Η ουτοπία της δημοκρατίας

«Αδελφέ μου, Η έρημος έγινε φίλη μου. Ναι, ξέρω, είναι παράξενο. Μεγαλώσαμε στην πόλη, στην όχθη της θάλασσας και στη σκιά που ρίχνουν οι πορτοκαλιές. Κι ωστόσο, από τότε που άρχισα να περιπλανιέμαι στην άμμο και τα βράχια, από τότε που περπατώ τη μέρα κάτω από το ηλιακό άστρο και κοιμάμαι τη νύχτα σκεπασμένος με τρεις κουβέρτες για να προφυλαχθώ από το κρύο, από τότε που εγκατέλειψα την άσφαλτο για τους χωματόδρομους, την ερωτεύτηκα τούτη την άνυδρη και κατάξερη γη που αποτελεί ένα τεράστιο κομμάτι της χώρας μας. Ναι, της χώρας μας. Την κληρονομήσαμε και μας ανήκει δικαιωματικά».

Με μια ανεπίδοτη επιστολή αρχίζει το βιβλίο «Ρέκβιεμ για μια Δημοκρατία» του έμπειρου πολεμικού ανταποκριτή της «L’ Humanité Hebdo» Τομά Κανταλούμπ. Ενα πολιτικό νουάρ μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις σε μετάφραση του Δημήτρη Δημακόπουλου.

Είναι το πρώτο του μυθιστόρημα και ήδη έχει τιμηθεί με πέντε σημαντικά βραβεία: Landerneau Polar, Calibre 47, Sang D’ Encre, Mystere de la Critique και βραβείο Αναγνωστών 20 Minutes/Quais du Polar.

Στην πραγματικότητα το βιβλίο είναι πολλά περισσότερο από ένα πολιτικό νουάρ. Παρουσιάζει ανάγλυφα μια ταραγμένη περίοδο της γαλλικής ιστορίας, από το 1959 έως το 1961. Η αποικία διεκδικεί την ανεξαρτησία της από τον κατακτητή. Η Αλγερία διεκδικεί την ανεξαρτησία της από τη Γαλλία. Ο μητροπολιτικός στρατός μάχεται κατά του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου της Αλγερίας ( FLN) από το 1954 έως το 1961. Η Αλγερία νίκησε έχοντας μεγάλες πληγές.

Η βιαιότητα των μεθόδων που χρησιμοποίησαν οι γαλλικές δυνάμεις ήταν πρωτόγνωρη. Και ο συγγραφέας ξεκινά το βιβλίο με ένα ανατριχιαστικό γεγονός: τη δολοφονία του Αλγερινού δικηγόρου Αμπντεραμάν Μπεντουί, της γυναίκας του και των δύο παιδιών τους. Ενας ηρωινομανής, ο Βικτόρ Λεμαίρ, από τα κατακάθια του υποκόσμου, αναλαμβάνει τη δουλειά που του αναθέτει ο Ντεογκράσιας, υποδιευθυντής της αστυνομικής διεύθυνσης του Παρισιού. Την ίδια στιγμή προσλαμβάνει τον παλιό του γνώριμο, δωσίλογο, από τον πόλεμο Σείριο Βολκστρόμ για να εξοντώσει μετά τον φόνο τον Λεμαίρ, ώστε να καλύψει τα ίχνη. Ομως ένας «πιτσιρικάς» στην αστυνομία, ο Λικ Μπλανσάρ, αποφασίζει να διαλευκάνει την υπόθεση και η περιπέτεια στην οποία μας εμπλέκει ο Κανταλούμπ αρχίζει.

Την επιστολή στην αρχή του κειμένου τη γράφει ο αδελφός του νεκρού Αλγερινού δικηγόρου αγνοώντας πως έχει δολοφονηθεί. Και έπειτα μας εισάγει στην ατμόσφαιρα μιας εποχής που μύριζε μπαρούτι. Κάποια στιγμή ξεχνάς πως διαβάζεις μυθιστόρημα και νομίζεις πως παρακολουθείς ένα αιματηρό ντοκουμέντο. Ο εθνικισμός καταλύει κάθε έννοια δικαιοσύνης και δημοκρατίας.

Η Γαλλία του Διαφωτισμού σέρνεται στα λασπωμένα θολά νερά της κρατικής ασυδοσίας. Το παρακράτος έχει αναλάβει τα πάντα. Εγκέφαλος είναι ο διευθυντής της αστυνομίας του Παρισιού Μωρίς Παπόν [υπαρκτό πρόσωπο· συνεργάτης του καθεστώτος του Βισί, υπαίτιος για την εκτόπιση των Γάλλων Εβραίων στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, συνέχισε ανενόχλητος τη λαμπρή διοικητική του σταδιοδρομία με όλες τις κυβερνήσεις και μόλις το 1998 καταδικάστηκε από τη γαλλική Δικαιοσύνη. Ο Παπόν ήταν υπεύθυνος για τη σφαγή των Αλγερινών διαδηλωτών στο Παρίσι, στις 17 Οκτωβρίου 1961, καθώς και για την αιματηρή καταστολή της διαδήλωσης κατά της OAS και του Πολέμου της Αλγερίας, στις 8 Φεβρουαρίου 1962, στη στάση του μετρό Charonne].

Ο Τομά Κανταλούμπ, έχοντας κάνει μεγάλη έρευνα για την εποχή, «παίζει» με τους ήρωές του με την άνεση ενός γκραν μετρ του σκακιού. Με κινήσεις κομβικές τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν τους και με λογοτεχνική ευαισθησία μάς επιτρέπει να μπούμε στο μυαλό τους, στη ζωή τους, στην κατάσταση που ζουν. Μας μεταφέρει επιδέξια στον υπόκοσμο, όπου πολιτικοί, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι, δολοφόνοι, μια τίμια γυναίκα ή ένας έντιμος άντρας χάνονται στα υπόγειά του. Οι συμμαχίες αλλάζουν και δεν αφορούν μόνο τις πολιτικές πεποιθήσεις τους, αλλά και τις προσωπικές ανησυχίες τους. Δημιουργεί μεταξύ τους παιχνίδια εξουσίας και σχέσεις που σφυρηλατήθηκαν στις σκοτεινές εποχές της μεγάλης αγριότητας. Στο τέλος του βιβλίου οι σημειώσεις αποτελούν ένα πολύτιμο ιστορικό αρχείο που θα σας λύσει τις απορίες για πρόσωπα και πράγματα.

Παρεμβαίνοντας στα κενά που αφήνει η Ιστορία στη σκιά, ο συγγραφέας συνυφαίνει επιδέξια την ιστορία του, γεμίζει τις σιωπές, ανασύρει ανομολόγητα μυστικά που κάθε χώρα έχει, φτάνοντας στην 17η Οκτωβρίου 1961 όταν ο πόλεμος θα τελειώσει.

Είναι ένα συμπαγές, πυκνό και συναρπαστικό μυθιστόρημα που μας αφήνει με την περιέργεια να δούμε τι μας επιφυλάσσει για το μέλλον ο ευφυέστατος Τομά Κανταλούμπ.

Το μέλλον της δημοκρατίας όμως διαβάζοντας αυτό το βιβλίο, και βλέποντας τις διεθνείς ειδήσεις σε όλο τον κόσμο, όπου κυριαρχούν ο πόλεμος, η κοινωνική ανισότητα, η φτώχεια και η αδικία, μοιάζει και τώρα να είναι αμφίβολο, καθιστώντας το δημοκρατικό ιδεώδες δυνατό μόνο στη σφαίρα της ουτοπίας.