Κίνηση Λάρκιν

«Το κρυφό μου μειονέκτημα είναι πως δεν είμαι αρκετά καλός, όπως και όλοι οι άλλοι. Ποτέ μου δεν υπήρξα διδακτικός, δεν προσπάθησα να κάνω την ποίηση να εξυπηρετήσει κάτι. Την περίμενα να έρθει με οποιαδήποτε μορφή ήθελε εκείνη», δήλωνε ο πιο Αγγλος από τους Αγγλους ποιητές, Φίλιπ Λάρκιν (1922-1985), στη συνέντευξη που παραχώρησε κατ’ εξαίρεση ο μονήρης αλλά δημοφιλέστατος ποιητής στην Paris Review of Books το 1982.

Την ίδια χρονιά στην Ελλάδα κυκλοφορεί το τεύχος 56 του «Διαβάζω» με αφιέρωμα στην αγγλική λογοτεχνία. Μεταξύ των συνεργασιών και το κείμενο της Κατερίνας Αγγελάκη – Ρουκ «Η μεταπολεμική ποίηση στην Αγγλία». Η ποιήτρια εστίασε την προσοχή της στη λεγόμενη Κίνηση (The Movement), καθώς την αναγνώρισε ως την πιο γνήσια αγγλική σχολή ποίησης (μετά τον Β’ Παγκόσμιο) με βασικό εκπρόσωπο τον Λάρκιν.

Βρετανική απομόνωση, τοπικισμός, συστολή για ό,τι είναι έκφραση πάθους είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά της ομάδας αυτής που αποτύπωσε την εσωτερική σύγκρουση του αγγλικού κόσμου. Τη σύγκρουση ανάμεσα στο όνειρο και τον κοινό νου. Στους νόμους της πραγματικότητας και τις διεκδικήσεις της φαντασίας, όπως σημειώνει η Ρουκ.

Ηταν αρχές της δεκαετίας του ’50 όταν οι φοιτητές-ποιητές από την Οξφόρδη (Λάρκιν, Κίνγκσλεϊ Εϊμις, Τζον Γουέιν) και το Κέιμπριτζ (Τομ Γκαν, Ντόναλντ Ντέβι και Ενραϊτ) δημιουργούν την Κίνηση ως απάντηση στον νεορομαντισμό των μοντερνιστών, προκρίνοντας τη λογική, τον ρεαλισμό και την εμπειρία.

«Στο παρελθόν είχαμε πολύ φεγγαρόφωτο και κλάψα» θα πει ο Λάρκιν που θα αναδειχθεί στο αντίπαλο δέος, στον άλλον δαφνοστεφή ποιητή, σε έναν αντι-Ελιοτ, για να δανειστώ τον χαρακτηρισμό που χρησιμοποιεί ο Θοδωρής Ρακόπουλος στην εισαγωγή που υπογράφει ως μεταφραστής στην έκδοση πενήντα επιλεγμένων ποιημάτων του Λάρκιν «Οσο υπάρχει ακόμη καιρός» (Εκδόσεις Πατάκη).

Πρόσφατη κυκλοφορία και νέα ματιά στο ρυθμικό, φλεγματικό και ειλικρινές έργο του Λάρκιν με τις μόλις τέσσερις ποιητικές συλλογές, μία ανά δεκαετία. Ενα βιβλίο-αφορμή για να επισκεφθούμε ξανά το αντι-όραμα του ποιητή που εξέφρασε -και εκφράζει ακόμα- τις ιδιαιτερότητες της αγγλικής ψυχοσύνθεσης.

Ο Ρακόπουλος το αντι-όραμα του Λάρκιν το εντοπίζει στον αντι-λυρισμό και την αντι-ιδεολογία του. Πράγματι, στα 112 ποιήματα που συγκροτούν το corpus του Λάρκιν, ανάμεσα σε ευφυείς, σαρκαστικές και πνευματώδεις στροφές διαβάζουμε, φαινομενικά μονάχα ανάλαφρη, κριτική που δεν σταματά ούτε μπροστά στους θεσμούς.

Η Εκκλησία, η οικογένεια, οι κυβερνήσεις δέχονται τα βέλη του ποιητή και οι ελευθερόστομοι στίχοι του χαράσσονται στη μνήμη. Ποιήματα σαν το «Church Going» που δεν βρίσκουμε στην έκδοση, αλλά κι άλλα που βρίσκουμε, όπως τα «Νερό», «Ντόκερι και Υιός» και «Τιμή σε μια κυβέρνηση» το επιβεβαιώνουν. Το «Ας είναι αυτός ο στίχος» φτάνει στα χείλη σαν επωδός: «Ο άνθρωπος στον άνθρωπο αφήνει δυστυχία/ Βαθαίνει αργά σαν υφαλοκρηπίδα. Νωρίς,/Πολύ νωρίς, βγες έξω από τη διαδικασία,/ παιδιά δικά σου να μην κάνεις – κι ας μπορείς».

Ο Λάρκιν, όμως, δεν υπήρξε προοδευτικός. Είχε πει: «Γράφω για να διατηρήσω τα πράγματα που είδα-σκέφτηκα-αισθάνθηκα». Η διατήρηση βρίσκεται στο βάθος κάθε τέχνης». Στην ποίησή του, έτσι, απηχούν οι Γέιτς, Οντεν και κυρίως ο Τόμας Χάρντι. Και με αυτήν την ποιητική, αισθητική στάση διατήρησης ταυτίζεται και κοινωνικά ένα μέρος της συντήρησης.

O Αντονι Χάρτλεϊ του Spectator έγραφε: «Πιστεύαμε στην αναγκαιότητα ενός κράτους πρόνοιας, αλλά χωρίς ψευδαισθήσεις. Ηταν μια απόδραση από τον ιδεαλισμό προς έναν εμπειρισμό που ήταν καλοδεχούμενος. Είχαμε δει πως ο ιδεαλισμός ήταν η κατάρα του 20ού αιώνα».

Η ποίηση του Λάρκιν, που αρχικά μας συστήθηκε στα ελληνικά το 1986 στο περιοδικό «Χάρτης» από τον Χάρη Βλαβιανό ο οποίος έχει επιμεληθεί τη μετάφραση και στην έκδοση που συζητάμε, έγινε ευρύτερα γνωστή μέσα από τις μεταφραστικές εργασίες του πρόσφατα εκλιπόντος Νίκου Φωκά ήδη από το 1988 (περιοδικό «Πλανόδιον»). Ακολούθησαν κι άλλες αποδόσεις, ενδεικτικά, των Ευριπίδη Απέργη, Αντώνη Ζέρβα και Σπύρου Δόικα.

Η πρόταση του Ρακόπουλου, που κατανόησε το πλαίσιο του Λάρκιν, διαθέτει σημερινό παλμό και λύσεις που προσπάθησαν να μεταδώσουν το τέμπο του ποιητή. Σ’ αυτήν την έκδοση, που είναι δίγλωσση, ο Λάρκιν δεν αδικείται. Ενας τέτοιος σολίστας του ομοιοκατάληκτου, άλλωστε, είναι δυσαναπλήρωτα απολαυστικός στο πρωτότυπο.

Με δικά του λόγια, «η ποίηση είναι συνυφασμένη με την απόλαυση». Ας τον φανταστούμε, λοιπόν, να «φωτογραφίζει» μια εποχή σε μια στροφή, φορώντας το αγαπημένο του, όπως λένε, D.H. Lawrence μπλουζάκι. «So life was never better than/ In nineteen sixty-three/ (though just too late for me) – /Between the end of the Chatterley ban/ and the Beatles’ first LP».