Οταν ακούγονται οι ιστορίες των θυμάτων

Σύμφωνα με το άρθρο του ιστορικoύ Γκάι ντε λα Μπεντογέρ Οι γυναίκες που έχτισαν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, στο έγκριτο περιοδικό ΒΒC History Magazine, η πιο σεβαστή γυναικεία αρετή στην αρχαία Ρώμη ήταν η αιδημοσύνη, «η οποία εξέφραζε τη σεξουαλική αγνότητα και την ικανότητα της γυναίκας να εξελιχτεί σε μητέρα και σε οικογενειάρχισσα».

Η γυναίκα, η οποία δεν έδινε αφορμές για σχολιασμό της σεξουαλικής της ζωής στη δημόσια σφαίρα και ζούσε έναν «ενάρετο βίο», «ενίσχυε τόσο τη δική της φήμη όσο και του συζύγου και των παιδιών της». Αν όμως η γυναίκα ήταν «κακή σύζυγος», τότε «θα μπορούσε να καταστρέψει έναν άνδρα και την οικογένειά του». Η «καλή σύζυγος» Λουκρητία του σεξπιρικού ποιήματος Ο Βιασμός της Λουκρητίας μετατράπηκε μέσω μιας φρικαλέας πράξης σε μια «κακή σύζυγο».

Γιατί όμως; Ποια πράξη οδήγησε τη Λουκρητία σε αυτή την κατάσταση; Ο βιασμός της. Ο βιασμός της από τον στρατηγό Σέξτο Ταρκύνιο που γοητεύτηκε από την αγνότητά της και ήθελε να αμαυρώσει την τιμή της –και εμμέσως του συζύγου της, Κολλατίνου–, οδήγησε τη Λουκρητία σε αυτή την κατάσταση.

Τι μπορεί να οδήγησε όμως τον Σέξτο Ταρκύνιο στην πραγμάτωση της νοσηρής και αποτρόπαιης πράξης του; Μπορεί να είναι η ιδιαίτερη ψυχοσύνθεση του Σέξτου Ταρκύνιου που τον ώθησε σε αυτή την πράξη. Ωστόσο αυτή η εξήγηση δεν είναι επαρκής. Ο Σέξπιρ στο εν λόγω αφηγηματικό ποίημα μας δείχνει και μια βαθύτερη αιτία για το συμβάν: την κτηνώδη βασιλεία των Ταρκύνιων στη Ρώμη.

Η οικογένεια των Ταρκύνιων στη Ρώμη του 6ου μ.Χ. αι. αποτελεί ένα τρανό παράδειγμα πολιτικής και ηθικής παρακμής. Ο πατέρας του Σέξτου Ταρκύνιου, ο Ταρκύνιος ο Υπερήφανος, ήταν σίγουρα μια φιγούρα που θα γοήτευε τον Σέξπιρ: αλαζόνας, ματαιόδοξος, αιμοσταγής δολοφόνος και εχθρός του λαού – θα μπορούσε να είναι περιγραφή και άλλων ηρώων του σεξπιρικού δράματος, όπως του Ριχάρδου Γ’, του Κλαύδιου κτλ.

Η βασιλεία αυτού του ανθρώπου, ο οποίος δυνάστευε τον ρωμαϊκό λαό με φόβο και τρόμο, πότισε τον γιο του με μια αχόρταγη πλεονεξία. Ο γιος πίστευε ότι τα πάντα του ανήκαν και μπορούσε να τα κάνει δικά του χάρη στη βία και στον τρόμο. Ο Σέξτος Ταρκύνιος γαλουχήθηκε μέσα σε αυτό το πολιτικό και ηθικό σύστημα. Αυτό μπορεί να φανεί ιδιαίτερα στο πώς συντελέστηκε ο βιασμός της Λουκρητίας.

