Δεν έφυγα για να βρεθώ στη Γαλλία, έφυγα για να φύγω απ’ την Ελλάδα!

Ενα κορίτσι, μουσικός, τραγουδοποιός και τραγουδίστρια, νιώθει πως στη χώρα μας όλα καταλήγουν σε αδιέξοδο κι αποφασίζει να φύγει. Η τύχη την οδηγεί στη Γαλλία, όπου έμελλε να συναντήσει μια πολύ σημαντική ελληνική φωνή, την Αγγελική Ιονάτου – Angelique Ionatos, όπως είναι γνωστή στις χώρες όπου την αγάπησαν περισσότερο.

Η Κατερίνα Φωτεινάκη –για αυτήν πρόκειται– έχει έναν ξεχωριστό, καινούργιο δίσκο, το «Mixology», ετοιμάζεται να λάβει μέρος τον Δεκέμβριο στο Ελληνικό Σαββατοκύριακο της Philharmonie de Paris και σχεδόν όλο τον Ιούλιο θα παίζει στο πολλοστό της Festival Off της Αβινιόν.

Συναντηθήκαμε στο σπίτι της στο προάστιο του Παρισιού Ζενεβιγέ, όπου μας μίλησε για την πορεία και τα σχέδιά της, αλλά και για την επί έντεκα χρόνια συνοδοιπόρο και δασκάλα της Angelique Ionatos, που έφυγε από κοντά μας το καλοκαίρι.

● Είμαστε στο Ζενεβιγέ. Πώς βρέθηκες εδώ;

Ούτε κι εγώ ξέρω ακριβώς. Δεν έφυγα για να βρεθώ στη Γαλλία, έφυγα για να φύγω απ’ την Ελλάδα! Το 2006 έκανα ένα ταξίδι πολύ τυχοδιωκτικό, χωρίς να έχω τα μέσα και χωρίς να ξέρω τη γλώσσα, απλά για να φύγω από τη χώρα. Δεν άντεχα την Ελλάδα. Είχα κι ένα πρόβλημα υγείας σοβαρό. Με έναν μαγικό τρόπο βρέθηκα εδώ, χωρίς να το πολυψάξω.

Ο βασικός λόγος ήταν μια πρόταση για συνεργασία από την Αγγελική Ιονάτου. Ηρθα περαστική για τρεις μέρες, την τρίτη μέρα βρήκα δουλειά, κι έκατσα δυο μήνες. Μετά γύρισα στην Αθήνα, πήρα τα πράγματά μου και ήρθα εδώ για πάντα.

● Για ποιους λόγους ήθελες να φύγεις από την Ελλάδα;

Τότε δεν τους ήξερα. Καταλάβαινα απλώς την ασφυξία που ένιωθα. Ηταν ένα πλέγμα προσωπικών λόγων και των γνωστών συνθηκών που στη χώρα ταλαιπωρούν πολύ κόσμο. Εχουν να κάνουν με την έλλειψη αξιοκρατίας, με τις «παρέες» – με την κακή έννοια, γιατί υπάρχουν και καλές παρέες. Εγώ δεν είχα διάθεση να μπω και να συμμετάσχω.

Νέα τότε μουσικός που ήθελε να κάνει πράγματα, ένιωθα μια φοβερή ασφυξία, ότι έπρεπε να βρω κάποιο μέσον για να κάνω μια πρόταση. Ποτέ δεν λειτούργησα έτσι, από επιλογή. Βέβαια δεν είχα κανέναν, αλλά και να είχα δεν θα το χρησιμοποιούσα. Κι έφυγα.

● Η Αγγελική Ιονάτου είναι σαν κρυμμένο μυστικό. Στην Ελλάδα δεν έχει ακουστεί όσο θα της έπρεπε. Πώς συναντηθήκατε;

Α, είναι πολύ αστείο αυτό. Τα cds της Αγγελικής –ντρέπομαι, αλλά είναι αλήθεια– τα είχα αντιγραμμένα χωρίς εξώφυλλο από τη δισκοθήκη του δασκάλου μου Σπύρου Σακκά, με τον οποίο η Αγγελική είχε συνεργαστεί. Δεν είχα δει καν φωτογραφία της. Πρώτη φορά την είδα στη σκηνή το 2003, σε συναυλία στη Ρωμαϊκή Αγορά στην Αθήνα.

