Εκλειψη, ένα φυσικό φαινόμενο που επηρεάζει τη φωτεινότητα ενός ουράνιου σώματος. Ιστορικά θεωρούσαν ότι προμηνύει κάτι κακό ή μια πολύ μεγάλη αλλαγή, συνδεόταν με δεισιδαιμονίες και εξιλαστήρια θύματα. Σήμερα, σε μια κατάσταση διαρκούς ρευστότητας, μεγάλων αναταραχών, κοινωνικών, πολιτικών και πνευματικών αλλαγών σε παγκόσμιο επίπεδο, η 7η Μπιενάλε της Αθήνας, που ξεκίνησε να σχεδιάζεται το 2018, με τίτλο «Eclipse-Eκλειψη», έμελλε να αποδειχτεί, προτού ακόμα γίνει, όχι μόνο επίκαιρη για άλλη μια ακόμα φορά, αλλά και προφητική. Τόσο για την πανδημία του κορονοϊού όσο και για το κίνημα Black lives matter.
Σε επιμέλεια της κολεκτίβας με έδρα το Βερολίνο Omsk Social Club και του Γκανεζο-Αμερικανού επιμελητή Larry Ossei-Mensah, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του καλλιτέχνη και επιμελητή, με έδρα την Αθήνα, Poka-Yio, η AB7: ECLIPSE ενεργοποιεί για ακόμη μία φορά εγκαταλειμμένα, ιστορικά κτίρια της Αθήνας, παρουσιάζοντας από τις 24 Σεπτεμβρίου έως τις 28 Νοεμβρίου καινοτόμα έργα περισσότερων από 80 καλλιτεχνών από τη Βόρεια και Νότια Αμερική, την Καραϊβική, την Αφρική και την Ευρώπη.
«Mετά το 2018 που βγήκαμε από τη στενωπό, ο κόσμος βιάστηκε να πει ότι τα αφήνουμε όλα πίσω, ότι βρισκόμαστε σε μια καλή κατάσταση», επισημαίνει ο Poka-Yio (Πολύδωρος Καρυοφύλλης), «αλλά εμείς, όπως επεξεργαζόμασταν με τα δικά μας εργαλεία την επόμενη Μπιενάλε καταλάβαμε ότι μπαίνουμε σε μια συνεχή, διεθνή κρίση, ίσως μεγαλύτερη από αυτή που βιώσαμε. Είχαμε την αίσθηση ότι υπάρχει κάτι πολύ πιο δυσοίωνο μπροστά μας, μια βαριά ατμόσφαιρα αντίστοιχη με αυτή του “Destroy Athens” της πρώτης Μπιενάλε της Αθήνας, μια ζοφερή εποχή της οποίας την αντιδραστικότητα είδαμε με το “Αντί” της 6ης διοργάνωσης.
Με τους συγκεκριμένους επιμελητές κάναμε διάφορα εργαστήρια για να δούμε τη θεματική της τωρινής Μπιενάλε, και καταλήξαμε πως μπαίνουμε σε μια ζώνη ανασφάλειας, που προσομοιάζει με έκλειψη. Μια ζώνη όπου οξύνονται η μισαλλοδοξία, οι δεισιδαιμονίες, ο φόβος… Μετά από αυτό έγινε κάτι που δεν περιμέναμε, η πανδημία, που σταδιακά βύθισε όλο τον πλανήτη σε αυτήν τη ζώνη της ανασφάλειας, κλόνισε σταθερές τις οποίες είχαμε χρόνια, δηλαδή μια πίστη στην επιστήμη, στο κράτος πρόνοιας, εξαφανίστηκε η ελευθερία της μετακίνησης… Και μετά ξέσπασαν τα φονικά στην Αμερική, το κίνημα Βlack lives matter, η οργή ενάντια στην αδικία και τη μισαλλοδοξία…».
Η «Εclipse» ενεργοποιεί μια διαπολιτισμική συζήτηση με καλλιτεχνικές φωνές που έχουν ιστορικά περιθωριοποιηθεί και ενορχηστρώνει μια αλλαγή στον τρόπο πρόσληψης της τέχνης. Αφηγήσεις από σύγχρονες Μαύρες κουΐρ, μελλοντολογικές και ριζοσπαστικές φωνές συνδιαλέγονται με πρακτικές τελετουργίας, κατασκευής κόσμων και αλληλοσυνδέσεων. Τολμηρή, πρωτοποριακή, επικοινωνιακή, με νέες παραγωγές και καλλιτέχνες αιχμής ή που από το «περιθώριο» αναδεικνύονται στην πρώτη γραμμή, επιστρατεύει μεταμορφωτικές δυνάμεις προκειμένου να μας οδηγήσει σε νέα πεδία σκέψης και στοχασμού.
