Χιμπατζήδες εκδηλώνουν αλληλεγγύη και αλτρουισμό προς τραυματισμένους «συντρόφους» τους

Είναι τελικά η ανθρώπινη φύση ανταγωνιστική, ατομικιστική και επιθετική όπως υποστήριζε θεωρητικά κάποτε ο Τόμας Χομπς στον Λεβιάθαν όπου παρουσίαζε τις κοινωνίες ως μία συνεχή κατάσταση ενός πολέμου εναντίον όλων όπου δεν μπορεί να υπάρξουν έννοιες όπως η συνεργασία, η αλληλεγγύη, η συλλογικότητα και ο αλτρουισμός; Μερικούς αιώνες μετά, σε αυτό το μήκος κύματος κινήθηκαν και οι θεμελιωτές της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας και οι μέχρι σήμερα θιασώτες της ελεύθερης αγοράς και του καπιταλιστικού συστήματος, σύμφωνα με τους οποίους η πραγματική φύση των ζώων, κοινωνικών, ευφυών και μη, διαπνέεται από το δόγμα «ο θάνατος σου η ζωή μου».

Μήπως όμως δεν είναι ακριβώς έτσι τα πράγματα; Μήπως η ζωή που οργανώνεται σε κοινότητες μπορεί να περιέχει και στη φύση της ιδιότητες όπως η συνεργασία, η συλλογική πρόοδος, η ισότητα και η αυτοθυσία στις πράξεις μεταξύ των μελών της; Φως σε αυτή την πλευρά έρχεται να ρίξει νέα βιολογική μελέτη που βασίστηκε στην παρατήρηση μίας κοινότητας 45 χιμπατζήδων σε αιχμαλωσία οι οποίοι χρησιμοποιούν τον ιστό εντόμων για να θεραπεύσουν όχι μόνο τα δικά τους τραύματα αλλά και αυτά άλλων μελών της κοινότητας.

Τα ευρήματα της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Current Biology» υποστηρίζουν ότι η συμπεριφορά χιμπατζήδων στη Γκαμπόν, της δυτικής Αφρικής, χαρακτηρίζεται από ανιδιοτέλεια και αλληλεγγύη όταν συνάδελφοί τους χρειάζονται βοήθεια, για παράδειγμα όταν είναι πληγωμένοι.

Η συγκεκριμένη έρευνα ξεκίνησε το 2019, όταν η Σούζι, μία ενήλικη χιμπατζίνα παρατηρήθηκε από τους ειδικούς να πιάνει ένα έντομο στον αέρα, και αφού το έλιωσε και το επεξεργάστηκε στο στόμα της, να τοποθετεί στη συνέχεια τους ιστούς στην ανοιχτή πληγή του μικρού της. Στη διάρκεια των επόμενων 15 μηνών διαπιστώθηκε ότι οι χιμπατζήδες πραγματοποίησαν επανειλημμένα τη «θεραπευτική» διαδικασία στους εαυτούς τους και στους συναδέλφους τους.

Οι επιστήμονες που διεξήγαγαν την έρευνα θέτουν ένα πολύ απλό ερώτημα: Αφού η φύση των έμβιων οργανισμών, πόσο μάλλον εκείνων που δεν έχουν νοημοσύνη, είναι καχύποπτη και ατομικιστική, γιατί οι χιμπατζήδες προχωρούν σε μία τέτοια πράξη υπέρ των μελών της υπόλοιπης κοινότητας; Και πώς εκείνα δείχνουν τόση εμπιστοσύνη στην τοποθέτηση κάποιας ουσίας στην πληγή τους; Προφανώς οι χορηγοί της «θεραπείας» δεν έχουν κάποιο ιδιοτελές όφελος, και η πράξη τους αυτή υπερβαίνει το πεδίο των απαραίτητων ενεργειών για την ατομική τους επιβίωση και μόνο. Από την άλλη οι φίλοι τους δέχονται αυτή την ανιδιοτελή πράξη, δείχνοντας εμπιστοσύνη, καθώς αντιλαμβάνονται ότι θα ωφεληθεί η υγεία τους από αυτή.

«Πρόκειται για μία μοναδική διαπίστωση, κατάλληλη να περιληφθεί στα σχολικά εγχειρίδια βιολογίας για τα φανταστικά πράγματα που είναι ικανά να κάνουν τα ζώα», αναφέρει η Σιμόν Πίκα, βιολόγος του Πανεπιστημίου του Όσναμπρακ στη Γερμανία και μία εκ των συγγραφέων της έρευνας.

Η ίδια σημείωσε ότι υπάρχουν ακόμα ισχυρές αντιρρήσεις από πλευρά της επιστημονικής κοινότητας σχετικά με την ανιδιοτελή, αλληλέγγυα και συνεργατική πλευρά της φύσης των ζώων και των ανθρώπων.

Πάντως, μία από τις βασικές θέσεις του ιστορικού υλισμού όπως αυτός -θεμελιώθηκε από τον Μαρξ και τον Ένγκελς- είναι ότι το περιβάλλον και οι υλικές συνθήκες υπό τις οποίες τοποθετούνται τα κοινωνικά υποκείμενα καθορίζουν τη συνείδησή τους και τους διαμορφώνουν μέσα από μία δυναμική διαδικασία, αλλά και εκείνοι με τη σειρά τους, διαλεκτικά, διαμορφώνουν το περιβάλλον και τις συνθήκες ύπαρξής τους. Με λίγα λόγια, το καθοριστικό στοιχείο δεν είναι η φύση των ατόμων αλλά το περιβάλλον στο οποίο τοποθετούνται που ορίζει τη γενική πρακτική και τις κοινωνικές τους σχέσεις.