Για το οριακό κόστος

Το οριακό κόστος (marginal cost)⁽¹⁾ είναι η μεταβολή του συνολικού κόστους που προκύπτει όταν η ποσότητα που παράγεται αυξάνεται κατ’ ελάχιστο όταν διαιρεθεί με το κόστος παραγωγής κατ’ ελάχιστο πρόσθετης ποσότητας. Οριακό κόστος παραγωγής είναι η μεταβολή στη συνολική δαπάνη παραγωγής που προέρχεται από την παραγωγή μιας επιπλέον μονάδας. Δηλαδή (ΟΚ) Οριακό Κόστος = (Μεταβολή του συνολικού κόστους): (Μεταβολή της συνολικής ποσότητας), ή ΟΚ = (ΔC): (ΔQ), όπου ΔC είναι η ελάχιστη μεταβολή στο κόστος (cost) και ΔQ είναι η ελάχιστη μεταβολή στην ποσότητα (quantity).

Οι δαπάνες παραγωγής αναλύονται σε σταθερά κόστη/δαπάνες (α) και σε μεταβλητά κόστη/δαπάνες. (β). Σταθερά είναι το νοίκι του κτιρίου παραγωγής και τα μηχανήματα της παραγωγής, ενώ μεταβλητά είναι η δαπάνη για την αγορά της εργατικής δύναμης των εργαζομένων (τα εργατικά), οι πρώτες ύλες που απαιτούνται για την παραγωγή, τα κοινόχρηστα και το ρεύμα. Ο στόχος της ανάλυσης του οριακού κόστους είναι ο προσδιορισμός του σημείου στο οποίο μια εταιρεία (ή ένας οργανισμός) μπορεί να επιτύχει οικονομίες κλίμακας ώστε να βελτιστοποιήσει την παραγωγή της, σε συνδυασμό με τη συνολική της λειτουργία. Το κέρδος προκύπτει αν το οριακό κόστος της επιπλέον παραγόμενης μονάδας είναι χαμηλότερο από την τιμή μονάδας. Ειδικά στο ψηφιακό πεδίο (λ.χ. παραγωγή προγραμμάτων Η/Υ ή CD) μπορεί το αρχικό κόστος να είναι σχετικά υψηλό. Αλλά ένα πρόγραμμα ή ένα CD μπορεί να αναπαραχθεί (ή και να διαδοθεί) με τα σύγχρονα μηχανήματα σε πολύ μεγάλο αριθμό αντιτύπων, πράγμα που σημαίνει ότι όταν παραχθεί σε πολύ μεγάλο αριθμό αντιτύπων, τότε το κόστος ανά παραγόμενη μονάδα τείνει οριακά προς το 0. Μια τέτοια δυνατότητα θέτει σε άμεση αμφισβήτηση την έννοια του κέρδους, που αποτελεί την ίδια την καρδιά στον καπιταλισμό.

Και αυτό στον βαθμό που η έννοια της τιμής ενός προϊόντος σχετίζεται ευθέως με τη σπανιότητά του, άρα κάτι που δεν είναι σπάνιο (λ.χ. κάτι που υπάρχει σε εκατομμύρια αντίτυπα) δεν μπορεί (δεν δικαιολογείται) να διαθέτει αξία (ή ανταλλακτική αξία)⁽²⁾ δηλαδή να διαθέτει μια τιμή.

Ας πάρουμε για παράδειγμα έναν φούρνο. Τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του έχει συνολικό κόστος 100, με σταθερό κόστος 80 και μεταβλητό 20, και παράγει 50 φραντζόλες με έσοδα 200. Δηλ. τιμή μονάδας 200:50=4. Τον δεύτερο χρόνο λειτουργίας του το συνολικό κόστος ανέρχεται σε 120, με σταθερό κόστος 85 και μεταβλητό 35, παράγοντας 75 φραντζόλες με έσοδα 300. Δηλαδή τιμή μονάδας 300:75=4.

Ομως η αύξηση σε φραντζόλες είναι 75-50=25, ενώ η αύξηση σε κόστος είναι 120-100=20, άρα η τιμή ανά πρόσθετη φραντζόλα τον δεύτερο χρόνο είναι 20:25=0,80 και όχι 4 που ήταν η τιμή μονάδας τον πρώτο χρόνο λειτουργίας. Κ.ο.κ.

⁽¹⁾ Για το οριακό κόστος βλέπε en.wikipedia.org

⁽²⁾ Για την αξία χρήσης και την αξία (δηλ. ανταλλακτική αξία) βλέπε daskapital.espivblogs.net

* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών