Το ασφαλιστικό των millennials

Η αναδιανομή πόρων και ευκαιριών προς τις νέες Ελληνίδες και τους νέους Ελληνες αποτελεί κυρίαρχο πολιτικό και οικονομικό στοίχημα για να καταφέρει η χώρα μας να πετύχει μια δυναμική, δίκαιη και ταυτόχρονα διατηρήσιμη ανάπτυξη. Το στρεβλό και αποτυχημένο οικονομικό υπόδειγμα που οδήγησε την Ελλάδα στο χείλος της χρεοκοπίας είχε στον πυρήνα του τη μεταφορά χρεών στις νεότερες γενιές. Γι’ αυτό οι νέοι μάς γύρισαν την πλάτη και τροφοδότησαν το brain drain προς το εξωτερικό.

Διότι πολύ απλά αυτός ο «δανεισμός από το μέλλον» δεν συνοδευόταν από δημόσιες πολιτικές που προωθούν τη διαγενεακή αλληλεγγύη, τη δημοσιονομική πειθαρχία, την εξωστρέφεια, την καινοτομία και την παραγωγή.

Ποιες είναι αυτές; Οι πολιτικές που οδηγούν σε ένα πιο βιώσιμο περιβάλλον για τις επόμενες γενιές, σε πραγματική αξιολόγηση στην εκπαίδευση, αξιοκρατία στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, σεβασμό στη διαφορετικότητα και τα δικαιώματα όλων των πολιτών, καλύτερους και συμπεριληπτικούς θεσμούς, περισσότερες ευκαιρίες για καλύτερες δουλειές, υψηλότερα εισοδήματα και ένα πιο δίκαιο ασφαλιστικό σύστημα με πραγματική ανταποδοτικότητα μεταξύ εισφορών και απολαβών για τους νέους. Οσα δηλαδή ζητούν οι νεότεροι από τους μεγαλύτερους για να έχουν λόγο να παραμείνουν στην Ελλάδα και βρίσκονται στον πυρήνα του κυβερνητικού προγράμματος.

Ειδικά στο τελευταίο ζήτημα του ασφαλιστικού έχουμε ηττηθεί κατά κράτος ως κοινωνία. Οι νέοι δεν έχουν εμπιστοσύνη στο ασφαλιστικό σύστημα. Δεν πιστεύουν δηλαδή ότι θα πάρουν πίσω τα χρήματα που βάζουν με τις εισφορές τους, γεγονός που οδηγεί σε έναν φαύλο αναπτυξιακό, εργασιακό και δημοσιονομικό κύκλο. Οι συντάξεις έχουν ταυτιστεί ως έννοια στη συλλογική σκέψη με τους ηλικιωμένους, ενώ θα έπρεπε να αφορούν -κατ’ εξοχήν για λόγους αποταμίευσης και εμπιστοσύνης στο σύστημα- και τους νέους.

Αυτό οδηγεί με τη σειρά του σε μια σειρά παρενέργειες. Η μαύρη ή ημιδηλωμένη εργασία, για να είμαστε ειλικρινείς, δεν αφορά μόνο τους «κακούς» εργοδότες που εκμεταλλεύονται τους εργαζόμενούς τους. Συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας διότι πολύ απλά στο δίλημμα που αντιμετωπίζει ένας νέος μεταξύ «υψηλότερου διαθέσιμου -αλλά αδήλωτου- εισοδήματος τώρα» ή «πλήρως δηλωμένης εργασίας με χαμηλότερο διαθέσιμο εισόδημα τώρα και αβέβαιη σύνταξη στο μέλλον», πολύ απλά επιλέγουν το πρώτο.

Ετσι εξηγείται -μεταξύ άλλων- γιατί η Ελλάδα κατέχει τη χειρότερη θέση στην Ευρώπη στην ανεργία και την απασχόληση των νέων. Αλλά και άλλες δυσάρεστες «πρωτιές» που συνδέονται με την αδυναμία χειραφέτησης και ανεξαρτητοποίησης των νέων, όπως το σχεδόν τριπλάσιο ποσοστό Ελλήνων και Ελληνίδων που εργάζονται σε part-time δουλειές χωρίς προοπτική, αλλά και το σημαντικά υψηλότερο ποσοστό συγκατοίκησης με τους γονείς τους έναντι των Ευρωπαίων συνομηλίκων τους.

Για αυτούς και πολλούς άλλους λόγους, είναι αναγκαίο να υπάρξει μια αλλαγή υποδείγματος. Στο ασφαλιστικό αλλά και σε πολλούς ακόμη τομείς της δημόσιας ζωής. Η εισαγωγή της ανταποδοτικότητας στις επικουρικές συντάξεις, η δημιουργία δηλαδή ενός ατομικού κουμπαρά για κάθε νέο ασφαλισμένο που θα εισέρχεται στην αγορά εργασίας από το 2022 και μετά, αποτελεί μια καθυστερημένη μεν, επαναστατική δε αλλαγή για τη χώρα μας. Εφαρμόζεται σε όλες τις αναπτυγμένες οικονομίες του ΟΟΣΑ και η Ελλάδα έρχεται τελευταία και καταϊδρωμένη να το εντάξει στο ασφαλιστικό μας σύστημα.

Η ευρωπαϊκή εμπειρία την οποία ακολουθούμε, δείχνει ότι το καινούργιο σύστημα οδηγεί σε υψηλότερες επικουρικές συντάξεις για τους νέους ασφαλισμένους, δημιουργώντας ταυτόχρονα καινούργια κουλτούρα αποταμίευσης. Δίνεται η δυνατότητα στον νέο άνθρωπο να έχει τον έλεγχο της σύνταξής του και να μην αποφασίζουν άλλοι γι’ αυτόν χωρίς αυτόν. Σημαντικά θα είναι τα οφέλη όμως και για την εθνική οικονομία.

Γιατί μέσα από το νέο σύστημα θα δημιουργηθεί και ένας εθνικός «κουμπαράς», οι πόροι του οποίου θα επενδυθούν στην εγχώρια ανάπτυξη. Οι επενδύσεις σημαίνουν ανάπτυξη, νέες καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, αυξημένα έσοδα για το κράτος. Ετσι θα ενισχυθεί και η βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος, αποσυνδέοντας την επικουρική ασφάλιση από τις δυσμενείς δημογραφικές εξελίξεις.

Αν θέλουμε να ενδυναμώσουμε τους νέους έναντι των εργοδοτών αλλά και των πάσης φύσεως παθογενειών που χαρακτηρίζουν την ελληνική αγορά εργασίας, πρέπει να τους δώσουμε τον έλεγχο της αποταμίευσής τους, δηλαδή τον έλεγχο του μέλλοντός τους. Τα fake news που με ευκολία σκορπίζει για άλλη μία φορά η αντιπολίτευση, λόγω της αδυναμίας της να αρθρώσει θετικό προοδευτικό λόγο για τους νέους, δεν πρέπει να συσκοτίσουν αυτή τη σημαντική μεταρρύθμιση υπέρ των νέων.

*Υφυπουργός στον πρωθυπουργό για τον συντονισμό του κυβερνητικού έργου