«Πράσινη» φτωχοποίηση

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΜΕΡΙΚΕΣ εβδομάδες, με την απογείωση της χονδρικής τιμής της ενέργειας και τις αυξήσεις στα τιμολόγια της λιανικής, η κυβέρνηση έκανε σαφές ότι έχει αποφασίσει να φορτώσει το κόστος της «πράσινης» ενέργειας στους πιο αδύναμους και να χαρίσει τα οφέλη στους «επενδυτές». Πρόκειται για μία επιλογή που ΔΕΝ εκπλήσσει, αφού η φιλοσοφία της είναι η ίδια με εκείνη που διαπνέει τις αποφάσεις για την παιδεία, την εργασία, την κοινωνική ασφάλιση.

Η «πράσινη ενέργεια» αφορά έναν μετασχηματισμό με καταλυτικές επιπτώσεις, αφού η προσαρμογή της οικονομίας στο νέο μοντέλο θα προκαλέσει αλλαγές αντίστοιχης σφοδρότητας και μονιμότητας με εκείνες που προκάλεσε η μετάβαση στη εποχή των ορυκτών καυσίμων. Τα σοκ που θα υποστούν οι «χαμένοι» θα είναι τόσο επώδυνα, ώστε να μπορούν να συσχετιστούν με αυτά της παγκοσμιοποίησης, ενώ τα οφέλη για τους «κερδισμένους» θα είναι τόσο μεγάλα, ώστε μπροστά τους τα τρισ. των διασώσεων του 2008 να φαίνονται ψίχουλα.

Η εμπειρία της προσαρμογής στις προδιάγραφες της παγκοσμιοποίησης και η κατανομή του κόστους και του οφέλους αποκάλυψαν τις «εκλεκτικές συγγένειες» των πολιτικών ηγεσιών, καθώς οδήγησαν σε αυξανόμενη ανισότητα, σε συρρίκνωση της κοινωνικής προστασίας και σε μια χρόνια έλλειψη καλών θέσεων εργασίας.

Σήμερα, με τις πληγές της κλιματικής αλλαγής να πυορροούν και να κακοφορμίζουν, οι πολιτικοί βρίσκονται σε μια ανάλογη κατάσταση. Πιεστικά ερωτήματα ζητούν απαντήσεις: Θα αναθεωρήσουν τις επιλογές που έκαναν με την παγκοσμιοποίηση; Θα επιμείνουν στις πολιτικές της ανισότητας; Θα προκαλέσουν, επικαλούμενοι την ανάγκη να αποτραπεί η περιβαλλοντική καταστροφή, ένα τσουνάμι με απώλειες εκατοντάδων εκατομμυρίων θέσεων εργασίας και με κλείσιμο δεκάδων εκατομμυρίων επιχειρήσεων; Θα εκδώσουν «συγχωροχάρτια» που θα δίνουν τη δυνατότητα στους πλούσιους να έχουν διαρκή άφεση για τα περιβαλλοντικά αμαρτήματά τους;

Κανείς πλέον δεν το αμφισβητεί: Η κλιματική αλλαγή είναι μια αναμέτρηση πλουσίων και φτωχών, στην οποία οι πλούσιοι απαιτούν ασυλία. Σύμφωνα με την Oxfam και το Ινστιτούτο Περιβάλλοντος της Στοκχόλμης, μεταξύ 1990 και 2015, το πλουσιότερο 10% του παγκόσμιου πληθυσμού αντιπροσώπευε πάνω από το ήμισυ των παγκόσμιων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου.

Το πλουσιότερο 1% μόνο του ήταν υπεύθυνο για το 15% των εκπομπών κατά το ίδιο χρονικό διάστημα – περισσότερο από το διπλάσιο από το φτωχότερο μισό της ανθρωπότητας. Αυτή η τελευταία ομάδα, ωστόσο, είναι πολύ πιο πιθανό να υποστεί τις χειρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, όπως πλημμύρες, ξηρασία, ασθένειες ή οικονομική εξάρθρωση. Οι συγκριτικά φτωχές κοινότητες θα φέρουν το βάρος μιας κρίσης για την οποία έκαναν ελάχιστα στο να την προκαλέσουν. Οι εργαζόμενοι και η μεσαία τάξη θα αντιμετωπίσουν δυσανάλογα επώδυνα τις δυσμενείς οικονομικές επιπτώσεις των προσπαθειών για την πρόληψη της κλιματικής καταστροφής.