«Η Μπιενάλε της Αθήνας ξεφεύγει πάντα από το white cube, κάνει κάτι έντονο δραματουργικά, σχεδιάζεται σε σχέση με τον χώρο, ενώ η θεματική της μαζί με το ιδιαίτερο μείγμα καλλιτεχνών έχει προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον διεθνώς. Μετά από πολλή δουλειά που κάναμε όλοι –όχι μόνο εμείς της Μπιενάλε–, νομίζω ότι η Αθήνα όχι απλώς έχει μπει για τα καλά στον εικαστικό χάρτη, αλλά είναι σημείο αναφοράς», τονίζει ο Poka-Yio, ο οποίος μας συστήνει το σύμπλεγμα των τριών χώρων του ιστορικού κέντρου της Αθήνας, όπου θα δράσουν οι καλλιτέχνες: το πρώην Πολυκατάστημα Fokas, τα πρώην Δικαστήρια Σανταρόζα στην πλατεία Δικαιοσύνης και το Μέγαρο Σίνα.
Αυτά τα γειτονικά εμβληματικά κτίρια-φαντάσματα αντανακλούν τις ποικίλες πτυχές και διαφορετικές εποχές του αθηναϊκού αστικού τοπίου και των ιστορικών και πολιτισμικών αφηγήσεών του. Το πρώην Πολυκατάστημα Fokas, ο κεντρικός εκθεσιακός χώρος της «Εclipse», λειτουργεί ως σύμβολο της πτώχευσης της σύγχρονης Ελλάδας και μιας ενδεχόμενης μετα-καπιταλιστικής εποχής.
Ακριβώς απέναντι, τα πρώην Δικαστήρια Σανταρόζα στην πλατεία Δικαιοσύνης, είναι ένα από τα πρώτα κτίρια του πρώιμου κλασικισμού που ανεγέρθηκαν με την ίδρυση της σύγχρονης Ελληνικής Δημοκρατίας. Λειτούργησε ως το πρώτο κρατικό τυπογραφείο και έπειτα ως δικαστήριο το οποίο, μεταξύ άλλων, δίκασε τον Νίκο Μπελογιάννη. Το απογυμνωμένο του κέλυφος έχει σφραγιστεί και σιγήσει εδώ και τριάντα χρόνια. Απέναντί του υψώνεται το «φάντασμα» του εκλεκτικού-νεομπαρόκ Μεγάρου Σίνα, ενός από τα παλαιότερα και μεγαλύτερα κτίρια της Αθήνας που την τελευταία δεκαπενταετία σταδιακά εγκαταλείφθηκε.
«Εκλειψη είναι ένα ισχυρό κοντράστ, μια τομή στον χρόνο, η οποία φαίνεται οπτικά σαν φως – σκιά, αλλά και η Μπιεναλε είναι μια τομή στον χρόνο, σαν μια ακτινογραφία τού σήμερα που διαφυλάσσεται για τα επόμενα χρόνια. Αυτό το αποτυπώνουμε και χωροταξικά αυτή τη φορά, με μια μεγάλη τομή στο κέντρο της Αθήνας, δηλαδή από την Πανεπιστημίου στη Σταδίου, τις οποίες κόβουν κάθετα αυτά τα τρία κτίρια. Η Αθήνα είναι ένα σώμα που ακόμα του κάνουμε πλαστικές εγχειρήσεις, κι αυτό που γίνεται τώρα είναι μια συμβολική τομή στο σώμα της Αθήνας», συνεχίζει ο Poka-Yio.
Κι όταν τον ρωτάμε αν πάμε από το σκοτάδι στο φως ή το αντίθετο, μας απαντά: «Ζούμε σε μια μόνιμη επισφάλεια. Eίναι περίεργο, όταν είσαι μέσα στην έκλειψη δεν ξέρεις προς τα πού πηγαίνεις. Δεν νομίζω ότι θα τελειώσει τόσο γρήγορα αυτή η έκλειψη. Παρότι έχουμε πολλές ιδέες που φέρνουν ένα αισιόδοξο μέλλον, νέα πνευματικότητα, νέες πρακτικές, νέα ήθη ενδεχομένως, επαναπροσδιορισμό ταυτοτήτων, ταυτόχρονα έρχονται νέες αναταραχές, συγκρoύσεις πεποιθήσεων, όξυνση θρησκευτικών πολέμων…».
