ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Φοίβος Γκικόπουλος
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Για τον Δάντη, όπως και για πολλούς άλλους συγγραφείς, ο Μπόρχες αποδείχτηκε ικανός να μας πει αυτά που αλλού δεν θα μπορούσαμε να βρούμε, αλλά κυρίως να μας τα πει ξεκινώντας από θέσεις και οπτικές γωνίες προσιτές μόνο σ’ αυτόν. Προσανατολισμένη προς ένα είδος «αθωότητας», η ανάγνωσή της «Κωμωδίας» του («το καλύτερο βιβλίο που γράφτηκε από άνθρωπο») κινείται πράγματι ανάμεσα σε λεπτομέρειες, εντυπώσεις, ερεθίσματα της φαντασίας για να προτείνει, με πολλαπλές λογοτεχνικές αναφορές, υποθέσεις συχνά εκκεντρικές κι ένα βλέμμα μοναδικό και προσωπικό.

Σ’ αυτές τις σελίδες, άξιες των καλύτερων δοκιμίων από τις «Αλλες διερευνήσεις» (1952), ο Μπόρχες διαβλέπει στο τελευταίο ταξίδι του Οδυσσέα «τη διαδικασία μιας απόκρυφης και περίπλοκης αυτοκτονίας» όμοια μ’ εκείνη του καπετάνιου Αχάμπ στο «Μόμπι Ντικ». Ανακαλύπτει στην «Εκκλησιαστική ιστορία της Αγγλίας» του Μπέντα του Ενάρετου οράματα προφητικά της «Κωμωδίας» και στον απαστράπτοντα Αετό του δέκατου όγδοου τραγουδιού του Παραδείσου συγγένειες με το περσικό Σιμούργκ.

Στοχάζεται την αντιφατική ευσπλαχνία για τη Φραντσέσκα και την εξηγεί ανακαλώντας τον Ρασκόλνικοφ από το «Εγκλημα και τιμωρία» και τον μεγάλο και άτυχο έρωτα για τη Βεατρίκη, θέμα στο οποίο αναγνωρίζει την αληθινή γένεση του έργου. «Μετά τον θάνατο της Βεατρίκης, όταν η Βεατρίκη χάθηκε για πάντα, ο Δάντης έπαιξε με την επινόηση της επανάκτησης, για να μετριάσει τη θλίψη του. Προσωπικά πιστεύω ότι κατασκεύασε το τριπλό αρχιτεκτόνημα του ποιήματός του για να εισαγάγει αυτή τη συνάντηση».

Ακριβώς αυτή η ανάγνωση του Μπόρχες ανοίγει απρόβλεπτα παράθυρα σ’ ένα κείμενο για το οποίο όλοι νομίζαμε ότι ξέραμε τα πάντα και μας αποκαλύπτει πτυχές που ούτε οι ειδικοί είχαν εντοπίσει.

Το γεγονός είναι ότι ο Μπόρχες διαβάζει την ποίηση του Δάντη σαν να την ξανάγραφε ο ίδιος, κάθε απόχρωση του δαντικού κειμένου έχει για τον συγγραφέα τού «Αλεφ» (1945) μια ανεξερεύνητη ώς τώρα φόρτιση αντήχησης. Το παιχνίδι με τους καθρέφτες, στο οποίο ο Μπόρχες είναι δεξιοτέχνης, διαθλάται στο παιχνίδι με τα τρίστιχα που στέλνουν το ένα στο άλλο ένα εκτυφλωτικό φως: του Μπόρχες βέβαια, αλλά που προκάλεσε ο Δάντης.

 *ομότιμος καθηγητής  ΑΠΘ