Απειλώντας ότι θα τη σκοτώσει μαζί με έναν δούλο της, ώστε να τους ξαπλώσει μαζί στο κρεβάτι, δείχνοντας ότι είναι μια άπιστη και «κακή» σύζυγος, εάν δεν ενδώσει στη σεξουαλική επιθυμία του, ο Σέξτος Ταρκύνιος προσπαθεί αρχικά με αυτή την απειλή να βιάσει τη Λουκρητία. Η Λουκρητία προσπαθεί ικετεύοντάς τον να τον αποτρέψει, αλλά δεν μπορεί να σταματήσει την «ασυγκράτητη παλίρροιά του» με λόγια – και όντως δεν τη σταμάτησε.

Η Λουκρητία θα βιαστεί και θα βυθιστεί σε βαριά θλίψη, η οποία με τη σειρά της θα την οδηγήσει στην αυτοκτονία. Ομως πριν αυτοκτονήσει, ζητά κάτι από τον σύζυγό της και τον φίλο του, Βρούτο: να εκδικηθούν για το ατίμασμά της. Και θα εκδικηθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο: θα εξοβελίσουν τους Ταρκύνιους από τον θρόνο μέσα από την κοινοποίηση του συμβάντος, χάρη στον πύρινο λόγο του Βρούτου. Η οργή που θα προκαλέσει το συμβάν στην ψυχή του ρωμαϊκού λαού θα είναι τόσο έντονη, ώστε αυτή να τον οδηγήσει στην απόφαση να εξορίσει τους Ταρκύνιους από τον θρόνο και με αυτόν τον τρόπο να απελευθερώσει τη Ρώμη από την πολιτική σήψη της βασιλείας τους.

Το πολιτικό καθεστώς άλλαξε, επειδή ο λαός έμαθε ότι η βασιλεία των Ταρκύνιων ατιμάζει κάθε ιερό και όσιο∙ επειδή οι ιστορίες των θυμάτων ακούστηκαν από τον λαό με τον δέοντα σεβασμό, χωρίς χλευασμό και περιφρόνηση! Ο Σέξπιρ σε αυτό το αφηγηματικό ποίημα κατορθώνει να μας δείξει ότι ο λαός μπορεί να αλλάξει την καθεστηκυία τάξη – ειδικά όταν αυτή ατιμάζει τους αθώους. Βέβαια αυτό προϋποθέτει να γίνονται γνωστές οι τραγωδίες των θυμάτων, να «ακούγονται» – είτε άμεσα είτε έμμεσα.

Ο ρωμαϊκός θρύλος θέλει η μοναρχία να καταργείται με αφορμή τον βιασμό της όμορφης Λουκρητίας. Η μεταφράστρια Λένια Ζαφειροπούλου απέδωσε υπέροχα το ποίημα του Σέξπιρ, με ομοιοκαταληξία, χωρίς να ξεφεύγει από το περιεχόμενο. Τα κατατοπιστικά σχόλια στους στίχους και η εισαγωγή δυναμώνουν την απόλαυση της ανάγνωσης.

Και όπως αναφέρει η μεταφράστρια, «υπάρχει και κάτι πραγματικά επαναστατικό σ’ αυτό το ποίημα. Και αυτό είναι το βλέμμα του ποιητή πάνω στην ηρωίδα, βλέμμα που αγκαλιάζει ολόκληρο το γυναικείο γένος και συμμαχεί μαζί του με τρόπο απίθανα νεωτερικό»

*Μεταπτυχιακός φοιτητής Φιλοσοφίας, μεταφραστής, υπεύθυνος της οργανωτικής επιτροπής του Ινστιτούτου Φιλοσοφίας ΙWPR (Institute for World Philosophical Research)

Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Οι παρουσιάσεις είναι των ίδιων των αναγνωστών, εκείνων ακριβώς για τους οποίους γράφτηκε το βιβλίο. Είναι γραμμένες από αναγνώστες και απευθύνονται σε αναγνώστες. Και αυτό τις κάνει πιο προσωπικές, πιο προσιτές και πιο ανθρώπινες. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας στο [email protected].