, καθώς συλλέγουν και συντηρούν ιστορικά και σύγχρονα τεκμήρια. Είναι η βασική μνήμη του Κράτους μας. Ο αρχειακός πλούτος των Γ.Α.Κ. αξίζει να προσελκύσει περισσότερο όχι μόνο τους ειδήμονες και την εκπαιδευτική κοινότητα, αλλά και το ευρύ κοινό, ανθρώπους με γνήσιο ενδιαφέρον για τη θεσμική δραστηριότητα του Κράτους» (Δελτία Τύπου ΥΠΑΙΘ και ΓΑΚ, 8-7-2020). Οποία αναγνώριση!

Και τι έγινε από τότε; Απολύτως τίποτε. Τα ΓΑΚ εδώ και δυο χρόνια διευθύνονται από την αναπληρώτρια διευθύντρια, ικανότατη και έμπειρη αλλά όχι κανονική διευθύντρια, ενώ παραμένουν ακέφαλα, γιατί από τον Νοέμβριο του 2020, οπότε έληξε η θητεία της Εφορείας, το υπουργείο δεν έχει ορίσει νέα. Σημειωτέον ότι η εννεαμελής Εφορεία των ΓΑΚ, δηλαδή το Δ.Σ., η οποία προσφέρει τις υπηρεσίες της αμισθί, έχει ευρύ φάσμα αρμοδιοτήτων, όπως είναι ο στρατηγικός σχεδιασμός, η έγκριση του ετήσιου προϋπολογισμού και της έκθεσης πεπραγμένων, η αξιολόγηση του γενικού διευθυντή, η διαχείριση του αρχειακού υλικού ή η πρόσκτηση νέου κ.α. Με βάση λοιπόν τη νομοθεσία αλλά και την εμπειρία μου, μια και κατά την τριετία 2017-2020 είχα την τιμή να είμαι τακτικό μέλος της Εφορείας, ο ρόλος της είναι νευραλγικός.

Συνεπώς τα λόγια της κ. υπουργού, που εδώ και δεκαπέντε μήνες αφήνει τα ΓΑΚ να πλέουν στο πέλαγος με βάρκα την ελπίδα, θα μπορούσε κανείς να τα θεωρήσει «απλούν τριγμόν και πάταγον οδόντων». Ωστόσο πρέπει να πάμε πιο βαθιά. Το κυβερνών κόμμα δεν είναι η πρώτη φορά που αφήνει τα ΓΑΚ ακέφαλα. Το ίδιο συνέβη για μήνες και επί υπουργίας Αρβανιτόπουλου, αν και τα ΓΑΚ ετοιμάζονταν να γιορτάσουν την εκατονταετηρίδα από την ίδρυσή τους και να δεξιωθούν τους εκπροσώπους των κρατικών αρχείων των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, μια και η Ελλάδα κατά το πρώτο εξάμηνο του 2014 ασκούσε την προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (Απόστολος Λακασάς, «Χωρίς ηγεσία παραμένουν τα Αρχεία του Κράτους», «Η Καθημερινή», 22-3-2014).

Μήπως λοιπόν δεν πρόκειται για τη συνήθη αδιαφορία; Μήπως στο μυαλό της κ. υπουργού γεννήθηκαν σκέψεις για ένα νέο «αγέννητο παιδί»; Για κατάργηση των ΓΑΚ ως αυτοτελούς δημόσιας υπηρεσίας και τη μετατροπή τους σε κάποιο άλλο νομικό πρόσωπο με τη συμμετοχή ιδιωτών; Κάτι δηλαδή σαν την εξαγγελθείσα Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα για το ΕΣΥ, την έμμεση ιδιωτικοποίηση των Πανεπιστημίων ή την πρόθεση της υπουργού Πολιτισμού να μετατρέψει τα πέντε μεγαλύτερα μουσεία από ανεξάρτητες περιφερειακές μονάδες του υπουργείου σε ΝΠΔΔ με πρόσχημα τη διοικητική και οικονομική ευελιξία τους;

Οπως φαίνεται, είναι πολύ πιθανή αυτή η εκδοχή. Επομένως η «θεωρία του αγέννητου παιδιού» δεν είναι μόνο για γέλια. Γιατί μπορεί στους κυβερνητικούς εγκεφάλους να έχει μεταλλαχθεί και να μας επιφυλάσσει εκπλήξεις. Βλέπετε από την πανδημία του κορονοϊού μπορεί να γλιτώσουμε. Αλλά για την πανδημία του νεοφιλελευθερισμού δεν προβλέπεται εμβόλιο. Μόνο εγρήγορση.

*Ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