H ενεργειακή ανασφάλεια της Ευρώπης εξαιτίας της κρίσης γύρω από την Ουκρανία αναθερμαίνει τις φιλοδοξίες της Τουρκίας να εξελιχθεί σε διαμετακομιστικό κόμβο φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο προς την Ε.Ε., μέσω των υφιστάμενων αγωγών αλλά και τη δημιουργία νέων που σχεδιάζει να προτείνει προς το Ισραήλ και τις χώρες του αραβικού κόσμου. Τα νέα σχέδια της Αγκυρας περιλαμβάνουν διπλασιασμό της ποσότητας φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν και τη Ρωσία εάν κλείσει ο αγωγός Nord Stream I από το Κίεβο και δεν ανοίξει ο Nord Stream II από το Βερολίνο, καθώς και τη διασύνδεση με το Ιράκ, τη Σ. Αραβία, την Αίγυπτο και το Ισραήλ, μέσω Λιβάνου και Συρίας.
Ενα μέρος αυτών των σχεδίων παρουσιάστηκε από τον Τούρκο υπουργό Ενέργειας Φ. Ντονμέζ στη Συμβουλευτική Επιτροπή του Νότιου Διαδρόμου Μεταφοράς Φυσικού Αερίου στο Μπακού, όπου η Αγκυρα υποσχέθηκε την περασμένη εβδομάδα ότι μπορεί να διπλασιάσει τις ποσότητες φυσικού αερίου που φτάνουν στην Ε.Ε. μέσω του αγωγού που διέρχεται από τη Γεωργία και την Τουρκία και στη συνέχεια φτάνει μέσω TAP στην Ε.Ε. Υποσχέθηκε επίσης τη μεταφορά φυσικού αερίου από το Βόρειο Ιράκ, καθώς η ροή από το Ιράν έχει μειωθεί τους τελευταίους μήνες.
Για να δώσει υπόσταση σε αυτά τα σχέδια, η Αγκυρα θα πρέπει προηγουμένως να εξομαλύνει τις σχέσεις με τις γειτονικές χώρες και στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται τα ανοίγματα της κυβέρνησης Ερντογάν. Ο πρόεδρος της Τουρκίας επικοινώνησε τις τελευταίες ημέρες με τους ηγέτες σχεδόν όλων των χωρών που μέχρι πρότινος κατηγορούσε, τον επικεφαλής της περιφερειακής κυβέρνησης του Ιρακινού Κουρδιστάν Ν. Μπαρζανί, τον πρόεδρο του Λιβάνου Μ. Αούν και την προηγούμενη εβδομάδα με τον πρόεδρο του Ισραήλ Ι. Χέρτσογκ, τον οποίο περιμένει στην Αγκυρα τον Μάρτιο, ενώ θα έχει προηγηθεί επίσκεψη Ερντογάν στη Σ. Αραβία.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η Τουρκία επιχειρεί να εμφανιστεί ως «το πιο αξιόπιστο ενεργειακό λιμάνι για την Ε.Ε.», όπως δήλωσε ο Φ. Ντονμέζ. Και το 2010 επιχείρησε τη μεταφορά φυσικού αερίου από το Ιράκ, αλλά το σχέδιο ναυάγησε, όπως επίσης το σχέδιο διασύνδεσης με το Ισραήλ για τη μεταφορά φυσικού αερίου από τα υποθαλάσσια κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου. Η ένταση της ουκρανικής κρίσης όμως και οι επιπτώσεις που έχει ήδη στην Ε.Ε. επαναφέρουν στο προκήνιο αυτούς τους σχεδιασμούς.
Η προοπτική αναβάθμισης της Τουρκίας στον ενεργειακό χάρτη, παρότι είναι μακριά στον ορίζοντα, επιτρέπει στον Τ. Ερντογάν να συγκρατεί μέρος της εσωτερικής δυσαρέσκειας για την οικονομική κατάσταση, καλλιεργώντας προσδοκίες για κύμα επενδύσεων από το εξωτερικό στην ενέργεια. Οι προσδοκίες αυτές όμως συνοδεύονται από κλιμάκωση των επεκτατικών βλέψεων της Αγκυρας, που στοχευμένα πλέον επικεντρώνονται στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η αναβάθμιση των τουρκικών αξιώσεων, με την ευθεία αμφισβήτηση της κυριαρχίας των ελληνικών νησιών από τον Μ. Τσαβούσογλου, σήμανε συναγερμό στην Αθήνα για το ενδεχόμενο ραγδαίας κλιμάκωσης των προκλήσεων όχι μόνο ρητορικά αλλά και στο πεδίο.
Το δίλημμα του 2020
Οι δηλώσεις Τσαβούσογλου για αναθεώρηση των Συνθηκών της Λωζάννης του ’23 και του Παρισιού του ’47 μπορεί να μην έχουν συνέχεια στους διεθνείς οργανισμούς, εντούτοις επιτείνουν το κλίμα έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η Αθήνα βρίσκεται αντιμέτωπη και πάλι με το δίλημμα του 2020, να ζητήσει ευρωπαϊκές κυρώσεις απέναντι στην τουρκική επιθετικότητα, κίνηση που βρίσκει αντιστάσεις στο εσωτερικό της Ε.Ε., ενώ παράλληλα έχει να συνεκτιμήσει τη στάση της Ουάσινγκτον έναντι της Αγκυρας εάν η κρίση στην Ουκρανία συνεχιστεί επί μακρό χρονικό διάστημα.
Σε αυτό το ασταθές περιβάλλον, η ελληνική διπλωματία ετοιμάζεται για έναν νέο γύρο εντατικών επαφών με τις γειτονικές χώρες σε Ανατολική Μεσόγειο και Μέση Ανατολή, με στόχο τη διασφάλιση και ενίσχυση των διμερών και πολυμερών συμμαχιών. Εκτιμάται ότι οι χώρες αυτές, όταν εξομαλύνουν τις σχέσεις τους με την Τουρκία, μπορούν να συμβάλουν θετικά, πιέζοντας την τουρκική ηγεσία για αποδοχή των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας.