Δεν θα ξεχάσω ποτέ, ποτέ, το πρώτο τραγούδι: βγαίνει με μια κιθάρα, μικροκαμωμένη όπως ήταν, και παίζει τον «Υμνο στη Μαρία Νεφέλη». Παθαίνω πολιτισμικό σοκ! Δεν είχα ποτέ φανταστεί ότι ένας άνθρωπος μπορεί να παίζει και να τραγουδάει ταυτόχρονα τόσο αντιστικτικά και τόσο πυκνά. Μετά μου πρότειναν ο Σπύρος και η Αγγελική να πάω να φάω μαζί τους. Τους είπα: Οχι, έχω μια δουλειά να κάνω! Και πήγα σπίτι μου να παίξω κιθάρα, γιατί είπα: δεν μπορεί, κάπως πρέπει να γίνεται αυτό, θέλω να το βρω! Μετά από χρόνια της έγραψα ένα γράμμα, όταν ήθελα να φύγω.

Της εξηγούσα ότι αισθάνομαι παράξενα σε αυτή τη χώρα που έχει ξεχάσει τους ποιητές της, την παράδοσή της. Το περίεργο είναι ότι μου απάντησε: «Δεν έρχεστε από τη Γαλλία να δείτε πώς είναι εδώ, μήπως βρείτε κάτι που να σας ταιριάζει;» Ολα έγιναν πολύ γρήγορα. Βρεθήκαμε ξαφνικά να δουλεύουμε μαζί προτού να καταλάβω πώς.

● Πόσα χρόνια παίξατε μαζί;

Εντεκα! Γιορτάσαμε τη δεκαετία μας με μια συναυλία. Πρέπει να έχουμε κάνει ως ντουέτο πάνω από 200 συναυλίες. Δυο Φεστιβάλ off της Αβινιόν… Στην Ελλάδα πολύ λίγες, δυστυχώς.

● Περίγραψέ μου την. Πώς ήταν;

Μου είναι πολύ περίεργο να μιλάμε σε παρελθοντικό χρόνο. Απλώς ήταν ένας υπέροχος άνθρωπος και η καλύτερή μου φίλη. Ως μουσικός… Της χρωστάω πάρα πολλά. Μου έμαθε πράγματα τόσο θεμελιώδη για τη μουσική και τη ζωή ενός ανθρώπου που είναι πάνω στη σκηνή, που δεν ξέρω αν μπορεί να τα διδαχτεί κανείς σε σχολή.

Στη σκηνή ήταν ασταμάτητη. Αυτό το αντιλαμβάνεται κάποιος και ως θεατής, αλλά ακόμα περισσότερο όταν είσαι εκεί μαζί της. Ενιωθα πολλές φορές σαν να είναι οχτώ άλογα μαζί που σέρνουν μια άμαξα. Ημουνα κι εγώ πάνω στην άμαξα κι έλεγα «Αχ, τι ωραία!». Δεν υπήρχε κούραση, δεν υπήρχε απόγνωση – υπήρχαν, αλλά εξαφανίζονταν πάνω στη σκηνή.

Θα έλεγε κανείς ότι η ουσία της ύπαρξής της ήταν όταν έβγαινε στη σκηνή. Ισως να ένιωθε και εκείνη ότι ήταν ο καλύτερός της εαυτός εκείνη την ώρα. Είχε πολύ μεγάλη αγάπη για την Ελλάδα, διατηρούσε μια πολύ εξιδανικευμένη εικόνα γι’ αυτή επειδή είχε φύγει από τα 17 της, και την κράτησε ευλαβικά, δεν θέλησε να φθαρεί.

Ελεγε αυτό το ποίημα του Ελύτη: «Κατοίκησα μια χώρα που ’βγαινε από την άλλη, την πραγματική, όπως τ’ όνειρο από τα γεγονότα της ζωής μου». Αγαπούσε πολύ τους ποιητές, που τη συντρόφευαν σε όλη τη ζωή της μέχρι το τέλος. Αγαπούσε τις κιθάρες. Αυτά τα τρία, η γλώσσα, οι ποιητές και η κιθάρα, είναι που μας ένωσαν.

● Δεν είχε ποτέ πικρία για το ότι η χώρα της δεν εκτίμησε ποτέ επαρκώς την τέχνη της, ενώ η χώρα που τη φιλοξένησε την εκτιμούσε περισσότερο;

Ελεγε συχνά: «Ουδείς προφήτης στον τόπο του». Καταλάβαινε. Δεν ξέρω αν είναι σωστή λέξη η πικρία. Στενοχωριόταν. Η Αγγελική ήθελε να παίζει περισσότερο στην Ελλάδα, αυτό τη στενοχωρούσε: υπάρχουν φεστιβάλ, μεγάλοι θεσμοί, και η μουσική της και το έργο της δεν βρήκαν ποτέ σχεδόν θέση σε αυτά. Να δεχτεί μια πρόταση, να της κάνουν μια παραγγελία για ένα έργο. Αυτό πιο πολύ την πλήγωνε: ήθελε να παίζει περισσότερο.

