Στο κείμενο αυτό θα ασχοληθούμε με δύο ζωτικές έννοιες της οικονομικής καθημερινότητας, το ΑΕΠ-Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (GNP-Gross Νational Product) και την Ισοτιμία/Ισοδυναμία Αγοραστικής Δύναμης (PPP-Purchasing Power Parity). Η πρώτη έννοια, πολύ διαδεδομένη στην ποσοτικοποιημένη οικονομία κυρίως της αγγλόσφαιρας, βρίσκεται τώρα πλέον σε μια γενικευμένη αμφισβήτηση διεθνώς, αφήνοντας μεγάλα περιθώρια χώρου στη δεύτερη.
Η ποσοτικοκρατούμενη ενιαία σκέψη έχει αναγορεύσει το ΑΕΠ έσχατο κριτήριο σύγκρισης μεταξύ των οικονομικών των κρατών. Υπάρχουν σοβαρές, διογκούμενες αντιρρήσεις εάν το ΑΕΠ αποτελεί έναν αξιόλογο και χρήσιμο δείκτη της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας. Το ΑΕΠ αντιστοιχεί σε χρήμα (συνήθως σε δολάρια) πολλές δραστηριότητες που μπορούν να ποσοτικοποιηθούν. Οι αντιρρήσεις εστιάζονται στο εάν το ΑΕΠ είναι πλέον σε θέση να εκφράσει την οικονομική κατάσταση των εθνών(1). Το ΑΕΠ σχετίζεται με το χρέος και την ανεργία. Μάλιστα η κατασκευή και η απαίτηση του χρέους στο εσωτερικό των παγκοσμιοποιημένων κοινωνιών αποτελούν βασικό μοχλό πολιτικής και οικονομικής κυριαρχίας των δανειστών (των μεγάλων χωρών). Ο μηχανισμός της αύξησης του χρέους είναι απλός: το αρχικό ποσόν των δανείων δεν αποπληρώνεται και μετακυλίεται από χρόνο σε χρόνο με την έκδοση νέων ομόλογων. Είναι προφανές ότι το μεγαλύτερο ποσοστό του ετήσιου ελλείμματος προέρχεται από την αποπληρωμή των τόκων.
Η φοροασυλία και η φοροαποφυγή επιτείνουν τον δανεισμό, συνεισφέροντας σημαντικά στη διόγκωση του χρέους, σε συνδυασμό με τις υπέρμετρες στρατιωτικές δαπάνες.
Η Ισοτιμία Αγοραστικής Δύναμης είναι ένας οικονομικός όρος μέτρησης (ποσοτικής έκφρασης) σε διαφορετικές τοποθεσίες/χώρες. Βασίζεται στον νόμο της ενιαίας τιμής (law of one price)(2), σύμφωνα με τον οποίο αν δεν υπάρχουν δαπάνες συναλλαγής ή εμπορικοί φραγμοί για ένα αγαθό, τότε η τιμή του θα έπρεπε να είναι η ίδια σε κάθε τοποθεσία/χώρα. Με αυτή την έννοια ένας Η/Υ στη Νέα Υόρκη ή στο Χονγκ Κονγκ (ΗΚ) θα πρέπει να έχει την ίδια τιμή. Αν η τιμή του στη Νέα Υόρκη είναι 500 δολάρια ΗΠΑ και ο ίδιος Η/Υ στο Χονγκ Κονγκ κοστίζει 2.000 δολάρια Χονγκ Κονγκ, η θεωρία μας λέγει ότι οι τιμές συναλλάγματος θα είναι 1 δολάριο ΗΠΑ για 4 δολάρια Χονγκ Κονγκ.
Οι δασμοί, η ένδεια και άλλα προβλήματα εμποδίζουν τη συναλλαγή και την αγορά διάφορων αγαθών και η μέτρηση ενός μόνου αγαθού πιθανόν να δημιουργήσει σημαντικά σφάλματα. Ετσι, χρησιμοποιείται ένα καλάθι αγαθών, δηλαδή πολλών αγαθών σε διάφορες ποσότητες. Και έτσι η PPP(3) υπολογίζει τον πληθωρισμό και την τιμή συναλλάγματος ως τον λόγο της τιμής του συγκεκριμένου καλαθιού στην άλλη τοποθεσία/χώρο. Για παράδειγμα, αν ένα καλάθι περιέχει 1 Η/Υ, 1 τόνο ρυζιού και 1 τόνο χάλυβα και έκανε 1.800 δολάρια ΗΠΑ, ενώ τα ακριβώς ίδια αγαθά έκαναν 10.800 δολάρια ΗΚ στο Χονγκ Κονγκ, τότε η τιμή συναλλάγματος κατά ΡΡΡ θα ήταν 6 δολάρια ΗΚ για κάθε 1 δολάριο ΗΠΑ.
Η ιδέα αυτή προέρχεται από το σκεπτικό ότι με τη σωστή τιμή συναλλάγματος οι καταναλωτές σε κάθε τοποθεσία/χώρα θα έχουν την ίδια αγοραστική δύναμη.
(1) Για τα προβλήματα και τις επιφυλάξεις στη χρήση του δείκτη, βλέπε Coyle, D. «The Soulful Science-What Economists Really Do and Why it Matters», Princeton University Press, Princeton 2010, ιδιαίτερα σελ. 107-127. Βλέπε σχετικά Smith, J. «The GDP illusion: value added versus value capture», http://monthlyreview.org/2012/07/01/the-gdp-illusion.
(2) https://wn.wikipedia.org/wiki/Law_of_one_price
(3) Βλέπε https://en.wikipedia.org/wiki/Purchasing_power_parity.
* oμότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών
