Τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών, ακόμη κι αυτά που είναι κατοχυρωμένα στον ομώνυμο Χάρτη της Ε.Ε., δεν μπορούν να θεωρούνται δεδομένα. Αντίθετα, μπορούν να αμφισβητηθούν με τους πιο απρόσμενους τρόπους, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της ψηφιακής εποχής και τεχνολογίας. Υπάρχουν τουλάχιστον πέντε προκλήσεις και διακινδυνεύσεις αυτών των δικαιωμάτων που αποτυπώνονται στην ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στην Ε.Ε., που δόθηκε στη δημοσιότητα την Παρασκευή:
- Αντιμετώπιση των προκλήσεων της διαδικτυακής εποπτείας. Αφορά την περιστολή της διάδοσης παράνομου περιεχομένου στο ίντερνετ, ιδιαίτερα στα social media, στα οποία εμπλέκεται το 90% των νέων Ευρωπαίων 16-24 ετών. Κατά την έκθεση της Κομισιόν, η διάδοση του παράνομου περιεχομένου αποτελεί απειλή για τον δημοκρατικό λόγο και διάλογο αλλά και για ορισμένα από τα θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα. Εκτός από τα ρυθμιστικά μέτρα για την αντιμετώπιση του παράνομου περιεχομένου στο διαδίκτυο που έχει ήδη λάβει η Ε.Ε., την περασμένη Πέμπτη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε πρωτοβουλία ώστε να περιληφθούν στον κατάλογο των «εγκλημάτων της Ε.Ε.» η ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μίσους και μέσω του διαδικτύου.
- Διασφάλιση θεμελιωδών δικαιωμάτων από κακές ή κακόβουλες χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης, που πέρα από τα οφέλη της, συχνά συνοδεύεται από εφαρμογές περίπλοκες και αδιαφανείς, όπως οι αλγόριθμοι που συχνά μπορεί να ενσωματώνουν π.χ. ρατσιστικά κριτήρια. Η Κομισιόν έχει ήδη από τον περασμένο Απρίλιο προτείνει νομοθετική πράξη για να διασφαλιστούν η διαφάνεια, η ιχνηλασιμότητα, ο έλεγχος και η στέρεη τεκμηρίωση των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που εγκυμονούν υψηλό κίνδυνο καταστρατήγησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
- Αντιμετώπιση του ψηφιακού χάσματος. Η πανδημία του COVID-19 έχει καταστήσει πιο δύσκολη την πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες που προσφέρονται διαδικτυακά για όσους δεν διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις ή εξοπλισμό. Η έκθεση δείχνει πως τα κράτη-μέλη και η Ε.Ε. εργάζονται σε διαφορετικές προσεγγίσεις για να διασφαλίσουν ότι κανείς δεν θα μείνει πίσω. Η αλληλεγγύη παραμένει βασική αρχή για την αντιμετώπιση του ψηφιακού χάσματος, καθώς ακόμη και σήμερα το 46% του πληθυσμού της Ε.Ε. στερείται βασικές ψηφιακές δεξιότητες.
- Προστασία των ανθρώπων που εργάζονται μέσω των ψηφιακών πλατφορμών. Η εργασία σε πλατφόρμα έχει δημιουργήσει ευκαιρίες, αλλά αμφισβητεί επίσης τα υφιστάμενα εργασιακά δικαιώματα και υποχρεώσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την περασμένη Πέμπτη πρόταση οδηγίας που υιοθετεί πέντε κριτήρια με βάση τα οποία ένας εργαζόμενος σε πλατφόρμα θεωρείται υπάλληλος και όχι «αυτοαπασχολούμενος» (βλέπε «Εφ.Συν.» 10/12/2021, «Ξεκινά η μάχη της πλατφόρμας»).
- Επίβλεψη ψηφιακής επιτήρησης. Η επιτήρηση μπορεί να είναι νόμιμη, για παράδειγμα για την καταπολέμηση του εγκλήματος, αλλά δεν δικαιολογούνται όλες οι πρακτικές. Σε αυτό το πλαίσιο, η προστασία των δεδομένων και το απόρρητο δεν είναι μόνο βασικά δικαιώματα, αλλά και δικαιώματα «εξουσιοδότησης» που αυξάνουν την προστασία άλλων θεμελιωδών δικαιωμάτων, τα οποία μπορεί να επηρεαστούν αρνητικά από την επιτήρηση. Χαρακτηριστικά παραδείγματα καταστρατήγησης αυτού του ευαίσθητου ορίου, κατά την έκθεση, είναι η χρήση καμερών από εισπράκτορες στα σουηδικά μέσα μαζικής μεταφοράς ή η χρήση drones με δυνατότητα «αναγνώρισης προσώπων» από τη γαλλική αστυνομία.
Τι είναι ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε.