Ευτυχώς τα τελευταία χρόνια κάναμε κάποιες συναυλίες. Ηταν πάντα πολύ χαρούμενη, ακόμα κι όταν οι συνθήκες δεν ήταν ιδανικές τεχνικά. Ηταν ευχαριστημένη που επιτέλους τραγουδούσε σε ανθρώπους που καταλαβαίνουν αυτή τη γλώσσα, στο σπίτι τους. Ελπίζω κάποτε να μπει το έργο της σε πιο πολλά σπίτια. Εκείνη έφυγε δυστυχώς, αλλά το έργο της είναι εδώ.

● Μετά τι ακολούθησε;

Αυτή η χώρα έχει δεχτεί και δέχεται ακόμα, ευτυχώς, τα πιο τρελά μου σχέδια. Οι Γάλλοι είναι πολύ ανοιχτοί και γενναιόδωροι στο να δεχτούν κάποιον που ακουμπάει τη δικιά τους κουλτούρα, γιατί έχω διασκευάσει Barbara που για αυτούς είναι μεγάλη ιστορία.

Συχνά οι άνθρωποι σου λένε να φτιάξεις κάτι που να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της αγοράς. Εγώ δεν ήθελα να έχω καμία σχέση, δεν είχα καν τηλεόραση ποτέ. Και τώρα ακόμα, προσπαθώ να μην κοιτάω πολύ τι συμβαίνει στην αγορά. Εκανα ό,τι είχα ανάγκη να κάνω καλλιτεχνικά, και με κάποιο τρόπο εδώ έβρισκε διέξοδο για να γίνει.

● Είναι ακόμα φρέσκια η τελευταία σου δουλειά, το «Mixology».

Πολύ. Τι να πρωτοπώ. Ενας δημοσιογράφος με ρώτησε: «Πώς σας ήρθε;» (Γέλια) Δεν το έκανα επίτηδες! Δεν είναι ότι είχα ένα κόνσεπτ στο μυαλό μου. Ετσι κι αλλιώς, άμα δεν έχω να πω κάτι, δεν κάνω ούτε δίσκο ούτε συναυλία, τίποτα – γι’ αυτό δεν έχω κάνει πολλούς δίσκους. Οταν στο συρτάρι της έμπνευσής μου μαζεύονται πολλά, τότε λέω: πρέπει να το αδειάσω.

Στην περίπτωση του «Mixology», το συρταράκι είχε ξεχειλίσει γιατί μάζευε πολύ καιρό. Είχε μέσα υλικά τρομερά ανομοιογενή: μεσαιωνικά τραγούδια, ένα πανκ τραγούδι που άκουγα στην εφηβεία μου, κάτι δικούς μου στίχους… Το ερώτημα ήταν πώς θα συνυπάρξουν. Το κόνσεπτ του κοκτέιλ δικαιολογεί αυτά τα τόσο διαφορετικά στοιχεία.

Οταν το βρήκα, αφέθηκα να πάει όσο μακριά μπορούσε. Επειδή με πρόλαβε η πανδημία, κάποια κομμάτια που ηχογραφούσα μόνη μου για ντέμο, τελικά με τη βοήθεια του παραγωγού μου Ορέστη Πλακίδη που τα μίξαρε, είπα να τα βάλω έτσι. Δεν μπορούσαμε ούτε να ηχογραφήσουμε σε στούντιο ούτε να έχουμε μουσικούς. Είναι ένας δίσκος που έχει πολύ λίγες συμμετοχές, όλος έγινε εδώ. Μόνη μου. Και τον Ορέστη τον είδα μία φορά στη ζωή μου 45 λεπτά στο αεροδρόμιο! Πολύ μοναχικός δίσκος.

● Και μοναχικός και παιδί της πανδημίας!

Στην πανδημία μέσα, για πρώτη φορά στη ζωή μου, έθεσα το ερώτημα: ποιος είναι ο ρόλος μας στην κοινωνία; Δεν το είχα θέσει ποτέ. Κάπως χαζά, έκανα μουσική για να κάνω! Αναρωτήθηκα: «Εγώ τώρα τι μπορώ να κάνω;». Συνάδελφοι έκαναν συνέχεια livestreaming απ’ το σαλόνι τους. Αναρωτήθηκα: θέλω να το κάνω αυτό; Γρήγορα απάντησα όχι. Και τι θα κάνεις; κάτι πρέπει να κάνεις!

Τον πρώτο καιρό η απάντησή μου ήταν να σιωπήσω τελείως. Δεν έκανα τίποτα, συγκεντρωνόμουν, δεν άκουγα ειδήσεις. Μετά σκέφτηκα: έχω τα μέσα για να φτιάξω κάτι, σαν να αφήνεις ένα δωράκι κρυμμένο σε ένα ράφι. Είπα: από αυτή την ιστορία θέλω να αφήσω δυο-τρία πράγματα, και αν κάποιος τα βρει και του αρέσουν…

● Μίλησέ μου για το project με τον Διονύσιο Σολωμό.

