Τα «συρτάρια» της Αφροδίτης

Οι εκδοχές ποικίλλουν και δεν πρόκειται να κρίνω εδώ την εγκυρότητά τους. Τη βρήκε, λένε, κάποιος Γιώργος ή Θεόδωρος για του οποίου το επώνυμο δεν είμαστε βέβαιοι. Απρίλιο του 1820. Στο χωράφι του στη Μήλο. Το πού ακριβώς και το πώς, ερώτημα: Συνεπεία κατολισθήσεως; Ή άνοιξε μόνο η γη και την αποκάλυψε προστατευμένη σε μια κόγχη; Και με τα χέρια -διάσημα κατόπιν για την απουσία τους- ανέπαφα; Σύμφωνα με μια εκδοχή, υποτίθεται ότι ο ευρετής την πούλησε σε έναν Αρμένιο για το ισόποσο μιας κατσίκας. Σύμφωνα με άλλες, που τον παρουσιάζουν λιγότερο αφελή, για αρκετά πιάστρα. Εκτοτε η πορεία της προς τη δόξα υπήρξε ασύλληπτη, αν και οπωσδήποτε επεισοδιακή.

Μιλούν για μια ένοπλη αναμέτρηση σε παραλία της Μήλου για την απόκτησή της. Το γαλλικό πλοίο που εστάλη για να μεταφέρει το άγαλμα στον βασιλιά Λουδοβίκο 18ο και οι άντρες του μεγάλου δραγουμάνου του τουρκικού στόλου Νικολάου Μουρούζη, που έναν χρόνο μετά εκτελέστηκε διότι μετείχε στην Ελληνική Επανάσταση, συγκρούστηκαν και οι Γάλλοι κατάφεραν να την πάρουν στη χώρα τους.

Ο δρόμος προς το Λούβρο και προς την παγκόσμια δόξα είχε ανοίξει. Ποιητές, καλλιτέχνες, διανοούμενοι την ερωτεύτηκαν και την ύμνησαν, ιστορικοί της τέχνης τη μελέτησαν, διαφορετικά κράτη, στα οποία δεν συγκαταλεγόταν η Ελλάδα που έβγαινε από τον αιματηρό αγώνα της ελευθερίας, τη διεκδίκησαν. Απεικονίστηκε σουρεαλιστικά από τον Σαλβαντόρ Νταλί ως «Η Αφροδίτη με τα συρτάρια» και αηδιαστικά από το γερμανικό περιοδικό Focus να κάνει, υποτίθεται, μια άσεμνη κίνηση με το ακρωτηριασμένο της χέρι λίγο πριν ξεκινήσουν τα μνημόνια.

Η Αφροδίτη της Μήλου θα είναι πρωταγωνίστρια της σημαντικής έκθεσης με τίτλο «Παρίσι-Αθήνα: Γέννηση της σύγχρονης Ελλάδας (1675-1919)» που εγκαινιάστηκε στο Λούβρο. Δεν θα μπορέσω δυστυχώς να τη δω. Αλλά περιμένω τον κατάλογό της για να απαντήσω σε μια σειρά από απορίες. Γίνεται λόγος για τη βίαιη απαγωγή της Αφροδίτης από μια Μεγάλη Δύναμη, λίγο αργότερα αφότου ο Ελγιν απαγάγει τα γλυπτά του Παρθενώνα; Και θυμήθηκαν ότι ο Πάπας Ιωάννης Παύλος το 2001 είχε ζητήσει συγγνώμη από τους Ελληνες για το 1204 και τη Φραγκοκρατία, όταν και στην Αθήνα οι εκ Δύσεως κατακτητές διαδέχονταν ο ένας τον άλλον;

Η Αφροδίτη, ακόμα και όταν δεν τη ζωγραφίζει ο Νταλί, κρύβει «συρτάρια» με μηνύματα που μας λένε: Καλές είναι όντως οι πολιτιστικές συνεργασίες και κάποτε αναγκαίες οι αμυντικές. Που όμως είναι ακόμα καλύτερες όταν προχωρούμε σε αυτές, ξέροντας ποιοι και ποιες είμαστε, πού πάμε και τι είναι αυτά που πρέπει ή δεν πρέπει να κάνουμε και να δεχόμαστε.