Είναι ένα βασικό νομοθέτημα της Ε.Ε. που από το 2009 έχει ισχύ ισότιμη με τη Συνθήκη της Ε.Ε. και τη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ε.Ε. και δεσμεύει όλα τα θεσμικά όργανα και όλα τα κράτη-μέλη της Ενωσης. Αποτελείται από ένα προοίμιο και 54 άρθρα στα οποία περιγράφονται και κατοχυρώνονται τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα και ελευθερίες στην Ε.Ε.
Μεταξύ άλλων: δικαίωμα στη ζωή και στην αξιοπρέπεια, απαγόρευση βασανιστηρίων, δουλείας, καταναγκαστικής εργασίας, δικαίωμα στην ελευθερία, προστασία προσωπικών δεδομένων, ελευθερία έκφρασης, πληροφόρησης, σκέψης, συνείδησης, θρησκείας, ελευθερία του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι, δικαίωμα εκπαίδευσης, ασύλου, προστασία σε περίπτωση επαναπροώθησης και απέλασης, ισότητα έναντι του νόμου, απαγόρευση διακρίσεων, δικαίωμα πρόσβασης στην αγορά εργασίας και στις συλλογικές διαπραγματεύσεις, προστασία από αδικαιολόγητη απόλυση, απαγόρευση παιδικής εργασίας, δικαίωμα εκλέγειν και εκλέγεσθαι, δικαστική αμεροληψία, τεκμήριο αθωότητας κ.λπ.
Εν ολίγοις, ο Χάρτης περιλαμβάνει όλα τα συνταγματικά ατομικά και πολιτικά δικαιώματα που εδραιώθηκαν τα μεταπολεμικά χρόνια στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες της Ευρώπης. Από το 2010 η Κομισιόν δημοσιεύει κάθε χρόνο έκθεση για την εφαρμογή του Χάρτη στην Ε.Ε., ενώ φέτος ήταν η πρώτη έκθεση που έχει θεματική εστίαση στις επιδράσεις της ψηφιακής τεχνολογίας στα δικαιώματα.
Το πλήρες κείμενο του Χάρτη και βασικές πληροφορίες γι’ αυτόν, διαθέσιμα στα ελληνικά στον σύνδεσμο: https://right-here-right-now.campaign.europa.eu/index_el
ΑΤΖΕΝΤΑ
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ
Ολομέλεια στο Στρασβούργο, από σήμερα 13 έως Πέμπτη 16 Δεκεμβρίου. Ανάμεσα στα θέματα συζήτησης ξεχωρίζουν είτε για τον πρακτικό χαρακτήρα τους είτε για τις έντονες αντιπαραθέσεις που θα προκαλέσουν:
■ Η 30ή επέτειος της διάλυσης της Σοβιετικής Ενωσης και η σημασία της για το μέλλον της Ρωσίας και της Ευρώπης
■ Εφαρμογή της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων
■ Ο αντίκτυπος του οργανωμένου εγκλήματος στους ιδίους πόρους της Ε.Ε. και στην κατάχρηση των ενωσιακών κονδυλίων
■ Πράξη για τις ψηφιακές αγορές
■ Πορεία υλοποίησης του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF)
■ Σχέδια για περαιτέρω υπονόμευση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Πολωνία, ιδίως όσον αφορά τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία
■ Πρόταση του Συμβουλίου για προσωρινά έκτακτα μέτρα στα εξωτερικά σύνορα με τη Λευκορωσία
■ Τα θεμελιώδη δικαιώματα και το κράτος δικαίου στη Σλοβενία, ιδίως ο καθυστερημένος διορισμός εισαγγελέων στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία
■ Η κατάσταση στα ουκρανικά σύνορα και στα υπό ρωσική κατοχή εδάφη της Ουκρανίας
(βλ. https://www.europarl.europa.eu/plenary/el/home.html)
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ
Πέμπτη 16 Δεκεμβρίου, σύνοδος κορυφής Ε.Ε. και ευρωζώνης στις Βρυξέλλες. Κυριότερα θέματα: πανδημία και μετάλλαξη Ομικρον, με έμφαση στην αντιμετώπιση της επιφυλακτικότητας έναντι των εμβολιασμών, τιμές ενέργειας, εξωτερικές πτυχές της μετανάστευσης, Λευκορωσία, Ουκρανία. Η Ενωση Κεφαλαιαγορών και η Τραπεζική Ενωση είναι τα δύο θέματα στην ατζέντα της συνόδου των 19 της ευρωζώνης (βλ. https://www.consilium.europa.eu/el/european-council).
Κάθε Δευτέρα η «Eφ.Συν.» ενημερώνει τους αναγνώστες της σταθερά μέσα από αυτήν τη σελίδα για ειδήσεις που «γεννιούνται» στα όργανα της θεσμικής Ευρώπης και δεν βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας
