Ολα όσα συμβαίνουν στην ιστορικο-γεωγραφική περιοχή της Ουκρανίας κουβαλάνε ένα βαρύ φορτίο Ιστορίας. Οι πολιτικοί ηγέτες των εθνικών κρατών που εμπλέκονται στην κρίση δεν έχουν αντιληφθεί ότι στο έδαφος της Ουκρανίας, δηλαδή στο πεδίο της πολιτικο-οικονομικής αντιπαράθεσης, τα οικονομικο-γεωστρατηγικά συμφέροντά τους έχουν ξεπεραστεί. Στην περίπτωση της Ουκρανίας εφαρμόζεται εξ ορισμού το δόγμα της ανθρώπινης ιστορικο-γεωγραφίας που λέει ότι τα άυλα περιεχόμενα των ψυχικών και των συνειδησιακών αυτοπροσδιορισμών δεν ισχύουν.
Δεν είμαι ειδικός κοινωνικός επιστήμων, ο οποίος θα ήθελε να γνωρίζει πολύ περισσότερα για την «κατασκευή» ενός έθνους, αλλά εξ εννοίας (εάν σ’ αυτή την περίπτωση ακολουθήσω τον Kαντ) κατανοώ δυο-τρία πράγματα: πρώτον, η Ουκρανία δεν συγκροτήθηκε ποτέ στην ιστορία της ως εθνικό κράτος και ως δημοκρατικό κράτος δικαίου στην ιστορική φάση της νεωτερικότητας. Εζησε και βιώνει στον ύψιστο βαθμό επί τόσους αιώνες τον αυταρχισμό και την απολυταρχία. Δηλαδή δεν ζει ως «λαός» ή ως «κράτος» με τους όρους της Δύσης.
Το δεύτερο σημείο των θεωρητικο-πολιτικών σχολίων μου για την «υπόθεση Ουκρανία» έχει να κάνει με την εξής διαπίστωση: Η Δύση και η Ανατολή μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού (1989), εδώ και τριάντα χρόνια (1990-2020), επιδιώκουν η καθεμιά τους να επινοήσουν πεδία αντιπαράθεσης προκειμένου να καταστούν κυρίαρχες δυνάμεις στην παγκόσμια σκηνή.
Με άλλα λόγια λέω το εξής: Σε κοινωνίες, όπως π.χ. η Ουκρανία, στις οποίες δεν διαμορφώθηκαν οι πραγματολογικές συνθήκες εθνικής συνείδησης και επιπλέον βρέθηκαν στην ιστορική εξέλιξή τους και βρίσκονται και σήμερα σε πρωτογενή στάδια εθνικής αυτογνωσίας, είναι επόμενο οι «εξωτερικοί παράγοντες» να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο.
Δεν υπερβάλλω στη διατύπωσή μου, αλλά διαβλέπω ότι η Ουκρανία του εικοστού πρώτου αιώνα θα έχει την ιστορική μοίρα της Πρωσίας του δεκάτου ενάτου αιώνα. Οι γερμανο-ρωσικές σχέσεις είναι τελικά ο ιστορικός μοχλός για την τύχη της Ουκρανίας.
Δεν θα ήθελα να αναφέρω επιμέρους εμπειρικά στοιχεία της διεθνούς ειδησεογραφίας, αλλά εκείνο που διαπιστώνουμε όλοι μας είναι το εξής: γιατί και πώς η Ουκρανία έγινε το «μήλον της Εριδος» ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή στην εποχή μας. Ούτε η Δύση ως πολιτική νεωτερικότητα έχει αποκτήσει αυτοσυνείδηση, αλλά ούτε και η Ανατολή ως «πολιτισμική κατασκευή» έχει γνωρίσει τον εαυτό της.
Αυτές οι δύο λοιπόν πολιτικο-οικονομικές οντότητες, δηλαδή η Δύση και η Ανατολή, στο παγκόσμιο παιχνίδι του ανταγωνισμού τους «επινόησαν» την Ουκρανία για να επιβληθεί ο ένας αντίπαλος στον άλλον. Ξοδεύονται τεράστια ποσά και προβλέπεται ότι τα θύματα στις ανθρώπινες θυσίες θα ξεπεράσουν τα λογικά όρια ενός «δίκαιου πολέμου». Η ίδια η ανθρωπότητα δεν μπορεί να κατανοήσει τον παραλογισμό του νέου πολέμου, ο οποίος έχει ως λάφυρο την Ουκρανία, δηλαδή μια πολιτική κοινωνία που προσπαθεί να «σταθεί στα πόδια της» και να ενταχθεί με ιστορική καθυστέρηση στην πολιτική νεωτερικότητα της Δύσης.
Το τελικό συμπέρασμα των θεωρητικο-πολιτικών αναλύσεών μου μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: Η Ουκρανία δεν είναι υπόθεση ιστορικο-συνειδησιακού αυτοπροσδιορισμού, δηλαδή τελικά υπόθεση εθνικής ταυτότητας. Πρόκειται για μια υπόθεση σύγκρουσης και αντιπαράθεσης στη Δύση και την Ανατολή. Αυτές οι δύο οντότητες, δηλαδή η Δύση και η Ανατολή, δεν μπορούν να προσαρμοστούν στη νέα δεύτερη αναστοχαστική παγκόσμια πραγματικότητα. Το αποτέλεσμα είναι να επινοούν ένα πεδίο συγκρούσεων που έχει μια αυτοαναφορική δυναμική. Καταλήγω και λέω: Κάτω τα χέρια από την Ουκρανία!
* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