ΔΥΣΤΥΧΩΣ, όλες οι ενδείξεις δείχνουν ότι οι πολιτικές για το κλίμα θα διαπνέονται από τη φιλοσοφία της παγκοσμιοποίησης: «Παίρνουμε από τους φτωχούς για τα δώσουμε στους πλούσιους». Σήμερα υπάρχουν σαφείς ενδείξεις γι’ αυτό. Η πιο πρόσφατη καταγράφηκε φέτος όταν, λόγω ενός ράλι στις τιμές του φυσικού αερίου και ενός πρωτοφανούς άλματος του κόστους των ευρωπαϊκών εκπομπών άνθρακα, οι εταιρείες ενέργειας μετακύλισαν την αύξηση στους καταναλωτές.

Η πρόθεση να φορτωθεί το κόστος της «πράσινης οικονομίας» στους πιο φτωχούς, άρχισε να γίνεται φανερή από το 2013, όταν η Τράπεζα της Αγγλίας άρχισε να κάνει σχέδια για τις οικονομικές επιπτώσεις ενός θερμαινόμενου πλανήτη. Το 2017, ο διοικητής της τράπεζας Mark Carney άρχισε να προειδοποιεί για μια ξαφνική κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος που θα μπορούσε να προκληθεί από την κερδοσκοπική δραστηριότητα. Το πρώτο στρες τεστ για την ποσοτικοποίηση των πιθανών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής έδειξε ότι η βιομηχανία άνθρακα θα χάσει το 65% της οικονομικής αξίας της σε ένα σενάριο «απότομης αλλαγής» και η πετρελαϊκή βιομηχανία το 42%. Τι σημαίνουν αυτοί οι αριθμοί; Φτώχεια, εξαθλίωση, ανεργία, χρεοκοπίες κρατών.

Δισεκατομμύρια απεγνωσμένοι αθώοι και αμέτοχοι άνθρωποι θα αναγκαστούν να βουτήξουν στο κενό χωρίς κανένα δίχτυ προστασίας. Και όλα αυτά, επειδή οι «εγκέφαλοι» δεν ενδιαφέρονται για τους ανθρώπους αλλά για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Αυτό γίνεται φανερό, αν μελετήσει κανείς το «Δίκτυο για το Πρασίνισμα του Χρηματοπιστωτικού Συστήματος», στο οποίο συμμετέχουν οι κεντρικές τράπεζες της Αγγλίας, της Κίνας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ολλανδίας και άλλων χωρών, που αθροιστικά αντιπροσωπεύουν πάνω από το 50% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Μοναδική τους έγνοια, να εξασφαλίσουν ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τους κλιματικούς κινδύνους, ακόμα και αν χρειαστεί να θυσιαστούν δισεκατομμύρια «πράσινες Ιφιγένειες».

Φυσικά, υπάρχουν φωνές που έχουν αντιληφθεί τον κίνδυνο της «πράσινης» φτωχοποίησης. Το 2019, στις ΗΠΑ, μια ομάδα οικονομολόγων -μεταξύ των οποίων 28 βραβευμένοι με Νόμπελ και τέσσερις πρώην πρόεδροι της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ- πρότεινε την επιβολή φόρου στις εκπομπές άνθρακα, που οι αποδόσεις του να επιστρέφονται στους πολίτες μέσω ίσων εφάπαξ πληρωμών.

Η Ε.Ε. προωθεί το Ταμείο Κοινωνικού Κλίματος, για να εκτρέψει ένα μέρος των νέων εσόδων από φόρους άνθρακα, σε εκείνους που επηρεάζονται περισσότερο από την άνοδο των τιμών της ενέργειας. Στην Ελβετία, τα έσοδα από φόρους άνθρακα αξιοποιούνται με την παροχή εκπτώσεων στην ασφάλιση υγείας στα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος. Ανάλογες παροχές κάνει, από το 2008, η καναδική επαρχία της Βρετανικής Κολομβίας, για να βοηθήσει τους ιδιοκτήτες σπιτιών σε αγροτικές και ευάλωτες στο κλίμα περιοχές. Ομως, όλοι φοβούνται ότι το μεγαλύτερο μέρος της «ευαισθησίας» θα καταλήξει στους λογαριασμούς των πλουσίων στον… Παναμά, όπως έγινε και με τα τρισεκατομμύρια του 2008, που με «άλλοθι» τις διασώσεις κατέληξαν στις τσέπες των τραπεζιτών.

Και εμείς στην Ελλάδα; Παρακολουθούμε μια κυβέρνηση να στέλνει τους λογαριασμούς σε όλους ανεξαιρέτως, αδιαφορώντας όχι μόνο για την ευθύνη τους αλλά και για τη δυνατότητα να τον πληρώσουν. Με άλλοθι την «πράσινη συνείδηση», επιχειρούν να βουλιάξουν ακόμα πιο βαθιά στον βάλτο της στέρησης τους πιο ευάλωτους, στερώντας τους όλες τις ευκαιρίες για μια καλύτερη ζωή.

*Δημοσιογράφος, συγγραφέας