Το ταξίδι του ανθρώπου στη Γη, η σχέση μας με τον κόσμο ή με τον μακρινό άλλο, ήταν από τις απαρχές πηγή κάθε εξιστόρησης. Κάθε ταξίδι στον χώρο είναι ταυτόχρονα ταξίδι στον χρόνο και στην εσωτερικότητα της εμπειρίας. Το μέσο αλλάζει, η εμπειρία παραμένει. Κυριολεκτικές και μεταφορικές πτήσεις, εικόνες ελευθερίας αλλά και εγκλωβισμού στη βαρύτητα κυριαρχούν στα βιβλία δύο συγγραφέων που συνηθίζουν για επαγγελματικούς λόγους να ταξιδεύουν με αεροπλάνο. Διόλου τυχαία, το βλέμμα τους είναι οικουμενικά ανήσυχο.
Το βιβλίο του Βασιλείου Δρόλια αρχίζει ως δοκίμιο. Το προλογικό σημείωμα («Check in») ακολουθεί η διαδοχική πραγμάτευση όψεων του αεροπορικού ταξιδιού. Κοινωνιολογικές και συμπεριφορικές παρατηρήσεις [από τον απειλητικό, στην ασφάλειά του, χώρο του αεροδρομίου ώς την «κόλαση που είναι οι άλλοι (συνεπιβάτες)»] εναλλάσσονται με τον σχολιασμό βιβλίων, μουσικής και τέχνης. Το βλέμμα του ταξιδιώτη συμφύρεται με το συγγραφικό και ο μανιώδης αναγνώστης και λογοτεχνικός κριτικός Δρόλιας κρύβεται συνεχώς πίσω από τις γραμμές, όχι μόνο εκεί όπου τον περιμένει κανείς («Τα βιβλία»). Μια αναφορά σε τηλεοπτική σειρά εκβάλλει σ’ έναν εξαίρετο στοχασμό για το λογοτεχνικό εβραϊκό χιούμορ, άλλοτε η οικολογική ενοχή για το «ενεργειακό αποτύπωμα» οδηγεί σ’ ένα ευαίσθητο κομμάτι για τη βάσανο της γραφής.
Νωρίς το βιβλίο φαίνεται ότι έχει φτάσει στο τέλος του, καθώς η ανυπομονησία πάνω από τον ιμάντα παραλαβής («Αποσκευές») κλείνει τον κύκλο που άρχισε με τον «αλγόριθμο προετοιμασίας» ενός έμπειρου ταξιδιώτη («Η βαλίτσα»). Αν στη μέση αυτού του τμήματος δεσπόζει η συμβολικά φορτισμένη –όσο και η ίδια η πτήση– πτώση από αχανές ύψος («Fear of flying») η οποία έχει προετοιμαστεί με την εκούσια συρρίκνωση του χρόνου («Δόκτωρ ύπνος»), το βιβλίο συνεχίζεται με τη μυθοπλαστική του ολισθηρότητα ολοένα αυξανόμενη.
Η επαφή με το δυστοπικό πείραμα της Σιγκαπούρης και η γνωριμία με τη μοντέρνα θρησκεία της Σίλικον Βάλεϊ οδηγεί στην καρδιά του σκότους της σύγχρονης παγκοσμιοποίησης, ένα μοναχικό ταξίδι φέρνει την αυτογνωσία, ενώ το ψευδοδοκιμιακό διήγημα «Είμαστε επτά» λειτουργεί ως τζοϊσιανή επιφάνεια: μια εμπειρία που ξεκινά ως «απλή επαρχιακή σκηνή» [η οποία αναπλάθει μία από τις Λυρικές μπαλάντες (1798) του Γουόρντσγουορθ] οδηγεί τον αυτοβιογραφικό αφηγητή στην απόφαση να γίνει συγγραφέας.
