Ενα από τα βασικά χαρακτηριστικά του μαζικού ανορθολογισμού είναι πως όσο εύκολα τον σιγοντάρεις, τον θρέφεις και τον εκμεταλλεύεσαι τόσο δύσκολα τον κατευνάζεις, τον παύεις και τον εξορθολογίζεις.
Η στάση των αντιεμβολιαστών δεν είναι καινούργια. Ούτε ως συγκεκριμένη στάση απέναντι στον εμβολιασμό ούτε ως μια στάση γενικότερης αντίδρασης και εναντίωσης απέναντι σε ένα σύστημα και έναν τρόπο σκέψης. Γιατί άσχετα από τα επιχειρήματα, τη συγκεκριμένη κουλτούρα που εκφράζουν, ακόμα και τη θέση τους απέναντι στη λογική, το πολλαπλό πλήθος των ανεμβολίαστων περιγράφει πάνω και πρώτα απ’ όλα μια έλλειψη εμπιστοσύνης απέναντι σε ένα κυρίαρχο και πολλαπλό σύστημα.
Τώρα που περνούμε πια και επίσημα σε μια περίοδο υγειονομικής τιμωρίας έχει σημασία να δούμε πώς δημιουργήθηκε το έλλειμμα αυτό και τι εκφράζει. Γιατί το στοιχείο του ανορθολογικού, με την έξαρση του θυμικού, τις ασυνάρτητες αφηγήσεις και τη γενικευμένη καχυποψία του έχει πολλαπλές ρίζες τόσο στο εγχώριο όσο και στο ξένο χώμα.
Πιο συγκεκριμένα, στη χώρα μας θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ως πιο πρόσφατες εξάρσεις του μαζικού ανορθολογισμού τις περιπτώσεις του «Μακεδονικού», καθώς και τη ρητορική διαχείρισης του προσφυγικού ζητήματος. Η αποδοχή του ανορθολογικού λόγου (εδώ εντάσσουμε και τον ρατσιστικό λόγο) και η κατάφαση της Νέας Δημοκρατίας απέναντι στα ανορθολογικά πλήθη σε μεγάλο βαθμό την έφεραν στην εξουσία. Το θέμα είναι πως για λόγους εσωτερικών ισορροπιών η συνομιλία με τον ανορθολογισμό συνεχίστηκε και κατά την περίοδο της διακυβέρνησης.
Τα έωλα επιχειρήματα που δικαιολογούσαν την καταστολή απέναντι σε πολιτικούς χώρους, ο ξαναζεσταμένος αντικομμουνισμός και η ρατσιστική, παράνομη και απάνθρωπη στάση απέναντι στους πρόσφυγες και τους μετανάστες στα σύνορα αποτέλεσαν απλώς μερικά παραδείγματα μιας έμπρακτης συνέχειας ενός ανορθολογικού πολιτικού λόγου. Και μάλιστα διατυπωμένη χωρίς ουσιαστικό αντίλογο μέσα από τα συστημικά Μέσα Ενημέρωσης.
Ακόμα περισσότερο, την περίοδο της πανδημίας και της διαχείρισής της ο βασικός φορέας του ανορθολογισμού ήταν η ίδια η κυβέρνηση. Η επιμονή της στην αποφυγή ενίσχυσης της δημόσιας υγείας, μια σειρά από αλλοπρόσαλλα μέτρα, η ταυτόχρονη κλιμάκωση της καταστολής, η στάση απέναντι στην εκκλησία και διάφορες γελοίες δηλώσεις από κυβερνητικά χείλη που μας διαβεβαίωναν π.χ. πως ο ιός δεν κολλάει στα μέσα μεταφοράς ή πως οι αστυνομικοί δεν μεταδίδουν τον κορονοϊό όχι μόνο δεν κατάφεραν να πείσουν κανέναν, αλλά ταυτόχρονα έκαναν πάρα πολλούς καχύποπτους απέναντι και σε μέτρα που μπορεί να βρίσκονταν στη σωστή κατεύθυνση. Το έδαφος του ανορθολογισμού δεν είναι η έλλειψη αντίληψης του ατόμου, όσο το έλλειμμα ειλικρίνειας της κυβέρνησης, η ρητορική του ψεύδους και της φανερής εξαπάτησης.
Η πολιτική στάση και η ρητορική που έθρεψε τον ανορθολογισμό τώρα στρέφονται εναντίον του. Το πρωθυπουργικό στόμα εν ώρα διαγγέλματος βαφτίζει εκ νέου τις λέξεις εξωραΐζοντάς τες και μετατρέπει την ποινή σε «αντίτιμο υγείας». Στοχοποιώντας ουσιαστικά όλο και περισσότερο ένα ακροατήριο που σε μεγάλο βαθμό αυτός φρόντισε να γιγαντώσει. Είτε για λόγους πολιτικής εκμετάλλευσης είτε εξαιτίας πολιτικής ανικανότητας. Παίζοντας για ακόμη μία φορά με το αγαπημένο του παιχνίδι, τα όρια της δημοκρατίας.
Η αρρώστια ουσιαστικά ποινικοποιείται, ενώ ο άρρωστος στην πραγματικότητα κρίνεται υπεύθυνος για τη μοίρα του. Αρα ταυτόχρονα και ένα άτομο, για το οποίο το κράτος όχι μόνο δεν πρέπει να μεριμνά αλλά ουσιαστικά μπορεί και να εξαφανίσει. Κοινωνικά, οικονομικά και τελικά ποινικά. Η υγειονομική κανονικότητα μετατρέπεται σε προϋπόθεση κοινωνικής επιβίωσης.
Με τον τρόπο αυτό οι βιολογικοί όροι με τους οποίους υπάρχει ένα άτομο μπαίνουν ως κριτήριο για τους όρους με τους οποίους υπάρχει στην πολιτική σφαίρα. Και τελικά, ποιος είναι αυτός που μπορεί να κρίνει τα όρια της βιολογικής ορθότητας και ποιος μας εξασφαλίζει πως τα όρια αυτά δεν μπορούν να μετατοπιστούν στο μέλλον εκ νέου;
Γιατί γίνεται όλο και πιο φανερό πως το πραγματικό «αντίτιμο υγείας» το πληρώσαμε όλοι μας. Με τον περιορισμό των ελευθεριών και των δικαιωμάτων μας, τη συρρίκνωση των ζωών μας και τη μετατροπή του γείτονά μας σε δυνάμει απειλή. Ακριβώς γιατί τα συστήματα υγείας του δυτικού κόσμου δεν προσαρμόστηκαν σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Αντίθετα, είναι οι κοινωνίες αυτές που προσαρμόστηκαν σε μια σειρά από διαλυμένα συστήματα υγείας.
Γιατί σε κάθε περίπτωση η υγεία οφείλει να μην έχει αντίτιμο. Και η μεγάλη κρίση των ετών της πανδημίας θα καταγραφεί ως μια κρίση της υγείας ως αγαθού. Και τελικά, αυτός είναι ο μεγαλύτερος ανορθολογισμός της εποχής μας.