Το 2011 είχα μελοποιήσει το «Ονειρο», ένα από τα πρώτα ποιήματά του, σε slam! (σ.σ. το γαλλικό αντίστοιχο της rap). Με είχε επηρεάσει πολύ, αν και γράφω με άλλο στιλ, η μουσική και η τεχνική τού Απέργη. Τον αγαπώ, τραγουδούσα τότε τα «Recitations» του. Αυτή η αντιμετώπιση του λόγου σαν μουσικό στοιχείο απελευθερωμένο από το νόημα με ενδιέφερε πάντα πολύ. Τότε μάλιστα με αυτό το κομμάτι είχα κερδίσει τον διαγωνισμό του «Ελληνικού Σχεδίου» της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση.

Από τότε εξέλιξα λίγο αυτή την τεχνική. Οταν μου ζήτησε η Philharmonie de Paris να κάνω κάτι γύρω από την Επανάσταση, σκέφτηκα τον Σολωμό. Θα είναι κι ένα ποίημα του Παλαμά. Αυτό τον καιρό συνθέτω με δυο τρόπους: ο ένας είναι το slam, όπου λέω τους στίχους με μελωδίες από κάτω. Ο άλλος είναι κάνοντας instrumental parts για τον David Ayala, έναν Γάλλο ηθοποιό, ο οποίος διαβάζει τη μετάφρασή των ποιημάτων στα γαλλικά. Και ο Θεός βοηθός!

● Για πού προορίζονται αυτά;

Φέτος η Philharmonie de Paris αποφάσισε να κάνει ένα αφιέρωμα στην Ελλάδα με αφορμή την επέτειο της Επανάστασης, κι έχει συμπεριλάβει πάρα πολλά είδη ελληνικής μουσικής, από παραδοσιακή μέχρι σύγχρονη. Μου πρότειναν να συμμετάσχω στο κομμάτι της μελοποιημένης ποίησης.

● Είναι πολύ πρόσφατο το «Mixology», αλλά υπάρχει κάποιο project μετά τον Δεκέμβρη;

Μέχρι στιγμής υπάρχει μια εκδοχή του «Mixology» για κουαρτέτο. Τώρα δουλεύω μια εκδοχή σόλο που θα την παρουσιάσω το καλοκαίρι στο Festival Off της Αβινιόν στο Petit Louvre. Θα είναι πολύ διαφορετική από αυτά που έχω κάνει μέχρι τώρα. Σκέφτομαι να παρεμβάλλω τεχνολογία, οθόνες, αυτή την αίσθηση που έζησα στην πανδημία δουλεύοντας από μακριά, να πλαισιώνομαι από αόρατα αντικείμενα και αόρατους συνεργάτες…

Εχουμε μια συναυλία αρχές Δεκέμβρη με την κρουστή Εύη Φιλίππου. Θα ηχογραφήσουμε μαζί για τον δίσκο της. Θέλουμε πάρα πολύ να καταλάβουμε πού πάμε ως ντουέτο. Με την Εύη, που αγαπιόμαστε πολύ, είναι δύσκολο να βρούμε τι ρεπερτόριο θα κάνουμε μαζί – αυτό που ήταν τόσο απλό και αυτονόητο με την Αγγελική. Εχω και κάποια κομμάτια που δεν μπήκαν στο «Mixology» και τα ετοιμάζω για επόμενους δίσκους. Δεν ξέρω πια αν είναι εποχή για δίσκους, ίσως πιο πολύ για singles. Ισως να μην ξανακάνω σύντομα ολόκληρο δίσκο.

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής

? Το «Mixology» της Κατερίνας Φωτεινάκη κυκλοφορεί από όλους τους διανομείς cd. Η Κατερίνα Φωτεινάκη και η Εύη Φιλίππου θα εμφανιστούν στις 3 Δεκεμβρίου στη Surgères. Στις 12 Δεκεμβρίου, στο πλαίσιο του Weekend Grece της Philharmonie de Paris η Κατερίνα Φωτεινάκη θα ερμηνεύσει τραγούδια της πάνω σε ποίηση Δ. Σολωμού και Κ. Παλαμά (voix off: David Ayala σε μεταφράσεις Michel Volkovitch). Στις 8 Φεβρουαρίου, το «Mixology» θα παρουσιαστεί ζωντανά με κουαρτέτο στο Παρίσι, στο Φεστιβάλ Au Fil des Voix. Τον Ιούλιο, στο Festival Avignon off (αίθουσα Petit Louvre) η Κατερίνα Φωτεινάκη θα ερμηνεύει το «Mixology» σόλο.