«Η επιθεώρηση σε λυτρώνει από το να είσαι σοβαροφανής»

Πώς σατιρίζει κανείς με τόλμη, σεβασμό και καλό γούστο όσα για πολλούς αποτελούν τα ιερά και τα όσια της φυλής; Ο Φοίβος Δεληβοριάς καλείται να απαντήσει στο ακανθώδες αυτό ερώτημα, γράφοντας μουσική αλλά και κείμενα για το «1821 – Η επιθεώρηση», το θερινό εγχείρημα του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά.

Παράλληλα, συνεχίζει κι αυτό το καλοκαίρι την εξαιρετικά επιτυχημένη «Ταράτσα του Φοίβου», ολοκληρώνει τις ηχογραφήσεις για τον νέο του δίσκο, κάνει παραγωγή σε άλμπουμ άλλων καλλιτεχνών και εμπλέκεται ενεργά στην ΕΔΕΜ, το σωματείο μέσω του οποίου οι καλλιτέχνες επιχειρούν να πάρουν οι ίδιοι στα χέρια τους το ζήτημα των πνευματικών τους δικαιωμάτων.

Ολη αυτή η πολυπραγμοσύνη τον ακολουθεί και την ώρα της συνομιλίας μας στο Βεάκειο: ρεπόρτερ τον πολιορκούν για μια δήλωση, ενώ ο θίασος τον περιμένει για νυχτερινή πρόβα καθώς η πρεμιέρα πλησιάζει επικίνδυνα. Παρ’ όλα αυτά, διατηρεί τη συγκέντρωσή του και τη γνωστή γοητεία των ελληνικών του.

● Δεν ανήκεις σε μια γενιά που πρόλαβε την επιθεώρηση. Εζησες τα τελευταία της Ελεύθερης Σκηνής, τον Λάκη Λαζόπουλο και το Δελφινάριο.

Τον Χάρρυ Κλυνν, τον Σωτήρη Μουστάκα, τον Στάθη Ψάλτη. Τα τελευταία λαϊκά ιερά τέρατα. Ακουγα όμως από γονείς και παππούδες για τις επιθεωρήσεις του Ακροπόλ. Τις επιθεωρήσεις του Μπουρνέλη με τα κείμενα των Ασημακόπουλου, Σπυρόπουλου και Παπαδούκα. Ή αυτές που έφτιαχναν οι Σακελλάριος, Γιαννακόπουλος.

Σώζονται μερικά υπέροχα κείμενα των Τσιφόρου, Βασιλειάδη, Γιαλαμά. Είμαι συλλέκτης τέτοιων κειμένων από μικρός. Και αυτό, γιατί η επικαιρότητα που έχει πεθάνει μου φαίνεται πιο ενδιαφέρουσα από την επικαιρότητα την οποία ζούμε.

Οπότε προσεγγίζω την επιθεώρηση με την ελαφρότητα και με το λυτρωτικό συναίσθημα ότι αυτό που κάνεις είναι απόλυτα εφήμερο, ότι θα πεθάνει γρήγορα. Ξέρουμε ότι αυτό που κάνουμε είναι κάτι που μιλάει για το καλοκαίρι του 2021 μόνο. Θέλουμε να βουτήξουμε στη μαγεία του εφήμερου. Τα κείμενα αυτά δεν είναι κείμενα που θα μείνουν στο δραματολόγιο. Απλά κάποια στιγμή, κάποιος που θα θέλει να δει πολαρόιντ του πανδημιακού καλοκαιριού του 2021, θα έχει στα χέρια του κάποια κείμενα, φωτογραφίες ή βίντεο που θα του το θυμίσουν.

● Κάνατε μια επιθεώρηση με αφετηρία την Ελληνική Επανάσταση. Συνήθως, όπως δεν είμαστε πολύ δεκτικοί σε μια καινοτόμα ανάγνωση της αρχαίας τραγωδίας, έτσι κι όταν αγγίζει κανείς ένα τέτοιο θέμα, ένα εθνικό αφήγημα, επικρατεί η εντύπωση ότι παίζει εν ου παικτοίς. Είχατε τέτοιο φόβο;

Το να κάνεις επιθεώρηση, ξέροντας ότι κάνεις ένα είδος «εφημερίδας», σε λυτρώνει από το να είσαι βαρύγδουπος και σοβαροφανής. Φεύγουν από πάνω σου τα λέπια των διαβασμάτων σου, των νευρώσεων, της αυτοαναφορικότητάς σου.

Από την άλλη, ασχολούμαστε με την ελληνική ιστορία, με πρόσωπα τα οποία θυσιάστηκαν για μας και σεβόμαστε ακόμα τη θυσία τους, και με τα κείμενα που άφησαν. Αυτό σε σώζει από τη φτήνια, από την πιο κάφρικη πλευρά σου, αυτή που χρειάζεται γαργάλημα για να γελάσει. Εκεί έγκειται η διαφορά.

● Τολμάμε να αστειευτούμε με αυτούς που σεβόμαστε και έχουμε ως ιερά και όσια;

Οπως τα παιδάκια όταν διαβάζουν την ιστορία κάνουν μικρά αστειάκια, αλλά ταυτόχρονα μαγεύονται από την αφήγηση, έτσι το τολμάμε κι εμείς. Αλλά εμείς το τολμάμε με τρόπο πειθαρχημένο. Δεν αναφέρομαι σε λογοκρισία – είμαστε έτοιμοι να πούμε τα πάντα. Οι ηθοποιοί, έχοντας υπηρετήσει πολύ σημαντικά κείμενα, ξέρουν πώς να πειθαρχήσουν.

Επίσης εγώ έχω πειθαρχήσει καλλιτεχνικά, ακριβώς επειδή είμαι παιδάκι του νεοελληνικού τραγουδιού, σε όλο αυτό που μου παραδόθηκε, από το δημοτικό τραγούδι και το ρεμπέτικο μέχρι τον Χατζιδάκι, τον Θεοδωράκη, τον Σαββόπουλο και τον Μικρούτσικο. Ολα αυτά λοιπόν, όταν έρθει η ώρα να τα παρωδήσω, έχω την αγάπη και τον σεβασμό να το κάνω με έναν τρόπο που κρατάει ορθάνοιχτο το φως τους.

● Η σάτιρα έχει όρια;

Δεν έχει κανένα όριο όταν είναι σάτιρα του αδύναμου προς τον δυνατό. Οταν ο στόχος σου είναι ο δυνατός, είναι ο γίγαντας κι εσύ είσαι το παιδάκι με τη σφεντόνα, τότε τι όριο να έχεις; Τα όρια καταργούνται από μόνα τους. Και τα έχουν καταργήσει υπέροχα άτομα από τον Αριστοφάνη μέχρι τον Τζιμάκο τον Πανούση.

Οταν όμως η σάτιρα γίνεται προς τον αδύναμο, πράγμα που το βλέπουμε πολύ συχνά στις μοδάτες επιθεωρήσεις των τελευταίων χρόνων, εκεί για μένα τίθεται ένα όριο. Δεν το λέω με την έννοια της πολιτικής ορθότητας, γιατί τι το πολιτικώς ορθό είχε ο Πανούσης που τον λατρεύω;

● Θα τολμήσετε να αγγίξετε το θέμα του #MeToo;

Η παράσταση το αγγίζει. Και στην «Ταράτσα» το αγγίζουμε. Με έναν τρόπο ανοιχτό, πολυδιάστατο και βαθιά ευαίσθητο – τουλάχιστον έτσι θέλουμε να πιστεύουμε. Είναι άλλη η θέση που μπορείς να πάρεις ως πολίτης για το θέμα. Εκεί αισθάνομαι στρατευμένος και πολύ σίγουρος για το ότι πρέπει να σκοτώσουμε μέσα κι έξω μας τα κατάλοιπα του πατριαρχικού δηλητηρίου.

