Εδώ και πάνω από 100 χρόνια μια λάμπα έκαιγε συνέχεια στη διεύθυνση 4550 East Avenue, Livermore στη Καλιφόρνια (ΗΠΑ) (2). Και μάλιστα είχε καταχωριστεί και στο βιβλίο Γκίνες ως παράδοξο. Και όμως δεν αποτελεί κανένα παράδοξο. Γιατί στον καπιταλισμό η μόνη αρχή του είναι το κέρδος – το άγιο δισκοπότηρο της κερδοφορίας με κάθε τρόπο (τις πρόσφατες δεκαετίες έχει καταλήξει σε απύλωτη σπέκουλα).
Συνώνυμο της προγραμματισμένης απαξίωσης είναι η σχεδιασμένη ανθεκτικότητα (contrived durability), που αποτελεί μια άλλη έκφραση της ατέλειωτης ανάγκης για κερδοφορία και μια μόνιμη αντι-καταναλωτική πρακτική. Ενώ τα τελευταία χρόνια έχει διαμορφωθεί και η (συνεχής) φθορά των προϊόντων στο μυαλό των καταναλωτών – βλέπε τα διαδοχικά iPhone 1, 2, 3, 4,… ν-1, ν κ.λπ.Το πρώτο παράδειγμα της συντόμευσης του κύκλου της αντικατάστασης ήταν το αυτοκίνητο της Σεβρολέτ το 1923.
Ετσι λοιπόν, πίσω από τις όποιες βελτιώσεις των όποιων προϊόντων κρύβεται η μη ρητά εκφρασμένη ανάγκη για ακόμη καλύτερη κερδοφορία. Λ.χ. οι εκτυπωτές των υπολογιστών –μέχρι και τα πλυντήρια και τα ηλεκτρικά ψυγεία– έχουν ενσωματωμένα τσιπάκια ώστε να αποδημήσουν σύμφωνα με τα πλάνα κερδοφορίας της επιχείρησης. Οι καταστάσεις αυτές χρειάζονται ολιγοπώλια για να ευδοκιμήσουν, ώστε να είναι σε θέση να διαμορφώνουν τις τιμές κατά (τη) βούληση (των σχεδίων της επιχείρησης) χωρίς τους (δημόσιους) περιορισμούς. Ομορφος κόσμος, «αγγελικά» (;) πλασμένος.
Ετσι η συζήτηση για την κλιματική αλλαγή κρύβει, συγκαλύπτει το δεδομένο ότι την αλλαγή του κλίματος δεν την κάνουν οι άγγελοι, αλλά οι άνθρωποι, που λειτουργούν μέσα σε ένα σύστημα που έχει συνέπεια ότι οι δραστηριότητές τους διαμορφώνουν την αλλαγή του κλίματος. Η ανάγκη για παραγωγή και πώληση προϊόντων χωρίς προδιαγραφές και περιορισμούς και συνακόλουθα την παραγωγή κερδοφορίας με κάθε τρόπο έρχεται από παλιά, από την ταύτιση των αναγκών και των επιθυμιών στις ανθρώπινες κοινωνίες. Ο ατέλειωτος καταιγισμός της διαφήμισης προσπαθεί να ταυτίσει τις ανάγκες και τις επιθυμίες, οδηγώντας στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής που βλέπουμε μπροστά μας.
Το πιο πρόσφατο σύνθημα στις διαδηλώσεις για μέτρα εναντίον της κλιματικής αλλαγής γράφει πως «δεν υπάρχει πλανήτης Β» (3). Και πολλές χώρες του Παγκόσμιου Νότου (που παλιότερα ονομάζαμε Τρίτο Κόσμο) εύχονται ολόψυχα παγκόσμιες συναντήσεις όπως η COP26 (4) για την κλιματική αλλαγή να ξεφύγουν από εκδηλώσεις δημοσίων σχέσεων ανεκπλήρωτων υποσχέσεων (κλασική τακτική της παραπαίουσας τώρα Δύσης) και να προχωρήσουν έμπρακτα χωρίς αερολογίες, στο να σώσουν ό,τι έχει πλέον απομείνει.
(1) Βλέπε https://en.wikipedia.org/wiki/Planned_obsolescence
(2) Βλέπε https://en.wikipedia.org/wiki/Centennial_Light
(3) Τα πλακάτ των διαδηλωτών γράφουν There is no planet B
(4) Βλέπε για τη COP26 στο You Tube
*ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών
