Η κρίση ρίχνει το «ταμπού» των εξαγωγών ρεύματος

«Φραγή» στις εξαγωγές ηλεκτρικού ρεύματος προς Ιταλία έβαλε από χθες το πρωί η Ελλάδα, ύστερα από μια εβδομάδα στη διάρκεια της οποίας η χώρα μας βρέθηκε να εξάγει δυσανάλογα μεγάλες ποσότητες ενέργειας.

Αρμόδιες πηγές αποδίδουν τη διακοπή της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Ιταλίας σε τεχνικές εργασίες συντήρησης και τη χαρακτηρίζουν βραχυπρόθεσμη. Αλλοι παράγοντες, όμως, εκτιμούν ότι η φραγή παραπέμπει σε μέτρα προστασίας της εγχώριας παραγωγής, υπενθυμίζοντας ότι ανάλογη «φραγή» είχε τεθεί το περασμένο καλοκαίρι από την πλευρά της Ιταλίας που ξεκίνησε ως προσωρινή και κράτησε αρκετές εβδομάδες. Μια τέτοια κίνηση οδηγεί στην κατάρριψη ενός ακόμη «ταμπού» της ενιαίας αγοράς του «target model», μετά την κάθετη αύξηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνιτικές μονάδες που καταγράφεται το τελευταίο διάστημα με τις «ευλογίες» και της Κομισιόν.

Στην Ελλάδα, μέσα σε εννέα μέρες η παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος από λιγνίτη τριπλασιάστηκε από τις 10,8 χιλιάδες μεγαβατώρες την περασμένη Δευτέρα 28 Φεβρουαρίου, στις 32,7 χιλιάδες σήμερα. Ετσι, τα λιγνιτικά εργοστάσια καλύπτουν πλέον το 19-20% των συνολικών αναγκών έναντι 6,5% την περασμένη Δευτέρα και 10% κατά μέσον όρο το 2021.

Η ανατροπή αυτή συμβαίνει μέσα στην αναταραχή που προκαλεί η πολεμική κρίση με χαρακτηριστικό το «σήμα» που έδωσε την περασμένη εβδομάδα ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Φρανς Τίμερμανς: «Η ιστορία πήρε μια πολύ απότομη τροπή πριν από μία εβδομάδα και πρέπει να συμφιλιωθούμε με αυτή την ιστορική αλλαγή», δήλωσε ο Τίμερμανς, λέγοντας ότι αν χώρες όπως η Πολωνία που είχαν σχέδια να απαγκιστρωθούν από τον λιγνίτη συνεχίσουν να τον χρησιμοποιούν και στη συνέχεια μετακινηθούν στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (σ.σ.: αντί να χρησιμοποιήσουν φυσικό αέριο ως μεταβατικό καύσιμο), «αυτό θα μπορούσε να είναι εντός των παραμέτρων που ορίσαμε για την κλιματική μας πολιτική».

Μέσα στο ίδιο διάστημα όμως, το φυσικό αέριο συνέχισε να κρατά τα σκήπτρα στην εγχώρια παραγωγή αγγίζοντας τις 100 χιλιάδες μεγαβατώρες την περασμένη Παρασκευή. Ακριβώς την ίδια μέρα, η χονδρική τιμή εκτινάχθηκε στα 362,22 ευρώ ανά μεγαβατώρα και οι εξαγωγές μειώθηκαν. Ολες τις υπόλοιπες μέρες, η Ελλάδα μετατράπηκε σε εξαγωγική χώρα στέλνοντας στις γύρω αγορές έως και 20,8 χιλιάδες μεγαβατώρες. Εάν ληφθεί υπόψη ότι την περασμένη Δευτέρα η Ελλάδα εισήγαγε 18,2 χιλιάδες μεγαβατώρες, αυτό σημαίνει ότι καταγράφεται μια ανατροπή 39 χιλιάδων μεγαβατωρών. Πρόκειται για ποσότητα ενέργειας που δεν καλύπτεται από την αύξηση στην παραγωγή μέσω λιγνίτη και άρα ένα μέρος της προέρχεται από άλλες πηγές.

Η ανησυχία ότι μπορεί στην Ελλάδα να λειτουργούν τα εργοστάσια παραγωγής ρεύματος καίγοντας εισαγόμενο φυσικό αέριο για να εξάγουν ενέργεια, χτύπησε «καμπανάκια». Εάν προκύψουν προβλήματα στην τροφοδοσία με ρωσικό φυσικό αέριο, τα αποθέματα σε υγροποιημένο LNG καλύπτουν τις ανάγκες για λίγες ημέρες.

Ομως, οι κανόνες της ηλεκτρικής διασύνδεσης δεν είχαν προβλέψει τις… πολεμικές κρίσεις. Ο κανόνας λέει ότι αν μια χώρα παράγει ρεύμα είναι υποχρεωμένη να το εξάγει σε εκείνη όπου η χονδρική τιμή είναι υψηλότερη, όπως προκύπτει από το Χρηματιστήριο Ενέργειας. Προφανώς, η αύξηση της παραγωγής από λιγνίτη στην Ελλάδα μείωσε την τιμή τόσο ώστε να απογειωθούν οι εξαγωγές κυρίως προς την Ιταλία αλλά και προς Αλβανία και Βόρεια Μακεδονία (Βουλγαρία και Τουρκία συνεχίζουν κυρίως να εισάγουν). Σε μια τέτοια περίπτωση, η φτηνότερη χώρα δεν δικαιούται να διακόψει την εξαγωγή και το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να επικαλεστεί εργασίες συντήρησης.

Η λιγνιτική παραγωγή στην Ελλάδα θα μπορούσε να αυξηθεί ακόμη περισσότερο εάν η ΔΕΗ είχε μεριμνήσει για αποθέματα λιγνίτη κοντά στις μονάδες και προσωπικό που είναι απαραίτητο. Αντιθέτως η ΔΕΗ έως πρόσφατα ήταν προσανατολισμένη στο εσπευσμένο κλείσιμο των μονάδων, λαμβάνοντας μάλιστα μέσα στο 2021 υψηλή δανειοδότηση 1,6 δισ. με ρήτρα διοξειδίου του άνθρακα και αυξημένα επιτόκια εάν δεν μειωθεί η λιγνιτική παραγωγή. Σήμερα η χονδρική τιμή στην Ελλάδα σπάει κάθε προηγούμενο ρεκόρ αυξανόμενη κατά 52% και φτάνει κατά μέσο όρο ημέρας στα 426,9 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ το απόγευμα ξεπερνά και τα 600 ευρώ (έναντι 30 ευρώ στα πρώτα λοκντάουν).