Αλλά μέσα στην παράσταση το κάνουμε ως καλλιτέχνες, δεν το κάνουμε ως κήρυκες. Εχει γράψει η Λένα Κιτσοπούλου ένα εκπληκτικό κείμενο για το ζήτημα αυτό στο «1821» κι έχουμε αντίστοιχα διάφορα μικρά beats στην «Ταράτσα» μαζί με τον Βύρωνα Θεοδωρόπουλο και τον Θανάση Αλευρά.

● Η «Ταράτσα» πρέπει να υπήρξε εκπαίδευση στη σάτιρα – αν και είναι πιο κοντά στο αναψυκτήριο.

Ναι, είναι καθαρόαιμο βαριετέ, καθαρόαιμο αναψυκτήριο. Εχει μουσική, μαγεία, ταχυδακτυλουργία, μπουρλέσκ, stand-up comedy, θεατρική κωμωδία, μονόλογο. Ολα αυτά υπάρχουν ατάκτως ερριμμένα, αλλά θέλουν μαεστρία για να οργανωθούν σωστά. Η επιθεώρηση είναι κάτι πολύ πιο παραδοσιακό, γι’ αυτό ακόμα πιο δύσκολο.

Ξεκινήσαμε με τον Δημήτρη Καραντζά και τους άλλους συγγραφείς όσο πιο ελεύθερα γινόταν και τελικά φτάσαμε σε αυτό που έκαναν οι παλιοί: το δυομισάωρο με τα ντουέτα, τους μονολόγους, τα τραγούδια που σχολιάζουν, το μελαγχολικό τραγούδι και μετά το διθυραμβικό – δεν είναι τυχαίο που μας δόθηκε έτσι. Και το ζεϊμπέκικο τι είναι; Εννέα όγδοα, ένας πολύ συγκεκριμένος ρυθμός που έχει χορευτεί από εκατομμύρια προγόνους μας με τον ίδιο περίπου τρόπο. Οταν πάνω σ’ αυτό γράφεις ένα καινούργιο τραγούδι, μπορεί μεν να ‘ναι ολοκαίνουργιο αλλά καταλαβαίνεις γιατί οι παλιοί χρησιμοποιούσαν ακριβώς αυτόν τον χαβά, αυτό το εννιάρι: είναι κάτι που σε προστατεύει, που είναι πανάρχαιο και δραματικά ολόιδιο.

● Τα τελευταία χρόνια έχεις πάρει σαφή θέση σε πολλά πράγματα. Καταρχάς εμπλέκεσαι στο σωματείο των πνευματικών δικαιωμάτων.

Ναι, βεβαίως. Είχε πει κάτι ο Χατζιδάκις που μου αρέσει πολύ και το υιοθετώ σαν στάση ζωής. Οτι «ως καλλιτέχνης δεν θέλω ποτέ να είμαι πολιτικός, ούτε να πολιτευτώ. Είναι δυο τελείως διαφορετικοί ρόλοι. Ως πολίτης όμως, οφείλω να μιλάω και να στρατεύομαι». Οχι σε μια πολιτική παράταξη και σίγουρα όχι σε ένα κόμμα. Ως στάση απέναντι σε κοινωνικά γεγονότα.

Την καλλιτεχνική κοινωνία την αφορούσε και την αφορά το ζήτημα των πνευματικών δικαιωμάτων, διότι η χρήση των έργων μας είναι ανεξέλεγκτη από τα ψηφιακά μέσα. Επρεπε να βρούμε έναν τρόπο να αυτοδιαχειριστούμε τα δικαιώματά μας. Το να παίρνεις θέση δημόσια το θεωρώ τρομερά σημαντικό και θεωρώ ύποπτη κίνηση το ότι η εξουσία το κατηγορεί. Δεν πρέπει να ακούγεται πάντα μόνο ο από καθέδρας λόγος. Πρέπει να ακούγονται και οι φωνές των μικρών ανθρώπων. Μεταξύ αυτών είναι και οι καλλιτέχνες.