Για τον Δρόλια «είμαστε τα ταξίδια μας» και η ζωή μας, σ’ ένα συμπέρασμα που θυμίζει το προηγούμενο μυθιστόρημά του [Nyos. H τελετή της αθωότητας (Κέδρος, 2016)] δεν είναι παρά μία «κβαντικά υπολογίσιμη κυματοσυνάρτηση», ένα άθροισμα των διαδρομών που κάναμε, αλλά και αυτών που δεν θα μπορέσουμε να κάνουμε ποτέ. Οσο για τις επαγγελματικές πτήσεις του πρώην αστροφυσικού και νυν ειδικού στη «νομική τεχνολογία», αυτές διακόπηκαν απότομα, ευτυχώς όχι όπως στους Σατανικούς στίχους (1988) του Ρούσντι στις οποίες παραπέμπει. Στον επίλογο («Επιστροφές» Απρίλιος 2020) δεν είναι η δύναμη της βαρύτητας αυτή που τον καθηλώνει στο έδαφος, αλλά η πανδημία.
Tο παρόν διαστέλλεται
Αν ο Δρόλιας σκιαγραφεί το πορτρέτο του συγγραφέα ως αεροπορικού ταξιδιώτη, η σπονδυλωτή νουβέλα της γλωσσολόγου Ελίζας Παναγιωτάτου συγκροτεί το συλλογικό πορτρέτο μιας ομάδας επιβατών που εγκλωβίστηκαν στην ανησυχαστική ησυχία των απέραντων διαδρόμων ενός διεθνούς αεροδρομίου· σ’ αυτή την ουδέτερη χωροχρονική στιγμή που η αναμονή γίνεται αδημονία, η μοναξιά γιγαντώνεται, ο χρόνος παγώνει, το παρόν διαστέλλεται. Οι άσκοπες μετακινήσεις ή το σερφάρισμα στα κοινωνικά δίκτυα δίνουν τη θέση τους στην πλήξη και την (αυτο-)παρατήρηση.
Και η αφήγηση σκύβει με κατανόηση και γλωσσική εφευρετικότητα στην εσωτερική ζωή των χαρακτήρων φέρνοντας στην επιφάνεια ράκη αναμνήσεων και θραύσματα ρηματοποιημένου λόγου. Μια δράκα ναυάγια της ζωής, με αποσκευές γεμάτες φόβους και ελπίδες.
Μια καθαρίστρια περιφέρεται άσκοπα, μια αεροσυνοδός θαυμάζει τα βαμμένα νύχια της, ένα παιδί κατουριέται πάνω του, μια γυναίκα επιστρέφει από διακοπές για μια εγχείρηση στο στήθος της, ένας άνδρας σε κρίση πανικού κλείνεται στην τουαλέτα, κάποιος θέλει να προλάβει την κηδεία της μητέρας του και ένας πατέρας βιάζεται να συναντήσει τον γιο του.
Νεύματα και αδιόρατες χειρονομίες ανταλλάσσονται, αλλά κανείς δεν είναι σίγουρος ότι φτάνουν στον προορισμό τους. Κάποιες ιστορίες διασταυρώνονται, κάποιες όχι. Μια άσπρη γάτα που έχει δραπετεύσει κυκλοφορεί, εφτάψυχη και χαμογελαστή, σαν τον γάτο του Τσέσιρ, ανάμεσά τους, ενώ ειδήσεις, μυθολογικές αφηγήσεις και εγκυκλοπαιδικά παράδοξα γειώνουν τα προσωπικά δράματα στον παγκοσμιοποιημένο χωροχρόνο.
Πολυφωνικός χαμηλόφωνος μονόλογος, με κορυφαίους του χορού τους καθημερινούς πρωταγωνιστές της «ανθρώπινης κωμωδίας», η οποία παίζεται διαρκώς δίπλα και μέσα μας. Η αρχή και το «αισιόδοξο» τέλος του βιβλίου είναι η μόνη εγγύηση ότι θα συνεχιστεί…
-320x213.jpg)