● Οταν ο Αλέξης Κούγιας, υπερασπιζόμενος τον Δημήτρη Λιγνάδη, χαρακτήρισε κάποιους ανθρώπους «επαγγελματίες ομοφυλόφιλους», απάντησες άμεσα.

Θυμάμαι ότι τον έβλεπα όλο το πρωί να πηγαίνει από κανάλι σε κανάλι με ταχύτητα φωτός και σκέφτηκα αυτό ακριβώς: εφόσον αυτός δημιουργεί μια ακραία υπερασπιστική γραμμή, επαγγελματοποιώντας την ερωτική πλευρά τόσων ανθρώπων, εμείς μπορούμε να κάνουμε πολλή πλάκα με αυτό. Ετσι έβγαλα το #επαγγελματίας ομοφυλόφιλος στο facebook.

Εγινε χαμός το ίδιο βράδυ. Χάρηκα πολύ. Γιατί πιστεύω πως όταν το παράλογο, το δυνατό, το ισχυρό σού επιτίθεται με όλη του τη δύναμη και μ’ όλα τα μέσα που διαθέτει, πρέπει να αντιπαρατεθείς με μια δύναμη που δεν την καταλαβαίνει! Και η δύναμη αυτή είναι το χιούμορ. Αυτό είναι και το κλειδί της επιθεώρησης που θα δείτε αυτό το καλοκαίρι.

● Εκτός από το «1821» και την «Ταράτσα», τι άλλο κάνεις;

Επιτέλους τελειώνω τις μίξεις του δίσκου που είχα ξεκινήσει να παρουσιάζω στο Κύτταρο μόλις έσκασε η πανδημία και τον αφήσαμε στη μέση. Πιστεύω ότι το φθινοπωράκι, αρχές του χειμώνα, θα το ολοκληρώσω και θα κυκλοφορήσει. Κυκλοφορεί στις 11 Ιουνίου ο δίσκος της Νεφέλης Φασούλη, μιας νέας τραγουδίστριας που συνεργαζόμαστε και πραγματικά τη θαυμάζω και την εκτιμώ.

Επίσης εξακολουθώ και κάνω παιδικά τραγούδια, που θέλω να κυκλοφορήσω. Υπάρχουν και δυο παραγωγές-εκπλήξεις: μου ανέθεσαν την παραγωγή των δίσκων τους δυο άνθρωποι που θαυμάζω από παιδί: οι Χρήστος Νικολόπουλος και Γιώργος Μαργαρίτης. Προσπαθώ να τους προσφέρω με όλη μου την αγάπη τα μέγιστα.

● Ολες αυτές είναι αρκετά διαφορετικές μεταξύ τους δραστηριότητες. Αυτή την πολυδιάσπαση τη φοβάσαι;

Μικρός τη φοβόμουν. Πίστευα ότι πρέπει να αφοσιώνομαι στο τραγούδι. Είχα δίκιο βέβαια, γιατί μέχρι να βρω τη δική μου φωνή και να είμαι απόλυτα σίγουρος για το πώς γράφω εγώ τραγούδια και όχι ένας άλλος, ένα οποιοδήποτε υπερεγώ μου, αυτό ήθελε αφοσίωση και μοναχικότητα.

Τώρα το ένα ερεθίζει το άλλο. Αυτά που κάνω στην «Ταράτσα» με εμπνέουν πολύ όταν μένω μόνος και γράφω. Και αντίστροφα. Ο ερημίτης αυτός που θέλει απομόνωση και απόλυτη ησυχία για να κάνει έναν δίσκο δικό του, μετά βγαίνει πολύ μουτζαχεντίν την ώρα της «Ταράτσας» και της επιθεώρησης. Καλλιτεχνικά είμαι πολυγαμικός 100%.

● Υπάρχει ένας στίχος σου που με κυνηγάει πολλά χρόνια: «…και να δούμε τον Σαμψών να ματώνεται στην πέτρα της ζωής των αλλωνών». Εσύ έχεις κάποιο στίχο σου για τον οποίο να νιώθεις περήφανος;

Ναι, γιατί έχει κάτι αστείο ο στίχος αυτός. Είναι αυτός που λέει «Μένω στην Καλλιθέα και αγαπάω μια Κική, η ζωή μόνο έτσι είναι ωραία». Είναι τόσο φθαρτός. Νιώθω ότι παρότι είναι ένας στίχος που φαινομενικά δεν θα έπρεπε να λέει τίποτα σε οποιονδήποτε άλλον, έχω πετύχει μέσα από αυτή την ακραία υποκειμενική ματιά να εκφράσω πολλούς άλλους. Είναι μάλιστα το μόνο μου τραγούδι που αν δεν το πω σε οποιοδήποτε live, θα φύγω δαρμένος. Υπάρχουν πολύ γνωστότερα τραγούδια απ’ αυτό, αλλά με αυτό το τραγούδι θέλουν όλοι να τελειώσουμε κάθε φορά.

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής

? Το «1821 – Η επιθεώρηση» θα παίζεται στο Βεάκειο Θέατρο του Πειραιά από την Παρασκευή 4 Ιουνίου και κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή στις 21.00, έως τέλος Ιουλίου. Εισιτήρια στο www.viva.gr (15-30 ευρώ. Πληροφορίες: 210 4226330)

Σύνθεση: Φοίβος Δεληβοριάς – Δημήτρης Καραντζάς. Κείμενα: Λένα Κιτσοπούλου, Γιάννης Αστερής, Γλυκερία Μπασδέκη, Κώστας Μανιάτης, Κώστας Κωστάκος, Κέλλυ Παπαδοπούλου και Φοίβος Δεληβοριάς. Σκηνοθεσία: Δημήτρης Καραντζάς. Πρωτότυπη μουσική: Φοίβος Δεληβοριάς. Σκηνικά: Μαρία Πανουργιά – Μυρτώ Λάμπρου. Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη. Χορογραφία: Ζωή Χατζηαντωνίου. Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου. Πρωταγωνιστούν: Μίρκα Παπακωνσταντίνου, Eλένη Κοκκίδου, Νίκος Καραθάνος, Γιώργος Γάλλος, Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Γιάννης Νιάρρος, Μιχάλης Οικονόμου, Γιάννης Κουκουράκης, Γιάννης Κλίνης, Βάσω Καβαλιεράτου, Πάνος Παπαδόπουλος, Ηλίας Μουλάς, Ιωάννα Πιατά. Παίζουν οι μουσικοί: Ανδρέας Γυφτάκης – πλήκτρα, Σταμάτης Σταματάκης – ηλεκτρικό μπάσο, Δημήτρης Κλωνής – τύμπανα, Βασίλης Παναγιωτόπουλος – τρομπόνι.

? Η «Ταράτσα του Φοίβου» ξεκινά από την Πέμπτη 10 Ιουνίου και κάθε Πέμπτη στις 20.45 στο Αλσος (Ευελπίδων 4, Κυψέλη – Πεδίον του Αρεως).

Συντελεστές: Φοίβος Δεληβοριάς, Θανάσης Αλευράς, Νεφέλη Φασούλη, Βύρων Θεοδωρόπουλος, Idra Kayne, Φοίβος Ριμένας. Μουσικοί: Σωτήρης Ντούβας (τύμπανα), Κωστής Χριστοδούλου (πλήκτρα), Yoel Soto (μπάσο), Κώστας Παντέλης (κιθάρες). Σκηνοθεσία: Αγγελος Τριανταφύλλου. Σκηνικά: Μανόλης Παντελιδάκης. Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη. Video Art παράστασης: Νίκος Σούλης. Ηχος: Γιάννης Πετρόλιας. Σχεδιασμός φωτισμών: Παναγιώτης Τσεβρένης.